Η σταδιακή αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης επαναφέρει στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας το ζήτημα της ποιότητας ζωής στην προχωρημένη ηλικία. Η διάθεση για ζωή στους ανθρώπους που έχουν υπερβεί τον έναν αιώνα ύπαρξης δεν συνδέεται αποκλειστικά με τη βιολογική αντοχή, αλλά επηρεάζεται καθοριστικά από ψυχολογικές, κοινωνικές και πνευματικές παραμέτρους.
Σχετική μελέτη που εξέτασε τις στάσεις και το επίπεδο ικανοποίησης ατόμων που έφτασαν ή ξεπέρασαν τα 100 χρόνια ζωής αποκαλύπτει ότι η βούληση για τη συνέχιση της ζωής αποτελεί έναν παράγοντα που ξεπερνά τις διακρίσεις φύλου ή την παρουσία υποκείμενων νοσημάτων. Ωστόσο, η στάση των ατόμων αυτής της ηλικιακής ομάδας απέναντι στο μέλλον εμφανίζεται διαιρεμένη. Ένα σημαντικό ποσοστό εκφράζει την επιθυμία να ζήσει περισσότερο, ένα ανάλογο ποσοστό δηλώνει αντίθετο, ενώ η πλειονότητα δεν λαμβάνει σαφή θέση, συνδέοντας την πορεία της υγείας και της ζωής του με παράγοντες πέραν του ατομικού ελέγχου.
Η σημασία της σωματικής ευεξίας και της πνευματικότητας
Η παρουσία ή η απουσία οργανικού πόνου και η διατήρηση μιας θετικής αντίληψης για την καθημερινότητα αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για τη διαμόρφωση της επιθυμίας παράτασης της ζωής. Αντίθετα, αισθήματα όπως η απώλεια του νοήματος, η εντύπωση της μη χρησιμότητας, η μοναξιά και η σωματική επιβάρυνση ενισχύουν την επιθυμία για ολοκλήρωση του βίου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η αναφορά στην πνευματικότητα και τη θεία πρόνοια διατρέχει τις απαντήσεις όλων των ομάδων. Η αποδοχή ότι ο έλεγχος των πραγμάτων μετατοπίζεται εκτός των ατομικών δυνατοτήτων φαίνεται να λειτουργεί ως μηχανισμός προσαρμογής. Η πνευματικότητα προσφέρει ένα πλαίσιο νοηματοδότησης σε μια περίοδο της ζωής όπου οι φυσικές δυνάμεις υποχωρούν, συμβάλλοντας διαπιστωμένα στη διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας και της ψυχικής ανθεκτικότητας.
Ο ρόλος των κοινωνικών δεσμών και της υποστήριξης
Στην προχωρημένη ηλικία, η σταδιακή απώλεια συγγενών και φίλων συρρικνώνει τον κοινωνικό περίγυρο. Η επιστημονική παρατήρηση δείχνει ότι αυτό που διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην ευημερία των αιωνόβιων ανθρώπων δεν είναι το μέγεθος του κοινωνικού δικτύου, αλλά η ποιότητα των σχέσεων.
Η ύπαρξη έστω και ενός ανθρώπου εμπιστοσύνης, με τον οποίο το άτομο μπορεί να μοιραστεί τις σκέψεις και τους προβληματισμούς του, λειτουργεί αντισταθμιστικά απέναντι στις απώλειες. Αντίθετα, η αίσθηση της αποσύνδεσης και η πεποίθηση ότι το άτομο αποτελεί βάρος για τους γύρω του εξασθενούν τη θέληση για ζωή. Παρά τις λειτουργικές δυσκολίες που συνοδεύουν το γήρας, η διατήρηση ουσιαστικών ανθρώπινων επαφών και η προσαρμοστικότητα αποτελούν τους βασικούς πυλώνες για μια ισορροπημένη μακροζωία.
