Η επικρατούσα άποψη για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος όταν βιώνει έντονη μοναξιά, εστιάζει συνήθως στην υπερβολική καχύποψια. Πιστεύουμε ότι ένας άνθρωπος που αισθάνεται μόνος τείνει να παρερμηνεύει τις προθέσεις των άλλων, να βλέπει εχθρότητα πίσω από ουδέτερες εκφράσεις προσώπου και να ανησυχεί υπερβολικά για κάθε ασάφεια στις καθημερινές του επικοινωνίες. Αν και αυτή η πλευρά της επιστημονικής έρευνας είναι απόλυτα τεκμηριωμένη, παραβλέπει μια πολύ πιο βαθιά διεργασία. Η μοναξιά δεν επηρεάζει μόνο το τι βλέπουμε στο παρόν, αλλά κυρίως το τι κρατάμε από το παρελθόν. Δεν προσθέτει σκοτάδι στη ματιά μας, αλλά αφαιρεί το φως από τις αναμνήσεις μας.
Εκτενής επιστημονική μελέτη, η οποία ανέλυσε τις προσωπικές αναμνήσεις χιλιάδων συμμετεχόντων, έθεσε ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: αν οι άνθρωποι που υποφέρουν από χρόνια μοναξιά τείνουν να θυμούνται τις κοινωνικές τους εμπειρίες με αρνητικό τρόπο. Τα αποτελέσματα εξέπληξαν τους ερευνητές, καθώς ανέτρεψαν τις μέχρι τώρα προβλέψεις. Διαπιστώθηκε ότι όσοι βιώνουν μοναξιά δεν ανασύρουν περισσότερες δυσάρεστες ή κακές στιγμές σε σχέση με τους υπόλοιπους ανθρώπους. Η πραγματική διαφορά εντοπίστηκε στις όμορφες στιγμές. Οι άνθρωποι που ένιωθαν μόνοι θυμούνταν σημαντικά λιγότερες θετικές κοινωνικές εμπειρίες. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ότι το μυαλό συγκρατεί το κακό, αλλά ότι οι καλές στιγμές σβήνουν σιωπηλά χωρίς να το καταλάβουμε.
Ο φαύλος κύκλος και η παραποίηση των δεδομένων
Αυτή η ιδιαιτερότητα αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τον εσωτερικό κόσμο της απομόνωσης. Αν η μοναξιά μάς έκανε απλώς να βλέπουμε παντού απειλές, η λύση θα ήταν να αμφισβητήσουμε αυτές τις σκέψεις και να τις αντιμετωπίσουμε με τη λογική. Όταν όμως το πρόβλημα εντοπίζεται στο σταδιακό σβήσιμο των όμορφων αναμνήσεων, η εσωτερική αυτή παραποίηση είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστεί. Η ζεστασιά, η ευγένεια και το ενδιαφέρον που μας έδειξε ένας φίλος στο παρελθόν ήταν υπαρκτά, όμως ο εγκέφαλος σε κατάσταση μοναξιάς αδυνατεί να τα αρχειοθετήσει σωστά ή, ακόμα κι αν το κάνει, δεν τα διατηρεί στη μνήμη του για πολύ.
Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένας κλειστός, αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος. Η μοναξιά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το μυαλό επεξεργάζεται τις κοινωνικές πληροφορίες, οι αλλαγές αυτές εμποδίζουν την καταγραφή της πραγματικής ανθρώπινης σύνδεσης και η έλλειψη αυτής της καταγραφής βαθαίνει ακόμα περισσότερο το αίσθημα της απομόνωσης. Όταν κάποιος νιώθει μόνος για μεγάλο χρονικό διάστημα, αρχίζει ασυνείδητα να κάνει έναν εσωτερικό απολογισμό. Αναρωτιέται αν τον θυμούνται οι φίλοι του, αν τον παίρνουν τηλέφωνο πρώτοι ή αν οι σχέσεις του είναι αμοιβαίες. Αυτή η εσωτερική εξέταση μοιάζει απόλυτα λογική και αντικειμενική. Αυτό που δεν συνειδητοποιεί ο άνθρωπος είναι ότι τα δεδομένα που εξετάζει είναι ελλιπή, διότι το μυαλό του έχει ήδη διαγράψει τις αποδείξεις της αγάπης και της συντροφικότητας.
Η συνειδητή διόρθωση του αρχείου μας
Η επιστήμη δεν προσφέρει μια μαγική και εύκολη λύση για αυτό το φαινόμενο, δείχνει όμως ένα πολύ συγκεκριμένο μονοπάτι που αξίζει να δοκιμάσει κανείς. Από τη στιγμή που οι θετικές κοινωνικές αναμνήσεις είναι εκείνες που χάνονται, η σκόπιμη και συνειδητή ανάκλησή τους δεν αποτελεί μια απλή προσπάθεια φθηνής αυτοβοήθειας. Είναι, με την πιο κυριολεκτική έννοια, μια προσπάθεια να διορθώσουμε ένα ελλιπές και παραποιημένο ιστορικό αρχείο.
Για να σπάσει αυτός ο κύκλος, δεν αρκεί να σκεφτόμαστε γενικά και αφηρημένα ότι έχουμε ανθρώπους που μας αγαπούν. Χρειάζεται να προσπαθήσουμε να φέρουμε στο μυαλό μας πολύ συγκεκριμένες στιγμές, με συγκεκριμένα πρόσωπα, ανασύροντας όσες περισσότερες λεπτομέρειες μπορούμε. Μπορούμε να θυμηθούμε τον φίλο που έκανε μια μεγάλη διαδρομή για να μας βοηθήσει σε μια δύσκολη στιγμή ή ένα μήνυμα συμπαράστασης που έφτασε στο τηλέφωνό μας την πιο κατάλληλη στιγμή. Ακόμα και ένα απλό, φαινομενικά ασήμαντο απόγευμα που περάσαμε με κάποιον, αν το καλοσκεφτούμε, κρύβει μέσα του όλη την ουσία της ανθρώπινης σύνδεσης που ο εγκέφαλός μας τείνει να ξεχάσει.
