Με τη συμμετοχή εκπροσώπων της ακαδημαϊκής κοινότητας, ανώτατων στελεχών της αγοράς και εκπροσώπων του επιχειρηματικού κόσμου, πραγματοποιήθηκαν χθες, Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, οι εργασίες του 24ου Ετήσιου Συνεδρίου Εταιρικής Βιωσιμότητας που διοργάνωσε το Ελληνο-Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο. Με κεντρικό άξονα τον τίτλο «Οι άνθρωποι επηρεάζουν τις επιχειρήσεις: Εκεί που οι αξίες συναντούν την αξία», το συνέδριο φώτισε τη βαθιά αλληλεξάρτηση ανάμεσα στις κοινωνικές προσδοκίες, τη θεσμική εμπιστοσύνη και τις επιχειρηματικές αποφάσεις σε μια εποχή διαρκών γεωπολιτικών και οικονομικών ανακατατάξεων.
Η ακτινογραφία της κοινωνίας: Φόβοι, περιβαλλοντική συνείδηση και θεσμική απαξίωση
Η ουσιαστική συζήτηση του συνεδρίου άνοιξε με την αποκαλυπτική παρουσίαση δύο εκτενών ερευνών, οι οποίες χαρτογράφησαν το κοινωνικό και επιχειρηματικό τοπίο στην Ελλάδα. Η Γενική Διευθύντρια Ερευνών της διαΝΕΟσις, Δρ. Φαίη Μακαντάση, παρουσίασε τα νέα πανελλαδικά στοιχεία του οργανισμού, αναδεικνύοντας μια κοινωνία που διακατέχεται από έντονες αντιφάσεις, υψηλές περιβαλλοντικές ευαισθησίες αλλά και βαθιά καχυποψία προς τους θεσμούς.
Στο πεδίο των απειλών, οι Έλληνες ιεραρχούν ως μεγαλύτερο κίνδυνο για το μέλλον της χώρας την οικονομική κατάσταση σε ποσοστό 49%, ενώ στη δεύτερη θέση βρίσκεται το δημογραφικό πρόβλημα και η μείωση του πληθυσμού με 37%. Η κλιματική αλλαγή καταλαμβάνει την τρίτη θέση στις εθνικές ανησυχίες με 20%, ακολουθούμενη από την ανεργία με 18%, τη μετανάστευση με 17% και τον κίνδυνο οικονομικής κρίσης ή πτώχευσης με 16%. Χαμηλότερα στην κλίμακα τοποθετούνται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις με 12%, η παγκοσμιοποίηση με 8%, το ασφαλιστικό σύστημα και οι πανδημίες με 6%, η τρομοκρατία με 5% και οι τεχνολογικές εξελίξεις με 3%.
Ωστόσο, όταν η οπτική διευρύνεται στις παγκόσμιες απειλές για τις μελλοντικές γενιές, οι προτεραιότητες μετατοπίζονται. Η κλιματική αλλαγή και η μόλυνση του περιβάλλοντος περνούν στην πρώτη θέση με 49%, ενώ ακολουθούν οι οικονομικές ανισότητες με 40%, οι πόλεμοι και οι ένοπλες συγκρούσεις με 35%, η μετανάστευση με 18%, η εξάντληση των φυσικών πόρων με 17%, οι ασθένειες με 16%, η τρομοκρατία με 11% και οι τεχνολογικές εξελίξεις με 10%.
Η περιβαλλοντική συνείδηση των πολιτών καταγράφεται ιδιαίτερα υψηλή, καθώς το 90,5% αναγνωρίζει την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής (έναντι 72% στις ΗΠΑ), με το 90% αυτών να την αποδίδει στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Όσον αφορά την ευθύνη, το 53,2% θεωρεί αρμόδιες τις εθνικές κυβερνήσεις, ενώ το 36,5% αναλαμβάνουν την ευθύνη ως πολίτες. Αν και το 57,2% δηλώνει πρόθυμο να θέσει σε προτεραιότητα την προστασία του περιβάλλοντος ακόμη και αν αυτό επιβραδύνει την ανάπτυξη, οι στόχοι για την επόμενη δεκαετία παραμένουν καθαρά οικονομοκεντρικοί: το 76,3% προτάσσει την οικονομική ανάπτυξη, το 53,3% τον μεγαλύτερο έλεγχο των πολιτών στις τοπικές υποθέσεις, το 42% τις ισχυρές ένοπλες δυνάμεις και το 25,6% την αναβάθμιση των πόλεων και της υπαίθρου.
Η οικολογική ευαισθησία αποτυπώνεται και σε καθημερινές συνήθειες: το 93,3% χρησιμοποιεί λαμπτήρες εξοικονόμησης ενέργειας, το 92,2% ανακυκλώνει, το 84,3% περιορίζει το πλαστικό, το 65,5% προσπαθεί να εξοικονομεί νερό, ενώ η συμμετοχή σε εθελοντικούς καθαρισμούς και αναδασώσεις διπλασιάστηκε από το 2019, φτάνοντας το 44,7%.
