Αναγκαστικές επιλογές για ολοένα περισσότερα νοικοκυριά γίνονται η φθηνότερη μάρκα, η προσφορά, το προϊόν ιδιωτικής ετικέτας και ο περιορισμός της ποσότητας, καθώς πολλοί περιορίζουν ακόμη και βασικά αγαθά και η ποιότητα υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη να βγει ο μήνας.
Κάποτε ο καταναλωτής έμπαινε στο super market για να αγοράσει ό,τι χρειαζόταν, αλλά τώρα πια μπαίνει έχοντας υπολογίσει από πριν τι μπορεί να αντέξει το πορτοφόλι του. Το αφόρητο βάρος της οικονομικής πίεσης τον κάνει να μην αναζητά το καλύτερο, να μην επιλέγει εκείνο που προτιμά, αλλά εκείνο που μπορεί να πληρώσει. «Δει δη χρημάτων» που έλεγε κι ο Δημοσθένης, με την ακρίβεια και τα δυσανάλογα έξοδα σε σχέση με τα έσοδα, να έχουν αλλάξει ριζικά την καταναλωτική συμπεριφορά στην Ελλάδα, μειώνοντας ακόμη και τα απολύτως απαραίτητα.
Όταν η τιμή γίνεται σημαντικότερη από την ποιότητα
Τα στοιχεία ετήσιας έρευνας καταναλωτικής συμπεριφοράς του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών που δημοσιοποιήθηκε τον Φεβρουάριο, είναι αποκαλυπτικά: Το 92% των καταναλωτών δηλώνει ότι αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες εξαιτίας των αυξημένων τιμών στα super markets, ένας στους δύο αγοράζει λιγότερα και φθηνότερα προϊόντα, ενώ τέσσερις στους δέκα περιορίζουν τις αγορές τους στα απολύτως απαραίτητα. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι δύο στους δέκα αναβάλλουν ή ακυρώνουν αγορές, ενώ ένας στους δέκα δηλώνει ότι τα χρήματά του δεν επαρκούν ούτε για τα βασικά αγαθά.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν τον Μάρτιο, τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας αντιστοιχούν πλέον στο 27,3% του συνολικού τζίρου των ελληνικών super markets. Άλλες μετρήσεις της αγοράς καταγράφουν ακόμη υψηλότερα ποσοστά, ανάλογα με τη μεθοδολογία και την περίοδο αναφοράς. Η έρευνα του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών καταγράφει επίσης ότι τέσσερα στα δέκα προϊόντα που αγοράζουν οι καταναλωτές στα super markets είναι πλέον ιδιωτικής ετικέτας.
Το 70% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι αγοράζει επώνυμα προϊόντα μόνο όταν βρίσκονται σε έκπτωση ή προσφορά. Παράλληλα, το 39% δεν σκοπεύει να επιστρέψει στις επώνυμες μάρκες σε κατηγορίες στις οποίες έχει ήδη στραφεί στην ιδιωτική ετικέτα.
«Ψαλίδι» στα τρόφιμα και προσφορές
Το πιο σκληρό στοιχείο της έρευνας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών αφορά στις περικοπές στην κατανάλωση βασικών αγαθών, καθώς λόγω της ακρίβειας:
- Το 45% έχει περιορίσει την κατανάλωση κρέατος
- Το 42% έχει περιορίσει τα συσκευασμένα και τυποποιημένα τρόφιμα
- Το 24% έχει μειώσει την κατανάλωση ψωμιού και αρτοσκευασμάτων
- Το 20% έχει περιορίσει τα γαλακτοκομικά
- Το 29% έχει περιορίσει τις αγορές απορρυπαντικών
- Το 19% έχει περιορίσει τα προϊόντα προσωπικής καθαριότητας και φροντίδας.
