Παραθέτουμε μια δήλωση του εμβληματικού Ουρουγουανού δημοσιογράφου και λογοτέχνη Eduardo Galeano, καθώς και τα αποτελέσματα έρευνας του ΤΝΒ που αυτή υποκίνησε.
«Περισσότερο από μισό αιώνα πριν, ο Γερμανός εξερευνητής Arno Peters παραδέχτηκε αυτό που όλοι έβλεπαν αλλά κανείς δεν το έλεγε: Ο βασιλιάς της γεωγραφίας ήταν γυμνός. Ο χάρτης της υδρογείου που μας δίδασκαν έδειχνε να είναι τα δύο τρίτα του κόσμου στο βορρά και το ένα τρίτο στο νότο. Στο χάρτη εκείνο η Ευρώπη είναι μεγαλύτερη από τη Λατινική Αμερική, παρότι στην πραγματικότητα η Λατινική Αμερική έχει τη διπλάσια επιφάνεια από την Ευρώπη. Η Ινδία φαίνεται πιο μικρή από τη Σκανδιναβία, παρότι είναι τρεις φορές μεγαλύτερη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς καταλαμβάνουν στο χάρτη περισσότερο χώρο από την Αφρική, ενώ στην πραγματικότητα μόλις και μετά βίας φτάνουν τα δύο τρίτα της αφρικανικής ηπείρου. Ο χάρτης ψεύδεται. Η παραδοσιακή γεωγραφία κλέβει τον χώρο, όπως η ιμπεριαλιστική οικονομία κλέβει τον πλούτο, όπως η επίσημη ιστορία κλέβει τη μνήμη και η τυπική κουλτούρα κλέβει το λόγο» (από το βιβλίο του “Ένας κόσμος ανάποδα”).
Η εντελώς παραποιημένη εικόνα του κόσμου!
Η έρευνά μας έδειξε ότι υπάρχει πραγματική βάση σε αυτό που λέει ο Galeano, ωστόσο χρειάζεται μια σημαντική διόρθωση στη διατύπωσή του, καθώς αναφέρεται ουσιαστικά στη γνωστή προβολή «Mercator» που χρησιμοποιείται ευρέως στους παγκόσμιους χάρτες. Το πρόβλημα είναι ότι δεν απεικονίζει σωστά το εμβαδόν των χωρών και των ηπείρων, καθώς όσο απομακρυνόμαστε από τον ισημερινό προς τον βόρειο ή τον νότιο Πόλο, οι περιοχές εμφανίζονται όλο και μεγαλύτερες.
Το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η Γροιλανδία και η Αφρική, καθώς στον χάρτη η πρώτη φαίνεται περίπου όσο η δεύτερη. Στην πραγματικότητα η Αφρική έχει έκταση περίπου 30,4 εκατομμύρια km² και η Γροιλανδία περίπου 2,17 εκατομμύρια km². Άρα η Αφρική είναι περίπου δεκατέσσερις φορές μεγαλύτερη από τη Γροιλανδία!
Το ίδιο συμβαίνει με τον Καναδά, τη Ρωσία, τη Σκανδιναβία και άλλες χώρες και περιοχές. Επειδή βρίσκονται σε υψηλά γεωγραφικά πλάτη, παρουσιάζονται πολύ μεγαλύτερες από το πραγματικό τους εμβαδόν.
Ένα ενδιαφέρον «ναι μεν, αλλά»
Δεν είναι ακριβές να πούμε ότι οι χάρτες μεγαλώνουν το βόρειο ημισφαίριο και μικραίνουν το νότιο, καθώς η «Mercator» μεγεθύνει και τα δύο ημισφαίρια όσο πλησιάζουμε στους πόλους. Δηλαδή, η παραμόρφωση υπάρχει τόσο στον βορρά όσο και στον νότο. Απλώς η εικόνα που έχουμε συνηθίσει έχει μια πολύ συγκεκριμένη συνέπεια: Η Ευρώπη, η βόρεια Αμερική και η Ρωσία φαίνονται τεράστιες, ενώ η Αφρική και η νότια Αμερική φαίνονται πολύ μικρότερες από όσο είναι πραγματικά.
Για παράδειγμα, η Αφρική είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερη από τον Καναδά, περίπου μιάμιση φορά μεγαλύτερη από τη Ρωσία και περίπου δεκατέσσερις φορές μεγαλύτερη από τη Γροιλανδία. Κι όμως, στον κλασικό χάρτη που έχουμε στο μυαλό μας, δεν μας δίνεται καθόλου αυτή η αίσθηση. Και εδώ μπαίνει η πολιτική διάσταση του Galeano, κάνοντας πιο ενδιαφέρουσα την έρευνά μας:
Ο χάρτης δεν δημιουργήθηκε για να κάνει την Ευρώπη να φαίνεται μεγάλη. Ο Mercator τον σχεδίασε το 1569 κυρίως για ναυσιπλοΐα, κάνοντας τη συγκεκριμένη προβολή να έχει ένα πολύ σημαντικό πλεονέκτημα: Να διατηρεί τις γωνίες και τις κατευθύνσεις, κάτι εξαιρετικά χρήσιμο για τους ναυτικούς. Όμως το αποτέλεσμα είναι ότι όταν χρησιμοποιούμε ένα χάρτη που φτιάχτηκε για ναυσιπλοΐα ως «εικόνα του κόσμου», δημιουργείται μια στρεβλή αντίληψη για το μέγεθος των χωρών. Γι’ αυτό εμφανίστηκαν και προβολές όπως η «Gall–Peters», η οποία διατηρεί σωστά τα εμβαδά. Εκεί η Αφρική αποκτά επιτέλους το πραγματικό της μέγεθος σε σχέση με την Ευρώπη και τη βόρεια Αμερική, με τίμημα όμως ότι παραμορφώνονται αρκετά τα σχήματα.
Και σήμερα υπάρχουν ακόμη καλύτερες λύσεις για έναν γενικό παγκόσμιο χάρτη, όπως η «Equal Earth» που προσπαθεί να διατηρήσει τα πραγματικά εμβαδά χωρίς τις πολύ έντονες παραμορφώσεις σχημάτων της «Gall–Peters».
Εν κατακλείδι
Ο Eduardo Galeano έχει απόλυτο δίκιο ως προς το βασικό γεγονός ότι οι συνηθισμένοι παγκόσμιοι χάρτες μπορούν πράγματι να δημιουργήσουν μια σοβαρά παραπλανητική εικόνα για το μέγεθος των ηπείρων και ειδικά της Αφρικής. Δεν έχει όμως δίκιο αν εννοεί ότι η «Mercator» απλώς μεγαλώνει τον βορρά και μικραίνει τον νότο, καθώς η μαθηματική παραμόρφωση λειτουργεί και προς τα δύο άκρα του πλανήτη.
Υπάρχει και ένα ακόμα πιο ενδιαφέρον στοιχείο: Η Αφρική είναι τόσο μεγάλη, που αν τη βάλεις πάνω σε ένα χάρτη και αρχίσεις να τη συγκρίνεις με άλλες ηπείρους, ανατρέπει εντελώς την εικόνα που έχουμε μάθει από το σχολείο…
Μερικές ενδιαφέρουσες περαιτέρω επεξηγήσεις εδώ.
