Στις αμμουδιές της Σάντα Μάρτα, εκεί όπου τα δεξαμενόπλοια στον ορίζοντα θυμίζουν διαρκώς την κυριαρχία του πετρελαίου, γράφτηκε την περασμένη εβδομάδα ένα νέο κεφάλαιο στην παγκόσμια διπλωματία. Η Κολομβία φιλοξένησε την πρώτη διεθνή διάσκεψη με αποκλειστικό αντικείμενο την πλήρη απεξάρτηση από τον άνθρακα, το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο. 56 χώρες συγκεντρώθηκαν με έναν κοινό σκοπό: να αποδείξουν ότι η έξοδος από την εποχή των ορυκτών καυσίμων δεν είναι πλέον μια ουτοπική επιδίωξη, αλλά μια επιτακτική ανάγκη επιβίωσης.
Η απουσία των ΗΠΑ και η ευρωπαϊκή κυριαρχία
Η σύνθεση της διάσκεψης έστειλε από μόνη της ηχηρά μηνύματα. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποτέλεσαν τον ισχυρότερο πόλο, αντιπροσωπεύοντας το ένα τρίτο των συμμετεχόντων, ενώ κράτη με μεγάλη παραγωγή άνθρακα, όπως η Αυστραλία και η Νορβηγία, έδωσαν το παρών αναζητώντας διέξοδο από το παλαιό ενεργειακό μοντέλο. Ωστόσο, η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν παραπάνω από αισθητή. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν προσκλήθηκε από τους διοργανωτές, μια κίνηση που υπογράμμισε το χάσμα ανάμεσα σε όσους επενδύουν στο μέλλον της καθαρής ενέργειας και σε εκείνους που επιμένουν να υπονομεύουν την πράσινη μετάβαση.
Η κοινωνία των πολιτών στο τιμόνι των εξελίξεων
Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές συνόδους κορυφής που διεξάγονται πίσω από κλειστές πόρτες, η Σάντα Μάρτα έδωσε το λόγο στους πολίτες. Επιστήμονες, νέοι και εκπρόσωποι αυτόχθονων λαών βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, υπενθυμίζοντας το ανθρώπινο κόστος της ρύπανσης. Συγκλονιστική ήταν η παρουσία παιδιών που μίλησαν για φίλους τους που αρρώστησαν στις γύρω περιοχές, μετατρέποντας την τεχνοκρατική συζήτηση για την ενέργεια σε μια ηθική έκκληση για την προστασία της δημόσιας υγείας. Αυτή η διεύρυνση της ατζέντας κατέστησε σαφές ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι μόνο ζήτημα υποδομών, αλλά μια βαθιά κοινωνική και οικονομική αλλαγή.
Νομική υποχρέωση και όχι απλή επιλογή
Μία από τις σημαντικότερες στιγμές της διάσκεψης ήταν η παρέμβαση εκατοντάδων νομικών και ακαδημαϊκών, οι οποίοι με ανοικτή επιστολή τους υποστήριξαν ότι η κατάργηση των ορυκτών καυσίμων αποτελεί πλέον νομική υποχρέωση των κυβερνήσεων. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι χώρες έχουν την ευθύνη να αποτρέψουν τις περιβαλλοντικές καταστροφές, ανεξάρτητα από το αν δεσμεύονται από συγκεκριμένες διεθνείς συμφωνίες. Η εποχή που η χρήση του πετρελαίου θεωρούνταν αναπόφευκτη φαίνεται να τελειώνει, καθώς η δικαιοσύνη αρχίζει να αντιμετωπίζει την αδράνεια των κυβερνήσεων ως παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Οδικός χάρτης προς την Αττάλεια
Η Γαλλία χρησιμοποίησε το βήμα της διάσκεψης για να παρουσιάσει ένα φιλόδοξο εθνικό σχέδιο, προβλέποντας τον τερματισμό του άνθρακα έως το 2030 και του φυσικού αερίου έως το 2050. Την ίδια στιγμή, επιστημονικά συμβουλευτικά όργανα χάραξαν πρακτικές διαδρομές για να παραμείνει ζωντανός ο στόχος του περιορισμού της υπερθέρμανσης. Η δυναμική που αναπτύχθηκε στην Κολομβία θεωρείται προάγγελος της επόμενης μεγάλης κλιματικής συνόδου του ΟΗΕ στην Τουρκία, με τη διαφορά ότι η «συμμαχία των προθύμων» στη Σάντα Μάρτα έχει ήδη αποκλείσει τους εκπροσώπους των πετρελαϊκών συμφερόντων από τις συζητήσεις της, εστιάζοντας αποκλειστικά σε λύσεις.
Η πρόκληση της χρηματοδότησης
Παρά την αισιοδοξία, το ερώτημα «ποιος πληρώνει» παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση. Για τον Παγκόσμιο Νότο, το υψηλό κόστος δανεισμού αποτελεί τροχοπέδη, ακόμη και όταν ο ήλιος και ο άνεμος είναι φθηνότερες πηγές από το πετρέλαιο. Στη διάσκεψη συζητήθηκαν καινοτόμες ιδέες, όπως η χρησιμοποίηση των τρεχόντων εσόδων από το πετρέλαιο για τη χρηματοδότηση των υποδομών του μέλλοντος, με τους αυτόχθονες ηγέτες όμως να προειδοποιούν ότι κανένα χρηματικό ποσό δεν μπορεί να αναπληρώσει τη χαμένη φύση. Η Σάντα Μάρτα έθεσε τις βάσεις: η εποχή των ορυκτών καυσίμων τελειώνει και το στοίχημα πλέον είναι η ταχύτητα και η δικαιοσύνη με την οποία θα γίνει αυτή η μετάβαση.
