Η τεχνολογία έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά. Υπολογιστές, smartphones, tablets, διαδίκτυο και τεχνητή νοημοσύνη, προσφέρουν δυνατότητες που οι προηγούμενες γενιές δεν μπορούσαν καν να φανταστούν.
Ωστόσο, κάθε τεχνολογική πρόοδος συνοδεύεται και από κάποιες απώλειες. Εν προκειμένω, δεξιοτήτων και εμπειριών που σταδιακά περνούν στο περιθώριο. Παραθέτουμε κάποιες από αυτές:
- Η γραφή με το χέρι γίνεται σπάνια. Πριν από λίγες δεκαετίες, τα παιδιά περνούσαν πολλές ώρες γράφοντας σε τετράδια. Η ευανάγνωστη γραφή θεωρούταν σημαντικό προσόν και η εξάσκηση ήταν καθημερινή. Σήμερα μεγάλο μέρος της επικοινωνίας γίνεται μέσω πληκτρολογίου και οθόνης και πολλά παιδιά γράφουν γρηγορότερα σε ένα κινητό από ό,τι με στυλό, με αποτέλεσμα η χειρόγραφη έκφραση να χάνει έδαφος
- Το βιβλίο δεν είναι πια η πρώτη επιλογή. Για τις παλαιότερες γενιές ένα βιβλίο αποτελούσε συχνά τον πιο εύκολο τρόπο διασκέδασης. Σήμερα ένα παιδί έχει μπροστά του αμέτρητες εναλλακτικές όπως video, κοινωνικά δίκτυα, παιχνίδια και εφαρμογές. Η ανάγνωση δεν εξαφανίστηκε, αλλά πλέον ανταγωνίζεται μέσα που προσφέρουν άμεσο και συνεχή ερεθισμό
- Οι νοεροί υπολογισμοί υποχωρούν. Κάποτε ήταν φυσιολογικό να υπολογίζει κανείς γρήγορα ρέστα, ποσοστά ή απλές πράξεις, χωρίς καμία βοήθεια. Πλέον το κινητό βρίσκεται πάντα στην τσέπη μας, με αυτή την ευκολία να εξοικονομεί χρόνο, αλλά ταυτόχρονα να μειώνει την ανάγκη εξάσκησης του μυαλού σε βασικές μαθηματικές λειτουργίες
- Ο προσανατολισμός χωρίς GPS γίνεται δυσκολότερος. Οι χάρτες και η παρατηρητικότητα ήταν κάποτε απαραίτητα εργαλεία. Σήμερα οι περισσότεροι ακολουθούν απλώς τις οδηγίες μιας εφαρμογής πλοήγησης. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί νέοι γνωρίζουν πώς να φτάσουν σε έναν προορισμό, αλλά δυσκολεύονται να περιγράψουν τη διαδρομή ή να προσανατολιστούν χωρίς τη βοήθεια της τεχνολογίας
- Η βαρεμάρα δεν έχει πλέον χώρο. Οι προηγούμενες γενιές αναγκάζονταν συχνά να βρουν μόνες τους τρόπους διασκέδασης. Έφτιαχναν παιχνίδια, εφεύρισκαν ιστορίες, ζωγράφιζαν ή απλώς περνούσαν ώρες έξω με φίλους. Σήμερα κάθε στιγμή αναμονής μπορεί να γεμίσει με ένα video ή μια ειδοποίηση. Η συνεχής πρόσβαση σε περιεχόμενο περιορίζει τις στιγμές που η φαντασία καλείται να δουλέψει χωρίς εξωτερικά ερεθίσματα
- Η ανακάλυψη της μουσικής έχει αλλάξει. Κάποτε οι νέοι περίμεναν με ανυπομονησία το αγαπημένο τους τραγούδι στο ραδιόφωνο ή αντάλλασσαν κασέτες και CD με φίλους. Σήμερα οι πλατφόρμες streaming δίνουν πρόσβαση σε εκατομμύρια τραγούδια μέσα σε δευτερόλεπτα. Η επιλογή είναι μεγαλύτερη από ποτέ, αλλά η εμπειρία της ανακάλυψης μέσα από την έκπληξη και την αναμονή έχει γίνει πιο σπάνια
- Δεν μαθαίνουν να περιμένουν. Ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή να μην αφορά σε κάποια συγκεκριμένη δεξιότητα, αλλά στην ίδια την έννοια της υπομονής. Οι πληροφορίες, οι αγορές, η ψυχαγωγία και η επικοινωνία, βρίσκονται πλέον ένα άγγιγμα μακριά. Όταν όλα γίνονται άμεσα, η ανοχή στην καθυστέρηση μειώνεται. Όμως πολλές από τις σημαντικότερες επιτυχίες στη ζωή εξακολουθούν να απαιτούν χρόνο, επιμονή και αναμονή
- Η μνήμη λειτουργεί διαφορετικά. Οι παλαιότερες γενιές θυμούνταν δεκάδες τηλεφωνικούς αριθμούς, διευθύνσεις και πληροφορίες της καθημερινότητας. Σήμερα μεγάλο μέρος αυτής της μνήμης έχει μεταφερθεί στις συσκευές μας, αφού δεν χρειάζεται να απομνημονεύουμε όσα μπορούμε να βρούμε άμεσα στο διαδίκτυο. Το ερώτημα είναι αν αυτή η ευκολία απελευθερώνει το μυαλό για πιο σύνθετες εργασίες ή αν μας κάνει πιο εξαρτημένους από την τεχνολογία.
Παρ’ όλα αυτά η τεχνολογία δεν είναι εχθρός και θα ήταν λάθος να την αντιμετωπίζουμε ως κάτι αρνητικό. Τα σημερινά παιδιά αποκτούν δεξιότητες που οι μεγαλύτεροι δεν είχαν ποτέ, όπως ψηφιακή ευχέρεια, πρόσβαση σε απεριόριστη γνώση και δυνατότητα επικοινωνίας με ολόκληρο τον κόσμο. Το ζητούμενο δεν είναι η επιστροφή στο παρελθόν, αλλά η ισορροπία. Η πρόκληση για τους γονείς και την κοινωνία είναι να διατηρήσουν όσα πολύτιμα πρόσφεραν οι προηγούμενες εποχές, χωρίς να στερήσουν από τα παιδιά τα οφέλη του μέλλοντος.
Η τεχνολογία αλλάζει τον κόσμο. Το ερώτημα είναι αν θα τη χρησιμοποιούμε ως εργαλείο ή αν θα αφήσουμε να καθορίζει κάθε πτυχή της καθημερινότητάς μας.
