Ο τραγικός χαμός του Γιώργου Μαζωνάκη στους χώρους ενός αμφιβόλου ποιότητας «ιατρείου» στο Κολωνάκι προκάλεσε, όπως ήταν αναμενόμενο, ένα ισχυρό κύμα συλλογικού σοκ και οργής. Ωστόσο, η υποκριτική απορία και η τάση να «πέφτουμε από τα σύννεφα» κάθε φορά που μια τέτοια τραγωδία έρχεται στο φως αποκαλύπτει μια βαθύτερη άρνηση να κοιτάξουμε τον καθρέφτη της κοινωνίας μας. Το φαινόμενο δεν είναι ούτε πρωτοφανές ούτε μεμονωμένο. Στην πραγματικότητα, αποτελεί τη μοιραία κατάληξη μιας μακράς διαδρομής, όπου η επιστημονικοφανής κομπογιαννίτικη ρητορική συναντά την απεγνωσμένη ανθρώπινη αναζήτηση για μαγικές λύσεις.
Η αρχέγονη δίψα για την αθανασία και η ανθρώπινη τρωτότητα
Ο άνθρωπος είναι ίσως το μοναδικό έμβιο ον που φέρει το βαρύ φορτίο της συνείδησης της θνητότητάς του. Γνωρίζουμε εκ των προτέρων το αναπόφευκτο τέλος, και αυτή ακριβώς η τρωτότητα είναι που μας καθιστά σχεδόν λυσσασμένους για ζωή, υγεία και νεότητα. Η ανάγκη να νικήσουμε τον χρόνο ή να ξορκίσουμε την αρρώστια αποτελούσε ανέκαθεν το γλυκό νέκταρ που τροφοδοτούσε τον ανθρώπινο νου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο υπαρξιακού φόβου, η υπόσχεση της αιώνιας ευεξίας ή της ακαριαίας θεραπείας λειτουργεί ως ισχυρό ναρκωτικό. Ο φόβος της φθοράς τυφλώνει τη λογική, καθιστώντας ακόμα και καλλιεργημένους ή ευκατάστατους ανθρώπους έρμαια των επιτήδειων.
Το ψωμί των κομπογιαννητών και η παγίδα του ανέξοδου ενθουσιασμού
Η τάση του ανθρώπου να αναζητά την ευκολία είναι διαχρονική. Προτιμάμε τις διαδρομές που δεν εμπεριέχουν κόπο, συνέπεια, στερήσεις ή επίπονη προσπάθεια. Αυτή η έμφυτη ροπή προς την πνευματική και σωματική οκνηρία αποτελούσε ανέκαθεν το «ψωμί» των εκάστοτε λαοπλάνων και τσαρλατάνων. Σήμερα, στην εποχή της απόλυτης εικόνας, οι παραδοσιακοί κομπογιαννίτες έχουν αντικατασταθεί από κομψούς «γκουρού ευεξίας» και αυτόκλητους θεραπευτές, οι οποίοι, χωρίς να έχουν καμία απολύτως σχέση με την επιστημονική κοινότητα, πουλούν ελπίδα με περιτύλιγμα πολυτελείας. Ψάχνοντας μαντζούνια, εναλλακτικά σκευάσματα και θαυματουργές μεθόδους, οι άνθρωποι εκχωρούν την υγεία τους σε χέρια που υπόσχονται το ανέφικτο.
Η εναλλακτική αναζήτηση, η επιστήμη και τα όρια της ευκολίας
Χωρίς να υιοθετούνται ισοπεδωτικές λογικές απέναντι σε συμπληρωματικές ή εναλλακτικές προσεγγίσεις που στόχο έχουν την ήπια ανακούφιση, οφείλουμε να χαράξουμε μια κόκκινη γραμμή εκεί όπου η επιστήμη υποκαθίσταται από την αυθαιρεσία. Η αληθινή επιστήμη εξελίσσεται με αργά, βασανιστικά βήματα, αυστηρά πρωτόκολλα και διαρκή αμφισβήτηση. Αντίθετα, οι επιστημονικοφανείς πρακτικές προσφέρουν την ψευδαίσθηση της βεβαιότητας. Η αντικατάσταση της τεκμηριωμένης ιατρικής φροντίδας από εύκολες, «μαγικές» λύσεις έχει αποδειχθεί επανειλημμένα —μεταφορικά αλλά και με τον πιο τραγικό, κυριολεκτικό τρόπο— ότι μπορεί να αποβεί μοιραία.
Αυτοβελτίωση με συνείδηση και κοινωνική ευθύνη
Η επιθυμία για προσωπική αυτοβελτίωση, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχικό επίπεδο, είναι απόλυτα θεμιτή και ευγενής. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ξεχνάμε ότι η ουσιαστική εξέλιξη είναι μια επίπονη διαδικασία που απαιτεί γνώση, προσωπική δουλειά και πειθαρχία. Τα προβλήματα της ζωής και οι κλονισμοί της υγείας αντιμετωπίζονται με ψυχικό σθένος, ανθεκτικότητα, πείσμα και συνεχή γυμνασία του σώματος και του πνεύματος. Επιπλέον, η φροντίδα του εαυτού μας δεν είναι μια ατομικιστική, απομονωμένη πράξη, αλλά εμπεριέχει βαθιά κοινωνική ευθύνη. Όταν αφήνουμε την ημιμάθεια και τον παραλογισμό να κυριαρχούν, διαβρώνουμε τον ίδιο τον κοινωνικό ιστό.
Αντί, λοιπόν, να υποκρινόμαστε τους σοκαρισμένους κάθε φορά που μια τέτοια υπόθεση φτάνει στα δικαστήρια και τα δελτία ειδήσεων, ας αναλογιστούμε την ευθύνη της ατομικής και συλλογικής μας κρίσης. Η υγεία δεν χαρίζεται σε γυάλινα φιαλίδια θαυματουργών ορών, αλλά κατακτιέται με γνώση, ορθολογισμό και επίγνωση των ανθρώπινων ορίων.
