Πριν λίγες ημέρες γράφαμε για τα υπερκέρδη που σημειώνει ο κλάδος της διύλισης πετρελαίου, με τα οκτώ μεγαλύτερα ανεξάρτητα διυλιστήρια των Ηνωμένων Πολιτειών να αναμένεται να συγκεντρώσουν καθαρά κέρδη ύψους 32,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων εντός ενός μόλις εξαμήνου.
Στη δική μας ήπειρο, λοιπόν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται για ακόμη μία φορά αντιμέτωπη με τη σκληρή πραγματικότητα μιας ορθάνοιχτης ενεργειακής πληγής, αναζητώντας απεγνωσμένα θεσμικές ανασχέσεις απέναντι στο κύμα ακρίβειας που απειλεί τα νοικοκυριά ενόψει του χειμώνα. Στο επίκεντρο των συζητήσεων των υπουργών Οικονομικών της Ευρώπης βρίσκεται η σκοπιμότητα επιβολής ενός πανευρωπαϊκού φόρου στα απροσδόκητα κέρδη των ενεργειακών κολοσσών. Η ιδέα αυτή, η οποία κερδίζει έδαφος υπό την πίεση των δημοσιονομικών αδιεξόδων, αποσκοπεί στη συγκέντρωση πόρων που θα διοχετευθούν άμεσα σε μέτρα ανακούφισης των καταναλωτών.
Η πρωτοβουλία αυτή υποστηρίζεται ενεργά από μια ισχυρή ομάδα κρατών-μελών, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Αυστρία και η Πολωνία, ενώ και η Γαλλία διατηρεί θετική στάση. Η συζήτηση αποτυπώνει την έντονη δυσαρέσκεια που επικρατεί για τη στάση των διυλιστηρίων και των εταιρειών ορυκτών καυσίμων, τα οποία καταγράφουν αυξημένη κερδοφορία την ίδια στιγμή που οι πολίτες καλούνται να σηκώσουν το δυσανάλογο οικονομικό βάρος της κρίσης.
Το ακανθώδες παρελθόν και οι γεωπολιτικές πιέσεις
Η προσπάθεια αυτή δεν ξεκινά σε λευκό χαρτί, αλλά κουβαλά τις αμαρτίες παλαιότερων αποτυχημένων παρεμβάσεων. Κατά την προηγούμενη ενεργειακή αναταραχή, η επιβολή ανώτατου ορίου στα έσοδα των παραγωγών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας απέδωσε ελάχιστα σε σχέση με τις αρχικές προσδοκίες των 50 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ παράλληλα πυροδότησε έναν μακρόχρονο κύκλο δικαστικών προσφυγών που εκκρεμούν μέχρι σήμερα. Η Ευρωπαϊκή Ηγεσία γνωρίζει καλά πως κάθε νέα απόπειρα φορολόγησης των υπερκερδών εγκυμονεί σοβαρές νομικές και διοικητικές επιπλοκές.
Την ίδια στιγμή, οι εξωτερικές συνθήκες επιδεινώνουν δραματικά την κατάσταση. Η συνεχιζόμενη πολεμική σύρραξη στο Ιράν έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, οδηγώντας σε κατακόρυφη αύξηση των τιμών στα ορυκτά καύσιμα, ακόμα και μετά το deal Τραμπ-Πούτιν για το ντίζελ.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, εγκλωβισμένες ανάμεσα στους αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες και την κοινωνική δυσφορία, δυσκολεύονται να βρουν εγχώριους πόρους για να επιδοτήσουν τους λογαριασμούς των πολιτών.
Το αδιέξοδο της εξάρτησης και οι εθνικές λύσεις
Η ουσία του ευρωπαϊκού προβλήματος παραμένει η δομική εξάρτηση της ηπείρου από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Όσο η Ευρώπη βασίζεται σε τρίτες χώρες για τη συντριπτική πλειονότητα των ενεργειακών της αναγκών, οι επιλογές της για ουσιαστική μείωση των τιμών παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες. Το ζήτημα αναμένεται να κυριαρχήσει στην προσεχή Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται κάποια μαγική λύση στον ορίζοντα.
Μέχρι να επιτευχθεί –αν επιτευχθεί– μια συλλογική απόφαση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Κομισιόν αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τα κράτη-μέλη να κινηθούν αυτόνομα, θεσπίζοντας έκτακτους φόρους σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, η αποσπασματική αυτή τακτική κινδυνεύει να δημιουργήσει μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων, όπου η προστασία των καταναλωτών θα εξαρτάται αποκλειστικά από την πολιτική βούληση και την οικονομική αντοχή της κάθε κυβέρνησης ξεχωριστά.