Παράλληλα, όμως, ανιχνεύεται έντονος κλιματοσκεπτικισμός: ένας στους δύο πιστεύει ότι η κλιματική αλλαγή προκαλείται από τις πλούσιες χώρες εις βάρος των φτωχών, ενώ ένας στους τέσσερις τη θεωρεί μη αναστρέψιμη. Επιπλέον, το 73,4% υποστηρίζει ότι η πλειοψηφία των πυρκαγιών οφείλεται σε σκόπιμους εμπρησμούς, το 55,1% πιστεύει ότι μετά τις πυρκαγιές τοποθετούνται ανεμογεννήτριες, και σχεδόν ένας στους τρεις θεωρεί ότι οι ανεμογεννήτριες επιβαρύνουν το περιβάλλον.
Το πλέον ανησυχητικό εύρημα αφορά την κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς (σε κλίμακα 1-5). Μόνο η οικογένεια συγκεντρώνει υψηλή αποδοχή με 4,3, ακολουθούμενη από τις Ένοπλες Δυνάμεις (3,7), τους επιστήμονες (3,3), την Αστυνομία (2,9) και την Εκκλησία (2,7). Στον αντίποδα, οι εργοδοτικές οργανώσεις και οι τράπεζες βαθμολογούνται με 2,1, ενώ στον πυθμένα βρίσκονται οι ΜΚΟ, τα πολιτικά κόμματα, τα συνδικάτα και τα παραδοσιακά ΜΜΕ, όλα με 1,9 – υπολείπονται δηλαδή ακόμη και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που συγκεντρώνουν 2,3. Αυτή η θεσμική απαξίωση οδηγεί σε κοινωνικό απομονωτισμό, καθώς μόλις το 14,2% των Ελλήνων θεωρεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι άξιοι εμπιστοσύνης.
Στα κοινωνικά δικαιώματα, η αποδοχή της έμφυλης ισότητας είναι ευρεία: το 94,9% υποστηρίζει την αυτοδιάθεση στον γάμο, το 88,9% τη φοίτηση στο σχολείο σε περίπτωση εγκυμοσύνης, το 87,2% τις ασφαλείς αμβλώσεις και το 84,4% τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Εντούτοις, εμμένουν παραδοσιακά στερεότυπα: το 32,2% θεωρεί ότι τα παιδιά υποφέρουν όταν η μητέρα εργάζεται, το 28,2% δικαιολογεί τον έλεγχο των μετακινήσεων της συντρόφου, το 23,7% θεωρεί τους άνδρες ικανότερους πολιτικούς, το 19,5% καλύτερα στελέχη επιχειρήσεων, ενώ το 14% τάσσεται κατά της εξωτερικής παρέμβασης στην ενδοοικογενειακή βία.
Η εταιρική πραγματικότητα: Η έρευνα της Deloitte για τα διοικητικά στελέχη
Αμέσως μετά, ο Κωνσταντίνος Ελευθεριάδης, Sustainability Leader & Energy, Resources and Industrials Industry Leader στη Deloitte, παρουσίασε τα ευρήματα της έρευνας της Deloitte, αποτυπώνοντας την εικόνα του ελληνικού επιχειρείν εκ των έσω.
Όπως αποδείχθηκε, η μετάβαση των ελληνικών εταιρειών προς τη βιωσιμότητα κατευθύνεται κυρίως από την ανάγκη κανονιστικής συμμόρφωσης και την προστασία της εταιρικής φήμης, παρά από αναπτυξιακή στρατηγική. Για τους επόμενους 12 μήνες, το 73% των ελληνικών επιχειρήσεων προτάσσει ως πιεστικό ζήτημα την οικονομική ανάπτυξη (έναντι 38% διεθνώς), το 52% την τεχνολογία και την κυβερνοασφάλεια (έναντι 43%), το 37% τις εφοδιαστικές αλυσίδες (έναντι 36%), το 37% τη διαχείριση ταλέντου (έναντι 39%) και το 34% τις περιβαλλοντικές ρυθμίσεις (έναντι 37%).
Κύριοι οδηγοί της ατζέντας βιωσιμότητας στην Ελλάδα είναι η εταιρική φήμη (58%), οι υποχρεώσεις αναφοράς και συμμόρφωσης (56%), η ενεργειακή ασφάλεια και το λειτουργικό κόστος (44%), οι απαιτήσεις των τραπεζών για πράσινη χρηματοδότηση (34%), οι απαιτήσεις διεθνών πελατών (31%) και η άμβλυνση των φυσικών κλιματικών κινδύνων (26%).
