Το «Pilates» αποτελεί σήμερα μια από τις δημοφιλέστερες μορφές άσκησης παγκοσμίως. Συνδυάζει ενδυνάμωση, ευλυγισία, έλεγχο της κίνησης και συνειδητή αναπνοή, προσφέροντας μια ολιστική προσέγγιση στη σωματική και ψυχική ευεξία.
Αν και συχνά θεωρείται σύγχρονη τάση του fitness, οι ρίζες του βρίσκονται περισσότερο από έναν αιώνα πίσω.
Ιστορία
Η μέθοδος δημιουργήθηκε από τον Joseph Pilates (1883–1967), ένα Γερμανό γυμναστή και ερευνητή της ανθρώπινης κίνησης. Ο Joseph Pilates υπήρξε παιδί με προβλήματα υγείας, όπως άσθμα και ρευματικό πυρετό. Αποφασισμένος να βελτιώσει τη φυσική του κατάσταση, μελέτησε ανατομία, φυσιολογία, γιόγκα, πολεμικές τέχνες, γυμναστική και τεχνικές αναπνοής.
Κατά τη διάρκεια του α’ παγκοσμίου πολέμου κρατήθηκε σε στρατόπεδο στη Βρετανία. Εκεί άρχισε να αναπτύσσει ένα σύστημα ασκήσεων για τη διατήρηση της φυσικής κατάστασης των συγκρατουμένων του. Αργότερα εργάστηκε με τραυματισμένους στρατιώτες, προσαρμόζοντας ελατήρια σε νοσοκομειακά κρεβάτια ώστε να μπορούν να ασκούνται ακόμη και κατά τη διάρκεια της ανάρρωσης. Από αυτές τις αυτοσχέδιες κατασκευές προέκυψαν αργότερα τα διάσημα μηχανήματα «Pilates».
Το 1926 μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες και άνοιξε στη Νέα Υόρκη το πρώτο του στούντιο μαζί με τη σύζυγό του Clara. Η μέθοδος έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής σε χορευτές και καλλιτέχνες που αναζητούσαν έναν ασφαλή τρόπο ενδυνάμωσης και αποκατάστασης τραυματισμών. Ο ίδιος δεν ονόμαζε το σύστημά του «Pilates», αλλά «contrology» («τέχνη του ελέγχου του σώματος μέσω του νου»).
Φιλοσοφία
Η βασική ιδέα της μεθόδου είναι ότι το σώμα και το μυαλό λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύστημα. Σύμφωνα με τον Joseph Pilates, «η σωματική υγεία είναι η πρώτη προϋπόθεση της ευτυχίας».
Το «Pilates» δεν στοχεύει απλώς στη μυϊκή ανάπτυξη ή στην καύση θερμίδων. Επιδιώκει:
- Τη σωστή στάση του σώματος
- Την αρμονική λειτουργία των μυών
- Την ισορροπία δύναμης και ευλυγισίας
- Τη συνειδητή κίνηση
- Την καλύτερη αναπνοή
- Τη σύνδεση σώματος και νου.
Η μέθοδος θεωρεί ότι πολλές μυοσκελετικές ενοχλήσεις οφείλονται σε λανθασμένα κινητικά πρότυπα, κακή στάση σώματος και αδύναμο κορμό.
Οι έξι βασικές αρχές
Συγκέντρωση (concentration). Κάθε κίνηση εκτελείται με πλήρη προσοχή. Η ποιότητα είναι σημαντικότερη από την ποσότητα
Έλεγχος (control). Οι κινήσεις είναι ακριβείς και ελεγχόμενες. Δεν υπάρχουν απότομες ή ανεξέλεγκτες κινήσεις
Κέντρο (centering). Η δύναμη ξεκινά από το λεγόμενο «powerhouse», δηλαδή κοιλιακούς, οσφυϊκούς μυς, πυελικό έδαφος και γλουτούς. Αυτό το σύνολο μυών θεωρείται το ενεργειακό κέντρο του σώματος
Ροή (flow). Οι κινήσεις συνδέονται ομαλά μεταξύ τους, δημιουργώντας μια συνεχή αίσθηση ροής
Ακρίβεια (precision). Η σωστή τεχνική προηγείται της έντασης ή του αριθμού επαναλήψεων
Αναπνοή (breathing). Η αναπνοή αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι κάθε άσκησης και βοηθά τόσο στην απόδοση όσο και στη χαλάρωση.
Τα είδη
- Mat Pilates. Πραγματοποιείται σε στρώμα, χρησιμοποιώντας κυρίως το βάρος του σώματος. Πλεονεκτήματα: Χαμηλό κόστος, εύκολη εφαρμογή στο σπίτι, βελτίωση σταθερότητας και ελέγχου
- Reformer Pilates. Χρησιμοποιεί το γνωστό μηχάνημα reformer που διαθέτει ελατήρια αντίστασης, κινούμενη πλατφόρμα, ιμάντες και μπάρα ποδιών. Επιτρέπει μεγαλύτερη ποικιλία ασκήσεων και ακριβή προσαρμογή της αντίστασης.
