Η ιλιγγιώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία εξυπηρετεί πλέον εκατοντάδες εκατομμύρια χρήστες και επεξεργάζεται δισεκατομμύρια αιτήματα καθημερινά, αποτελεί τον κύριο μοχλό της εκρηκτικής αύξησης των παγκόσμιων κέντρων δεδομένων. Ωστόσο, αυτή η ψηφιακή επανάσταση συντελείται με ένα δυσβάσταχτο περιβαλλοντικό κόστος, το οποίο έρχεται στο φως μέσα από μια αποκαλυπτική έκθεση του Ινστιτούτου του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία. Η έρευνα ποσοτικοποιεί για πρώτη φορά το αποτύπωμα άνθρακα, νερού και γης που προκύπτει από την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας της νέας τεχνολογίας, παρουσιάζοντας μεγέθη που προκαλούν δέος.
Η υλική υπόσταση του ψηφιακού κόσμου και οι ανάγκες σε ενέργεια
Στην κοινή γνώμη κυριαρχεί η αντίληψη ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι απλώς ένα άυλο λογισμικό. Η πραγματικότητα, όμως, είναι τελείως διαφορετική, καθώς βασίζεται σε γιγαντιαίες φυσικές υποδομές, συστήματα ψύξης, δίκτυα μεταφοράς, σπάνια μέταλλα και τεράστιες εκτάσεις γης. Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη, που δημιουργεί αυτόματα κείμενο, εικόνες και βίντεο, απαιτεί τεράστια σύνολα δεδομένων για την εκπαίδευσή της, αλλά η πραγματική αιμορραγία πόρων συμβαίνει κατά την καθημερινή επεξεργασία των δισεκατομμυρίων αλληλεπιδράσεων.
Κατά το προηγούμενο έτος, τα παγκόσμια κέντρα δεδομένων κατανάλωσαν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, με την τεχνητή νοημοσύνη να ευθύνεται για το ένα πέμπτο αυτής της δαπάνης. Εάν αυτές οι υποδομές αποτελούσαν ενιαίο κράτος, θα κατατάσσονταν στην ενδέκατη θέση παγκοσμίως σε κατανάλωση ενέργειας. Το αποτύπωμα άνθρακα που προκύπτει από αυτή τη δραστηριότητα είναι τόσο μεγάλο, που θα απαιτούνταν δισεκατομμύρια δενδρύλλια και μια δεκαετία ανάπτυξης για να εξισορροπηθεί η ζημιά στην ατμόσφαιρα.
Η απειλή των υδάτινων πόρων και το μέλλον του 2030
Η μεγαλύτερη ανησυχία των ειδικών εστιάζεται στην κατανάλωση νερού που απαιτείται για την ψύξη αυτών των υπερυπολογιστών. Οι ποσότητες που δαπανήθηκαν ήδη ισοδυναμούν με εκατομμύρια ολυμπιακές πισίνες, επαρκείς για να καλύψουν τις βασικές ετήσιες ανάγκες εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων σε περιοχές που μαστίζονται από ξηρασία, όπως η Υποσαχάρια Αφρική. Παράλληλα, η απαιτούμενη έκταση γης για την υποστήριξη αυτών των δικτύων ενέργειας έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο.
Τα χειρότερα όμως έρχονται, καθώς η αγορά της τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να εικοσιπενταπλασιαστεί μέσα στην επόμενη δεκαετία. Στο σενάριο όπου το μερίδιο της τεχνολογίας αυτής αγγίξει το 40% της συνολικής ενέργειας των κέντρων δεδομένων έως το τέλος της δεκαετίας, ο κλάδος θα μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους καταναλωτές ρεύματος στον πλανήτη, πίσω από πέντε μόνο υπερδυνάμεις. Σε αυτή την περίπτωση, η ετήσια κατανάλωση νερού θα αγγίξει τα 9 τρισεκατομμύρια λίτρα, ενώ τα ηλεκτρονικά απόβλητα από την απαξίωση του εξοπλισμού θα ισοδυναμούν με την απόρριψη εκατοντάδων Πύργων του Άιφελ κάθε χρόνο.
Η ανάγκη για διαφάνεια και η υπεύθυνη χρήση
Οι επιστήμονες που συνέταξαν την έκθεση προειδοποιούν ότι τα στοιχεία αυτά αποτελούν πιθανότατα μόνο την κορυφή του παγόβουνου και ζητούν επιτακτικά από τις κυβερνήσεις να θεσπίσουν αυστηρούς κανόνες διαφάνειας. Οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να υποχρεωθούν να δημοσιοποιούν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα και να ενημερώνουν τους χρήστες για το πότε οι επιλογές τους, όπως η ζήτηση ενός βίντεο ή μιας εικόνας, προκαλούν υπερβολική ενεργειακή ζήτηση.
Ταυτόχρονα, η έκθεση απευθύνει έκκληση προς τους πολίτες, τους οργανισμούς και τους δημόσιους φορείς για μια πιο έξυπνη και λελογισμένη χρήση των ψηφιακών εργαλείων. Η προτίμηση σε συμβατικές μηχανές αναζήτησης, η διατήρηση σύντομων εντολών, η ομαδοποίηση των εργασιών και η αποφυγή άσκοπων επαναλήψεων αποτελούν απλές αλλά καθοριστικές πρακτικές που μπορούν να μειώσουν την πίεση στους φυσικούς πόρους του πλανήτη.
