Σε μια ψηφοφορία που χαρακτηρίζεται ως ορόσημο για τη διεθνή διπλωματία και τον αγώνα κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη, η Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε ένα ιστορικό ψήφισμα που επικυρώνει τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Η απόφαση αυτή ορίζει ρητά ότι τα κράτη έχουν νομική υποχρέωση να αντιμετωπίσουν την κλιματική κρίση και να προστατεύσουν τους πολίτες τους από τις καταστροφικές της συνέπειες. Το ψήφισμα εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία 141 ψήφων υπέρ, έναντι μόλις 8 κατά, ενώ καταγράφηκαν και 28 αποχές.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει ότι οι κυβερνητικές ενέργειες ή παραλείψεις που επιτείνουν την κλιματική αλλαγή θεωρούνται πλέον παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου. Αν και οι γνωμοδοτήσεις του δικαστηρίου δεν έχουν άμεσα εκτελεστικό χαρακτήρα, η πολιτική και νομική τους βαρύτητα είναι τεράστια, καθώς ήδη χρησιμοποιούνται ως βάση για δικαστικές προσφυγές σε ολόκληρο τον κόσμο, με τους δικαστές να τις επικαλούνται όλο και συχνότερα στις αποφάσεις τους.
Το μέτωπο των μεγάλων ρυπαντών και οι διπλωματικές πιέσεις
Παρά τη συντριπτική αποδοχή του ψηφίσματος, η διαδικασία ανέδειξε ένα βαθύ χάσμα ανάμεσα στην παγκόσμια κοινότητα και τις χώρες με τη μεγαλύτερη παραγωγή πετρελαίου και τις υψηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Στην ισχνή μειοψηφία που καταψήφισε το μέτρο πρωτοστάτησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία και το Ιράν, πλαισιωμένες από την Υεμένη, το Ισραήλ, τη Λευκορωσία και τη Λιβερία. Ανάμεσα στις χώρες που επέλεξαν την αποχή βρέθηκαν μεγάλες οικονομίες όπως η Ινδία και η Τουρκία, καθώς και σημαντικοί πετρελαιοπαραγωγοί όπως το Κατάρ και η Νιγηρία.
Η στάση της αμερικανικής διπλωματίας αντανακλά την τρέχουσα πολιτική της διακυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία έχει αποσύρει τη χώρα από τη διεθνή συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα και προωθεί τη συστηματική αύξηση της παραγωγής ορυκτών καυσίμων. Εκπρόσωποι των Ηνωμένων Πολιτειών χαρακτήρισαν το ψήφισμα ως ένα κείμενο με ακατάλληλες πολιτικές απαιτήσεις και, σύμφωνα με πληροφορίες, είχαν ασκήσει έντονες παρασκηνιακές πιέσεις προκειμένου να αποτραπεί η κατάθεσή του προς ψήφιση.
Η κινητοποίηση των νέων και η κραυγή αγωνίας των νησιωτικών κρατών
Το κείμενο του ψηφίσματος συντάχθηκε και προωθήθηκε από το μικρό νησιωτικό κράτος Βανουάτου στον Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο δέχεται ήδη τα ισχυρότερα πλήγματα της κλιματικής κρίσης, αν και η συμβολή του στις παγκόσμιες εκπομπές ρύπων είναι μικρότερη από το ένα τοις εκατό. Στην πραγματικότητα, η ιστορική αυτή επιτυχία ξεκίνησε ως μια αυθόρμητη εκστρατεία φοιτητικών οργανώσεων από τα νησιά του Ειρηνικού. Οι νέοι αυτοί ακτιβιστές κατάφεραν να μεταφέρουν το αίτημά τους για δικαιοσύνη από τις πανεπιστημιακές αίθουσες μέχρι τις έδρες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και του Δικαστηρίου της Χάγης.
Για τα κράτη αυτά, η κλιματική αλλαγή αποτελεί ζήτημα άμεσης επιβίωσης και όχι μια θεωρητική απειλή για το μέλλον. Σε γειτονικές περιοχές, όπως το Τουβαλού, το οποίο βρίσκεται μόλις δύο μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού έχει ήδη καταθέσει αιτήσεις για τη χορήγηση ειδικής βίζας κλιματικής μετανάστευσης προς την Αυστραλία, καθώς εκτιμάται ότι μέχρι το τέλος του αιώνα η χώρα θα καλυφθεί από τα νερά. Σε μια άλλη παρόμοια περίπτωση, η κυβέρνηση του Ναουρού έχει αρχίσει να πουλά διαβατήρια σε ξένους επενδυτές, προσπαθώντας απεγνωσμένα να συγκεντρώσει πόρους για τη μελλοντική μετεγκατάσταση των κατοίκων του.
Η επόμενη μέρα για την παγκόσμια λογοδοσία
Η υιοθέτηση του ψηφίσματος έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τον Γενικό Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος τόνισε ότι η απόφαση αυτή αποτελεί μια ισχυρή επιβεβαίωση του διεθνούς δικαίου και της επιστήμης. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι ο δρόμος προς την κλιματική δικαιοσύνη απαιτεί μια ταχεία και δίκαιη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι οποίες έχουν αποδειχθεί ως η πιο φθηνή και ασφαλής επιλογή.
Με το νέο αυτό δεδομένο, οι εθνικοί στόχοι για τη μείωση των ρύπων, οι οποίοι υποβάλλονται ανά πενταετία, παύουν να θεωρούνται προαιρετικοί ή προκριματικοί. Το Διεθνές Δικαστήριο ξεκαθάρισε ότι οι δεσμεύσεις αυτές πρέπει να είναι ικανές να συγκρατήσουν την άνοδο της θερμοκρασίας στον κρίσιμο περιορισμό του ενάμισι βαθμού Κελσίου. Οι διεθνείς περιβαλλοντικές οργανώσεις χαιρέτισαν το αποτέλεσμα, επισημαίνοντας ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν πλέον να αγνοούν τις νομικές τους ευθύνες την ίδια στιγμή που χρηματοδοτούν την επέκταση των βιομηχανιών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή παγκόσμιας λογοδοσίας.