Άλλα εξειδικευμένα μηχανήματα είναι τα cadillac, wunda chair, spine corrector και ladder barrel, που χρησιμοποιούνται κυρίως σε επαγγελματικά στούντιο.
Τι γυμνάζει
Το «Pilates» ενεργοποιεί σχεδόν ολόκληρο το μυϊκό σύστημα, με ιδιαίτερη έμφαση σε κορμό (εγκάρσιος κοιλιακός, λοξοί κοιλιακοί, οσφυϊκοί) και πλάτη (ρομβοειδείς, τραπεζοειδείς, εκτείνοντες της σπονδυλικής στήλης).
- Γλουτοί και λεκάνη. Βελτιώνουν τη σταθερότητα και τη σωστή ευθυγράμμιση
- Ώμοι και χέρια. Αναπτύσσουν λειτουργική δύναμη χωρίς υπερβολική μυϊκή υπερτροφία.
Τα σημαντικότερα οφέλη
- Βελτίωση στάσης σώματος. Η ενδυνάμωση του κορμού βοηθά στη σωστή ευθυγράμμιση της σπονδυλικής στήλης
- Μείωση πόνων στη μέση. Πολλά προγράμματα αποκατάστασης αξιοποιούν ασκήσεις «Pilates» για χρόνια οσφυαλγία
- Αύξηση ευλυγισίας. Οι μύες γίνονται πιο ελαστικοί χωρίς βίαιες διατάσεις
- Βελτίωση ισορροπίας. Ιδιαίτερα χρήσιμο για ηλικιωμένους και αθλητές
- Πρόληψη τραυματισμών. Η καλύτερη μυϊκή συνεργασία μειώνει τις καταπονήσεις των αρθρώσεων
- Καλύτερη αναπνοή. Η βαθιά θωρακική αναπνοή βελτιώνει την κινητικότητα του θώρακα
- Μείωση άγχους. Η συγκέντρωση στην κίνηση λειτουργεί σχεδόν διαλογιστικά.
«Pilates» και επιστήμη
Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική κοινότητα έχει μελετήσει εκτενώς τη μέθοδο. Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι το «Pilates» μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ισορροπίας, στην ενδυνάμωση του κορμού, στη βελτίωση της λειτουργικότητας, στη μείωση χρόνιου πόνου στη μέση και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής σε διάφορους πληθυσμούς.
Ωστόσο, δεν αποτελεί «θαυματουργή θεραπεία» ούτε αντικαθιστά την ιατρική ή φυσικοθεραπευτική αντιμετώπιση όταν υπάρχει σοβαρό πρόβλημα.
Μπορούν να κάνουν «Pilates» σχεδόν όλοι: Αρχάριοι, ηλικιωμένοι, εργαζόμενοι γραφείου, αθλητές, χορευτές, άτομα σε φάση αποκατάστασης (με καθοδήγηση ειδικού) και γυναίκες κατά και μετά την εγκυμοσύνη (με κατάλληλη προσαρμογή)
«Pilates» ή yoga;
Παρότι συχνά συγχέονται, υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Το “Pilates” εστιάζει στον έλεγχο της κίνησης, στην ενδυνάμωση του κορμού και στη λειτουργική σταθερότητα του σώματος. Η yoga δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις στάσεις, στην αναπνοή και στη σύνδεση σώματος και πνεύματος. Επιπλέον, το “Pilates” αποτελεί μια σύγχρονη μέθοδο άσκησης που αναπτύχθηκε τον 20ό αιώνα, ενώ η yoga έχει ιστορία χιλιάδων ετών. Το “Pilates” χρησιμοποιεί συχνά ειδικά μηχανήματα, ενώ η yoga συνήθως όχι.
Συχνές παρανοήσεις
«Είναι μόνο για γυναίκες». Λάθος. Ο δημιουργός της μεθόδου ήταν άνδρας και πολλοί επαγγελματίες αθλητές το χρησιμοποιούν
«Δεν χτίζει δύναμη». Χτίζει λειτουργική δύναμη, ιδιαίτερα στον κορμό και στους σταθεροποιητές μύες
«Είναι πολύ εύκολο». Οι προχωρημένες ασκήσεις «Pilates» μπορούν να είναι εξαιρετικά απαιτητικές
«Είναι απλώς διατάσεις». Οι διατάσεις αποτελούν μόνο ένα μέρος της μεθόδου.
Εν κατακλείδι
Το «Pilates» δεν είναι απλώς μια μορφή γυμναστικής, αλλά ένα ολοκληρωμένο σύστημα εκπαίδευσης του σώματος και του νου. Δημιουργημένο πριν από περίπου έναν αιώνα, συνεχίζει να παραμένει επίκαιρο επειδή ανταποκρίνεται σε μια διαχρονική ανάγκη: Να κινούμαστε καλύτερα, να στεκόμαστε σωστότερα και να αποκτούμε δύναμη χωρίς περιττή καταπόνηση.
Σε μια εποχή καθιστικής ζωής, έντονου στρες και μυοσκελετικών προβλημάτων, το «Pilates» προσφέρει μια ισορροπημένη προσέγγιση που συνδυάζει επιστήμη, επίγνωση και λειτουργική άσκηση, βοηθώντας εκατομμύρια ανθρώπους να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους.