Τα παραπάνω δεν συνιστούν αλλαγή προτιμήσεων, αλλά περιγράφουν μια πραγματικότητα όπου η οικονομική πίεση επηρεάζει τη διατροφή, την καθημερινή υγιεινή και την ποιότητα ζωής. Όταν ένα νοικοκυριό περιορίζει το κρέας, τα γαλακτοκομικά ή ακόμη και το ψωμί, ο καθένας αντιλαμβάνεται τι και γιατί συμβαίνει…
Παλαιότερη έρευνα του Ι.Ε.Λ.Κ.Α. είχε καταγράψει ότι το 58% κυνηγά ενεργά τις προσφορές στα super markets, με πιο ενδιαφέρον εύρημα ότι οι καταναλωτές δηλώνουν ότι προτιμούν τις πραγματικά χαμηλές τιμές από τις προσωρινές προσφορές (μόλις το 19% δήλωνε ότι προτιμά τις προσφορές αντί για χαμηλές σταθερές τιμές). Κάτι που υποδηλώνει ότι οι καταναλωτές αναγκάζονται να κυνηγούν τις προσφορές, αλλά στην πραγματικότητα θα ήθελαν να μην είναι απαραίτητο να το κάνουν. Θα προτιμούσαν να μπορούν να αγοράζουν ένα προϊόν σε λογική τιμή χωρίς να περιμένουν το φυλλάδιο της εβδομάδας, χωρίς να συγκρίνουν διαρκώς τιμές και χωρίς να υπολογίζουν αν συμφέρει περισσότερο η αγορά δύο τεμαχίων αντί για ένα…
Τα πολλά «κερασάκια» στην πικρή «τούρτα»
Ο πληθωρισμός μπορεί να επιβραδύνεται, αλλά οι τιμές δεν επιστρέφουν πίσω και εδώ εντοπίζεται και μια από τις μεγαλύτερες παρεξηγήσεις της δημόσιας συζήτησης για την ακρίβεια. Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει ότι τα προϊόντα γίνονται φθηνότερα, αλλά ότι οι τιμές αυξάνονται με βραδύτερο ρυθμό. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή κατέγραψε τον Σεπτέμβριο ετήσια αύξηση 5,1% στον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή. Πρόκειται για σημαντική επιτάχυνση σε σχέση με το 1,8% του Σεπτεμβρίου του 2025. Έτσι, ακόμη και όταν οι ρυθμοί αύξησης υποχωρούν σε άλλες περιόδους, ο καταναλωτής εξακολουθεί να πληρώνει τις ανατιμήσεις που έχουν ήδη προηγηθεί. Συνεπώς, οι μισθοί και τα διαθέσιμα εισοδήματα πρέπει να αντιμετωπίσουν ένα ήδη επιβαρυμένο επίπεδο τιμών και όχι μόνο τις καινούργιες ανατιμήσεις.
Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που συχνά χάνεται μέσα στους αριθμούς της αγοράς: Όταν οι πωλήσεις των super markets αυξάνονται σε αξία, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι καταναλωτές αγοράζουν περισσότερα προϊόντα ή ότι ζουν καλύτερα, απλά πληρώνουν περισσότερα για λιγότερα αγαθά. Η αύξηση του τζίρου δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη βελτίωσης της αγοραστικής δύναμης, όπως τεχνηέντως προσπαθούν κάποιοι να δείξουν…
Το πρόβλημα του κόσμου αρχίζει όταν η οικονομία παύει να είναι επιλογή και γίνεται υποχρέωση. Όταν ο καταναλωτής δεν επιλέγει το φθηνότερο επειδή το προτιμά αλλά επειδή δεν μπορεί να πληρώσει το άλλο, όταν δεν περιμένει τις προσφορές για να εξοικονομήσει χρήματα αλλά επειδή χωρίς αυτές δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του. Όταν περιορίζει ακόμη και τα τρόφιμα που βάζει στο τραπέζι του. Και όσο η συζήτηση περιορίζεται σε ποσοστά πληθωρισμού, δείκτες αγοράς, αριθμούς και ρυθμούς ανάπτυξης, υπάρχει ο κίνδυνος να ξεχαστεί το σημαντικότερο μέγεθος: Πόσα χρήματα απομένουν σε ένα νοικοκυριό όταν πληρώσει το ενοίκιο, τους λογαριασμούς και τα τρόφιμα.
πηγές και στοιχεία τεκμηρίωσης
- Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών – Έρευνα για τις καταναλωτικές συνήθειες (Φεβρουάριος 2026)
- Εφημερίδα των Συντακτών – Στροφή σε προσφορές και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (21 Οκτωβρίου 2026)
- Ε.Y. – Future Consumer Index Ελλάδα 2025
- Ι.Ε.Λ.Κ.Α. – Ετήσια έρευνα καταναλωτών (2025).
- ΕλΣτατ – Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, Σεπτέμβριος 2026.
