Η Σωτηρία Ιωαννίδου είναι αφηγήτρια μύθων και παραμυθιών -κυρίως για ενήλικο κοινό- και συγγραφέας δύο εξαιρετικών βιβλίων. Σε μια εποχή απόλυτου ορθολογισμού, επιμένει να αφηγείται παραμύθια, όχι για να ξεφύγουμε από την πραγματικότητα, αλλά για να την καταλάβουμε καλύτερα.
Το ΤΝΒ συνομίλησε μαζί της γι’ αυτή την προαιώνια, αόρατη κλωστή που διατρέχει τον ανθρώπινο πολιτισμό, για το περιβάλλον, για τον άνθρωπο και για τους εσωτερικούς και εξωτερικούς δρόμους του.
«Πλούτος ο αργός τρόπος ζωής»
«Αν έπρεπε να συστηθώ, θα έλεγα πως είμαι ένα παιδί ακόμα που ψάχνει την αλήθεια μέσα από το παραμύθι», λέει όταν της ζητήσαμε να συστηθεί. «Ως συγγραφέας και αφηγήτρια, νιώθω πως η δουλειά μου δεν είναι τίποτα άλλο από το να συγκεντρώνω τα θραύσματα της λαϊκής σοφίας που βρίσκω στους τόπους που επισκέπτομαι».
Βιώματα και εσωτερικές διεργασίες που ακολούθησαν, την οδήγησαν σ’ αυτό τον ιδιαίτερο δρόμο: «Όλα ξεκίνησαν από τα παιδικά μου χρόνια, τότε που ο πατέρας μου αυτοσχεδίαζε ιστορίες για να με κοιμίσει. Μεγάλωνα μέσα στη φύση, σε ένα χωριό όπου οι δοξασίες και οι δεισιδαιμονίες ήταν τρόπος ζωής, ήταν ο δικός τους, μαγικός τρόπος να ερμηνεύουν τον κόσμο. Έτσι αργότερα γεννήθηκε και η αγάπη για τα ταξίδια, τα οποία με κάνουν να συνειδητοποιώ ξανά και ξανά πόσο όμορφη είναι χώρα μας και πόσο πλούτο κρύβουν μέσα τους οι άνθρωποι που επιλέγουν έναν άλλο, πιο αργό τρόπο ζωής. Αυτές οι συναντήσεις είναι δώρα για μένα».
Μέσα από αυτά τα ταξίδια, η Σωτηρία Ιωαννίδου μαζεύει «τον πλούτο της ελληνικής γης, τις δοξασίες, τους μύθους, τους θρύλους και τα βιώματα των ανθρώπων, για να τα μεταφέρω από στόμα σε στόμα. Είτε μέσα από παραστάσεις -ντύνοντάς τα με μουσική- είτε μέσα από τα βιβλία μου. Με αυτό τον τρόπο κρατώ ζωντανή τη φλόγα της μαγείας σε μια εποχή που την έχει πραγματικά ανάγκη».
Συζητώντας με ανθρώπους που μεγάλωσαν και ζουν σε χωριό, ανακάλυψε πόση αλήθεια κρύβεται πίσω από τις δεισιδαιμονίες τους. Και λέει: «Σίγουρα, τότε δεν είχαν τη γνώση που έχουμε σήμερα για να εκφράσουν τους φόβους ή τις προλήψεις τους, ωστόσο αν κοιτάξεις με “ανοιχτό μάτι”, θα καταλάβεις πως αυτές οι προλήψεις ήταν στην πραγματικότητα ένστικτα επιβίωσης και βαθιές παρατηρήσεις της φύσης, με τις οποίες σήμερα η επιστήμη -με τον δικό της τρόπο- έρχεται να συμφωνήσει στις περισσότερες. Ο μύθος ήταν η πρώτη μορφή γνώσης. Δεν ήταν ολότελα ψέμα. Άλλωστε, όπως λέμε, «ψέματα και αλήθεια, έτσι είν’ τα παραμύθια».
Κι όπως έγραψε και τραγούδησε και ο Παύλος Παυλίδης με τα «Ξύλινα σπαθιά» του, «τα παραμύθια δεν είναι αλήθεια, αλλά τουλάχιστον δεν είναι ψέματα», θα συμπληρώναμε εμείς…
«Ζούμε στην εποχή του απόλυτου ορθολογισμού και του στυγνού ρεαλισμού»
Δεμένη άρρηκτα με τη φύση, η συνομιλήτριά μας λέει γι’ αυτή: «Για μένα η φύση δεν είναι απλώς το “σκηνικό” των ιστοριών μας, αλλά το ίδιο μας το σπίτι. Παρατηρώντας την μαθαίνουμε πολλά για την επιβίωσή μας, για τον κύκλο της ζωής. Πιστεύω βαθιά πως είμαστε ένα με το περιβάλλον, όπως και με κάθε άνθρωπο, με κάθε ζωντανό οργανισμό που κατοικεί πάνω στη γη. Δυστυχώς, σήμερα ζούμε στην εποχή του απόλυτου ορθολογισμού και του στυγνού ρεαλισμού, όπου αυτή η ενότητα έχει κλονιστεί. Η απομάκρυνση του ανθρώπου από την φύση, μα κυρίως από τον ίδιο του τον εαυτό, τον οδηγεί αυτόματα και στην απομάκρυνση από τον συνάνθρωπό του. Από τον Δημιουργό του. Καταλήγει έτσι σε μια απέραντη μοναξιά. Γιατί όταν δεν γνωρίζεις ποιος πραγματικά είσαι, τότε ο φόβος και η ανασφάλεια γίνονται οι μόνιμοι φίλοι της ζωής σου. Κακοί σύμβουλοι…».