Παρά τις δυσκολίες, οι επενδύσεις κινούνται αυξητικά: το περασμένο έτος, το 21% των ελληνικών επιχειρήσεων αύξησε σημαντικά τις επενδύσεις στη βιωσιμότητα, το 32% τις αύξησε ελαφρώς, το 44% τις διατήρησε σταθερές και μόλις το 3% σημείωσε μικρή μείωση. Για τους επόμενους 12 μήνες, το 26% προβλέπει σημαντική αύξηση, το 37% μικρή αύξηση, το 34% σταθερότητα, ενώ οι μειώσεις περιορίζονται στο 3%.
Ωστόσο, καταγράφεται υποτίμηση του κλιματικού κινδύνου: το 61% των Ελλήνων ηγετών αναμένει μέτρια μόνο επίπτωση από την κλιματική αλλαγή στη στρατηγική τους στην επόμενη τριετία, όταν το 63% των διεθνών ομολόγων τους προβλέπει σημαντική διαταραχή.
Παράλληλα, το μεγαλύτερο εμπόδιο στην υλοποίηση δράσεων βιωσιμότητας στην Ελλάδα είναι οι χρηματοδοτικοί περιορισμοί (57%), ποσοστό τετραπλάσιο από τον διεθνή μέσο όρο (16%). Ακολουθούν η περιορισμένη εσωτερική τεχνογνωσία (28%), η κανονιστική αβεβαιότητα (21%), η χαμηλή ζήτηση από την αγορά (21%) και οι περιορισμοί στους προμηθευτές (21%).
Τέλος, παραμένει εμφανές το χάσμα μεταξύ σχεδιασμού και εκτέλεσης. Μόλις το 31% των ελληνικών επιχειρήσεων έχει ενσωματώσει τη βιωσιμότητα στη συνολική στρατηγική (έναντι 47% διεθνώς) και μόλις το 6% θεωρεί ότι αυτή μετασχηματίζει το επιχειρηματικό του μοντέλο (έναντι 18% διεθνώς). Στο σκέλος των οφελών, η ικανοποίηση των πελατών και η φήμη κυριαρχούν με 62%, ενώ τα εμπορικά οφέλη, όπως η αύξηση των εσόδων, περιορίζονται στο 11%.
Αξίες, ανταγωνιστικότητα και ανθρώπινος παράγοντας
Τα ευρήματα των δύο ερευνών ανέδειξαν την αναγκαιότητα για μια νέα προσέγγιση στην εταιρική ηγεσία, όπως ακριβώς διατυπώθηκε από τους εκπροσώπους του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου.
Ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου, Ιωάννης Δ. Σαρακάκης υπογράμμισε τη διπλή σχέση αλληλεπίδρασης συμπυκνώνοντάς την στο δίπολο “people impact business” και “business impacts people”. Αναφέρθηκε στις οξυμένες προκλήσεις της εποχής – τις γεωπολιτικές ανατροπές, τους κλιματικούς κινδύνους, τις ενεργειακές πιέσεις και την τεχνολογική επιτάχυνση – επισημαίνοντας ότι η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δοκιμάζεται σκληρά. Τόνισε ότι η μακροπρόθεσμη επιχειρηματική επιτυχία προϋποθέτει τη σύνδεση της βιωσιμότητας με την ανταγωνιστικότητα, παρά το υπαρκτό κόστος μετάβασης. Υπογράμμισε δε ότι η ηγεσία οφείλει να διαχειρίζεται αυτές τις ισορροπίες με σχέδιο, διαφάνεια και δίκαιη κατανομή, επενδύοντας στην ακεραιότητα και τη συνέπεια μεταξύ δηλώσεων και πράξεων.
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Εταιρικής Βιωσιμότητας του Επιμελητηρίου, Πάκης Παπαδημητρίου, σημείωσε ότι η βιωσιμότητα, η ανθεκτικότητα και η ανταγωνιστικότητα αποτελούν μέρη της ίδιας εξίσωσης επιβίωσης. Απορρίπτοντας τον κυνισμό και την αμφισβήτηση των αρχών που συχνά παρουσιάζονται ως ρεαλισμός, τόνισε πως δεν υπάρχει πραγματικό δίλημμα ανάμεσα στην οικονομική ευημερία, την προστασία του περιβάλλοντος και τη φροντίδα για τους ανθρώπους. Επισήμανε ότι καμία στρατηγική δεν μπορεί να πετύχει χωρίς την ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων και των πολιτών, καλώντας τις επιχειρήσεις να αφήσουν στην άκρη τους περίπλοκους δείκτες και τα ακρωνύμια, εστιάζοντας στην ουσία: μια επιχειρηματικότητα που ακούει, προνοεί και θέτει τον άνθρωπο στο επίκεντρο.
