Στον σύγχρονο κόσμο της διαρκούς συνδεσιμότητας, οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν τις ώρες που είναι ξύπνιοι με το κεφάλι σκυμμένο πάνω από μια οθόνη. Είτε πρόκειται για την ανάγνωση ενός άρθρου είτε για την παρακολούθηση των ψηφιακών δικτύων, ο ανθρώπινος εγκέφαλος βρίσκεται σε κατάσταση μόνιμης διέγερσης, με τους διάφορους λοβούς του να επεξεργάζονται ασταμάτητα οπτικά ερεθίσματα και λέξεις. Αν και αυτή η πνευματική δραστηριότητα θεωρείται χρήσιμη, πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν μια ανατρεπτική πραγματικότητα: η απόλυτη απραξία μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο ωφέλιμη για την υγεία και την αποδοτικότητά μας.
Στον ακαδημαϊκό χώρο, η συζήτηση για την αξία των διαλειμμάτων κατά τη διάρκεια της μάθησης είναι παλιά, όμως οι νέες έρευνες διαφοροποιούν ριζικά το ποιοτικό αποτέλεσμα της κάθε ανάπαυλας. Έχει αποδειχθεί ότι οι σύντομες σωματικές ασκήσεις ή η γιόγκα κατά τη διάρκεια των παραδόσεων μειώνουν την κόπωση και ενισχύουν τη συγκέντρωση των φοιτητών. Ωστόσο, όταν οι επιστήμονες έβαλαν στο μικροσκόπιο διαφορετικά είδη διαλειμμάτων, όπως την ακρόαση μουσικής, την ανάγνωση ενός εξωακαδημαϊκού βιβλίου και την απόλυτη απραξία, τα αποτελέσματα εξέπληξαν τους πάντες. Οι συμμετέχοντες που κατά τη διάρκεια του διαλείμματος δεν έκαναν απολύτως τίποτα, εμφάνισαν τα υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας στην επίλυση απαιτητικών προβλημάτων, ξεπερνώντας ακόμη και όσους χαλάρωναν με μουσική.
Η θεραπευτική δύναμη και η γέννηση της δημιουργικότητας
Στην καθημερινή γλώσσα, η λέξη βαρεμάρα έχει αρνητική χροιά και συχνά συνδέεται με την υπερκατανάλωση, καθώς οι άνθρωποι τείνουν να ψωνίζουν περισσότερο όταν νιώθουν ότι δεν έχουν τι να κάνουν. Παρά ταύτα, η ψυχολογία και η νευροεπιστήμη αποδεικνύουν ότι η ανία αποτελεί ένα εξαιρετικά χρήσιμο συναίσθημα και καταλύτη για την αυτογνωσία. Η εκτέλεση μιας επαναλαμβανόμενης ή ανιαρής εργασίας, ή ακόμη καλύτερα η συνειδητή επιλογή της απραξίας, προσφέρει τον απαραίτητο χρόνο ώστε οι ιδέες να ωριμάσουν μέσα στο μυαλό και να ανθίσει η δημιουργικότητα.
Η παρακολούθηση σύντομων βίντεο στο διαδίκτυο μπορεί στιγμιαία να βελτιώνει τη διάθεση και να μειώνει το βιολογικό στρες, όμως κρύβει μια παγίδα: οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο περαιτέρω εξάρτησης από τις συσκευές. Αντίθετα, η πλήρης αποστασιοποίηση από την τεχνολογία και η παραμονή σε ένα φυσικό περιβάλλον χωρίς εξωτερικά ερεθίσματα επιτρέπει στο μυαλό να ξεκουραστεί από τις αισθητηριακές απαιτήσεις των ψηφιακών μέσων, δημιουργώντας έναν ελεύθερο χώρο σκέψης.
Πώς η απραξία αναδομεί τη μνήμη και τη μάθηση
Η επιστημονική εξήγηση πίσω από τα οφέλη του να μην κάνουμε τίποτα κρύβεται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες. Σε πειράματα που έγιναν σε μουσικούς, οι ερευνητές κατέγραψαν την εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια ενός σύντομου διαλείμματος απόλυτης ηρεμίας μετά την εξάσκηση. Οι απεικονίσεις έδειξαν έντονη κινητικότητα στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για τη μνήμη.
Όταν οι μουσικοί επέστρεψαν στα όργανά τους, η απόδοσή τους ήταν αισθητά βελτιωμένη σε σύγκριση με τις περιπτώσεις που δεν είχαν μεσολαβήσει στιγμές απραξίας. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι το να αφήνουμε το μυαλό μας ελεύθερο κάνει πολύ περισσότερα από το να μειώνει απλώς το γνωστικό φορτίο. Στην πραγματικότητα, δίνει το χρονικό περιθώριο στον εγκέφαλο να ταξινομήσει τις νέες πληροφορίες, να σταθεροποιήσει τις αναμνήσεις και να εδραιώσει τη μάθηση.
Η πρόκληση για τον σύγχρονο άνθρωπο είναι να μάθει να νιώθει άνετα με τα διαστήματα στα οποία δεν υπάρχει καμία δραστηριότητα. Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε στην ουρά ενός καταστήματος, στην αναμονή μιας πτήσης ή κατά τη διάρκεια ενός μοναχικού περιπάτου, αξίζει να δοκιμάσετε κάτι διαφορετικό. Αντί να αναζητήσετε το τηλέφωνό σας, επιλέξτε να μην κάνετε τίποτα. Αυτή η φαινομενικά χαμένη στιγμή μπορεί να αποδειχθεί η πιο γόνιμη της ημέρας σας.
