Στην καρδιά της ζούγκλας της Γουατεμάλας, στον αρχαιολογικό χώρο Σουλτούν, η επιστημονική έρευνα έφερε στο φως ένα εύρημα που ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για την επιστημονική σκέψη των προκολομβιανών πολιτισμών. Για πρώτη φορά στην ιστορία της αρχαιολογίας, οι επιστήμονες κατάφεραν να αποκρυπτογραφήσουν το όνομα ενός αρχαίου αστρονόμου και μαθηματικού των Μάγια. Πρόκειται για τον Σακ Ταν Ουάξ, το όνομα του οποίου μεταφράζεται ως «Αλεπού με το Λευκό Στήθος».
Η ανακάλυψη αυτή, η οποία παρουσιάστηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Antiquity, τοποθετεί αυτόν τον αρχαίο σοφό πλάι σε παγκόσμιους γίγαντες της επιστήμης όπως ο Πυθαγόρας, ο Γαλιλαίος και ο Νεύτωνας. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες των Μάγια παρέμεναν στην αφάνεια, χωρίς καμία προσωπική αναγνώριση για τα επιτεύγματά τους. Πλέον, η ιστορία έχει ένα συγκεκριμένο όνομα να τους αντιπροσωπεύσει, κάνοντας την αρχαία ιθαγενή επιστήμη της Αμερικής να φαντάζει πολύ πιο ανθρώπινη.
Η αποκάλυψη κρυβόταν μέσα σε ένα μικρό, ορθογώνιο δωμάτιο έξι τετραγωνικών μέτρων, το οποίο οι αρχαιολόγοι ονομάζουν «κτήριο 10K-2». Το δωμάτιο αυτό είχε ανακαλυφθεί τυχαία το 2010 από έναν φοιτητή που εξερευνούσε ένα τούνελ το οποίο είχαν ανοίξει λαθρανασκαφείς. Πριν από αιώνες, οι Μάγια είχαν μπαζώσει προσεκτικά τον χώρο με λάσπη και πέτρες για να χτίσουν από πάνω, προστατεύοντας έτσι άθελά τους τις μοναδικές τοιχογραφίες που απεικόνιζαν βασιλικούς γραφείς εν ώρα εργασίας.
Ο «πίνακας» ενός αρχαίου γραφείου και οι εξισώσεις των πλανητών
Οι ερευνητές παρομοιάζουν τους τοίχους αυτού του δωματίου με έναν παλιό «λευκό πίνακα» σε ένα εγκαταλελειμμένο γραφείο, γεμάτο από πρόχειρες σημειώσεις, διορθώσεις και υπολογισμούς. Ανάμεσα σε περισσότερα από πενήντα αχνά μαθηματικά σημειώματα και χαράγματα, οι αρχαιολόγοι εστίασαν σε μια ομάδα έντεκα ιερογλυφικών. Χρησιμοποιώντας εξελιγμένα προγράμματα επεξεργασίας εικόνας για να τονίσουν τις σκιές και τα χρώματα, κατάφεραν τελικά να διαβάσουν το κείμενο.
Τα πρώτα εννέα ιερογλυφικά περιέχουν περίπλοκες εξισώσεις για τις κινήσεις των πλανητών της Αφροδίτης και του Άρη, καθώς και τη σχέση τους με τα διάφορα ημερολογιακά συστήματα των Μάγια. Το κλειδί όμως βρισκόταν στα δύο τελευταία σύμβολα. Το προτελευταίο ιερογλυφικό σχημάτιζε τη φράση «προέρχεται από τα λόγια του…» ή «τάδε έφη», ενώ το τελευταίο σχημάτιζε ξεκάθαρα το όνομα του Σακ Ταν Ουάξ.
Είτε ο ίδιος έγραψε αυτές τις εξισώσεις στον τοίχο, είτε κάποιος βοηθός του κατέγραψε τη δουλειά του δασκάλου του, η ουσία παραμένει η ίδια: είναι η πρώτη και μοναδική γνωστή περίπτωση στην ιστορία των Μάγια όπου ένα επιστημονικό έργο αποδίδεται επώνυμα στον δημιουργό του.
Το παιχνίδι των αριθμών και η συμπαντική αρμονία
Οι υπολογισμοί που άφησε πίσω του ο «Αλεπού με το Λευκό Στήθος» αποτελούν ένα πραγματικό κομψοτέχνημα της αριθμητικής, γραμμένο με μια εξαιρετικά σύντομη στενογραφία που μόνο οι μυημένοι μπορούσαν να διαβάσουν. Στο επίκεντρο της φόρμουλας βρίσκεται ένας μεγάλος κύκλος 2.920 ημερών, ο οποίος συνδέει με απόλυτη ακρίβεια πέντε κύκλους της Αφροδίτης (584 ημέρες ο καθένας) και οκτώ ηλιακά έτη (365 ημέρες το καθένα).
Με μια σχεδόν παιχνιδιάρικη διάθεση μαθηματικής επίδειξης, ο αρχαίος σοφός κατάφερε να συσχετίσει αυτές τις ημέρες με τον ιερό θρησκευτικό κύκλο των 260 ημερών, με τον τυπικό μήνα των 20 ημερών, αλλά και με το έτος του πλανήτη Άρη, που διαρκεί 780 ημέρες. Ήταν ένας εντυπωσιακός τρόπος να δείξει ότι είχε ανακαλύψει ένα τέλειο μοτίβο, μια συμπαντική αρμονία κρυμμένη πίσω από τη ροή του χρόνου.
Η επιστήμη για τη χαρά της ανακάλυψης
Μέχρι σήμερα, οι περισσότεροι πίστευαν ότι οι Μάγια ασχολούνταν με τα μαθηματικά και τα άστρα αποκλειστικά για πρακτικούς ή θρησκευτικούς λόγους, όπως ο καθορισμός της κατάλληλης στιγμής για τη στέψη ενός βασιλιά ή η σπορά των αγρών. Η ανακάλυψη στο Σουλτούν, μια πόλη που άκμασε από το 250 έως το 900 μετά Χριστόν, δείχνει ότι οι επιστήμονες εκείνης της εποχής έκαναν μαθηματικά και για την καθαρή χαρά της πνευματικής δημιουργίας.
Ο Σακ Ταν Ουάξ εργάστηκε κατά το δεύτερο μισό του όγδοου αιώνα, λίγο πριν από τη μυστηριώδη κατάρρευση και την εγκατάλειψη των μεγάλων πόλεων των Μάγια. Το έργο του, γραμμένο πρόχειρα στον τοίχο ενός εργαστηρίου, αποδεικνύει ότι στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού υπήρχε μια ζωντανή, βαθιά επιστημονική παράδοση. Οι άνθρωποι αυτοί δεν εκτελούσαν απλώς θρησκευτικά καθήκοντα, αλλά ένιωθαν την ίδια πνευματική περιέργεια και τον ίδιο ενθουσιασμό που νιώθει κάθε σύγχρονος επιστήμονας όταν καταφέρνει να ξεκλειδώσει τα μυστικά του σύμπαντος.
