Έρευνες δείχνουν ότι η υγεία του εγκεφάλου εξαρτάται από συνήθειες που καλλιεργούνται από νωρίς, καθώς και ότι πολλές μορφές γνωστικής παρακμής μπορούν ακόμα και να προληφθούν.
Ο εγκέφαλος αρχίζει να γερνά γύρω στα τριάντα, ωστόσο τα πιο εμφανή σημάδια (κενά μνήμης, δυσκολία στην εύρεση λέξεων και πιο αργή σκέψη) γίνονται πιο εμφανή μετά τα εξήντα. Αυτές οι αλλαγές αποτελούν μέρος της φυσικής γήρανσης και συνήθως προκύπτουν λόγω της μειωμένης επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων και της περιορισμένης ικανότητας σχηματισμού νέων εγκεφαλικών συνδέσεων. Το πρόβλημα εντείνεται όταν παράγοντες κινδύνου όπως νευρολογικές ασθένειες (Alzheimer ή άνοια) επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία.
Η καλή είδηση είναι ότι οι ακόλουθες συγκεκριμένες συνήθειες μπορούν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να παραμείνει λειτουργικός για περισσότερο καιρό:
- Σωματική άσκηση. Η άσκηση βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος και την οξυγόνωση του εγκεφάλου, ενώ διεγείρει τη δημιουργία νέων νευρώνων στον ιππόκαμπο. Ανασκόπηση του 2019 στο «Current Sports Medicine Reports» επισήμανε ότι ο καθιστικός τρόπος ζωής αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες κινδύνου για Alzheimer
- Πνευματική άσκηση. Περισσότερα χρόνια εκπαίδευσης συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης στην τρίτη ηλικία. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Brain» έδειξε ότι η πνευματική άσκηση κατά την ανάπτυξη του εγκεφάλου (που διαρκεί ως περίπου τα 25 έτη) βοηθά στην ενίσχυση των νευρωνικών συνδέσεων και στη δημιουργία ενός είδους «γνωστικού αποθέματος». Αυτή η προστασία καθιστά τον εγκέφαλο πιο ανθεκτικό στις επιπτώσεις της γήρανσης και συμβάλλει ακόμη και στην αποκατάσταση μετά από νευρολογικές παθήσεις, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο
- Κοινωνική ζωή. Η χρόνια μοναξιά αυξάνει τις φλεγμονές και τα επίπεδα ορμονών στρες και σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας. Έρευνα που παρακολούθησε ενήλικες άνω των 65 ετών για δώδεκα χρόνια, διαπίστωσε μεγαλύτερη γνωστική απώλεια σε όσους δήλωσαν ότι ζούσαν απομονωμένοι
- Απόκτηση νέων δεξιοτήτων. Ο εγκέφαλος συνεχίζει να μεταμορφώνεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Επομένως, η απόκτηση νέων δεξιοτήτων βοηθά στη δημιουργία νευρωνικών συνδέσεων και στη διατήρηση της αποτελεσματικότερης λειτουργίας των γνωστικών διαδικασιών. Ξένες γλώσσες, μουσικά όργανα, παιχνίδια στρατηγικής και αλλαγές στη ρουτίνα, προκαλούν πνευματική διέγερση
- Διαχείριση στρες. Η κορτιζόλη σε υψηλά επίπεδα επηρεάζει χημικά και δομικά τον εγκέφαλο, εμποδίζοντας τη λειτουργία του ιππόκαμπου. Το στρες ευνοεί επίσης επιβλαβείς συνήθειες που αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο
- Ποιοτικός ύπνος. Κατά τη διάρκεια του ύπνου ενεργοποιείται το γλυμφικό σύστημα, ένας μηχανισμός «αυτοκαθαρισμού» του εγκεφάλου που απομακρύνει τοξίνες, συμπεριλαμβανομένων των πρωτεϊνών που συνδέονται με το Alzheimer. Όταν ο ύπνος δεν είναι επαρκής, αυτός ο μηχανισμός δεν μπορεί να ολοκληρώσει σωστά την απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών. Με την πάροδο του χρόνου η συσσώρευση αυτών των ουσιών μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συμπεριφορά και τις γνωστικές λειτουργίες.