Βάζοντας στην κουβέντα μας και το μέλλον (με τη σκιά της τεχνητής νοημοσύνης και τον επαναπροσδιορισμό της δημιουργίας), η Σωτηρία Ιωαννίδου λέει ότι «ακόμη και αυτή, ενώ αποτελεί ένα σπουδαίο εργαλείο, φέρνει μαζί της τον κίνδυνο της αποξένωσης, της απομόνωσης, φέρνει φόβο και ανασφάλεια για το μέλλον», σχολιάζοντας: «Προσωπικά δεν με τρομάζει. Θεωρώ πως η τεχνητή νοημοσύνη, όπως κάθε τι καινούριο που μπαίνει στη ζωή μας, έχει δυο όψεις: Σύνεση και κατάχρηση. Το ποια θα επικρατήσει, τι χρήση θα κάνεις και πώς θα εξελιχθείς μέσα από αυτό, είναι καθαρά θέμα χαρακτήρα και εσωτερικής πυξίδας. Κανένας και τίποτα δεν μπορεί να εξαλείψει το ανθρώπινο είδος, πάρα μόνο ο ίδιος ο άνθρωπος. Κανένας και τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει την εξέλιξή σου ή να σταθεί εμπόδιο στο μέλλον σου. Μονάχα εσύ. Και η οπτική με την οποία πάντα έβλεπες τον κόσμο».
«Ενθουσιασμό και ευγνωμοσύνη για όσα έχουμε»
Ζητήσαμε από τη συνομιλήτριά μας το απόσταγμα όλων των παραπάνω, που δικαιώνουν το «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος» («ο άνθρωπος είναι το κριτήριο της αξίας όλων των πραγμάτων») του Πρωταγόρα: «Στη διαδρομή μου έμαθα κάτι πολύτιμο: Αγάπα και κάνε ό,τι θες, καθώς η αγάπη είναι η κινητήριος δύναμη του ανθρώπου» λέει, προσθέτοντας: «Δεν κάνει λάθος ποτέ. Και μέσα της κουβαλά και δυο σημαντικά στοιχεία, τον ενθουσιασμό και την ευγνωμοσύνη. Βασικά όπλα για να συνεχίσει κανείς τον δρόμο του. Αναγνωρίζεις πως κάθε τι που συμβαίνει δεν είναι τυχαίο, είναι για την εξέλιξη σου. Ακόμη και οι δυσκολίες που έρχονται, τα εμπόδια στο δρόμο σου, κρύβουν δώρα. Ενθουσιασμό και ευγνωμοσύνη για όσα έχουμε, για την ομορφιά που μας περιβάλλει, για τους ανθρώπους που είναι κοντά μας, για την ίδια τη ζωή και για όσα το μέλλον θα μας φέρει. Η αγάπη και τα επακόλουθά της είναι η δύναμη που θα κρατήσει τον άνθρωπο… άνθρωπο και θα τον μετατρέψει σε Άνθρωπο, με άλφα κεφαλαίο».
Η Σωτηρία Ιωαννίδου κλείνει τη συνομιλία μας, λέγοντας: «Ζούμε μέσα σε ένα παραμύθι, καθώς η ζωή η ίδια είναι ένα παραμύθι όπου πρωταγωνιστές είμαστε εμείς. Είμαστε οι ήρωες που παλεύουν και σκοτώνουν καθημερινά τους δράκους τους και που στο τέλος θα πούμε “και ζήσαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα”…».
Βιογραφικό σημείωμα
Η Σωτηρία Ιωαννίδου είναι απόφοιτη του εργαστηρίου δημιουργικής γραφής «Imaginarium», καθώς και άλλων σεμιναρίων όπως αφήγηση παραμυθιών και βασικές αρχές εμψύχωσης θεατρικής κούκλας. Η αγάπη της για τη λαϊκή παράδοση, τους μύθους, τους θρύλους και τις δοξασίες της Ελλάδας, την οδήγησε στη δημιουργία της ομάδας «Μυθοσκορπίσματα» με την οποία αφηγείται μύθους συνοδεία ζωντανής μουσικής. Άλλοτε με τα «Μυθοσκορπίσματα» και άλλοτε μόνη της, έχει εμφανιστεί σε πολλά φεστιβάλ εντός και εκτός Θεσσαλονίκης, σε μουσικές και θεατρικές σκηνές, σε σχολεία, παιδικά πάρτι, γειτονιές, δάση και μνημεία της φύσης. Οι ιστορίες της, που συνήθως απευθύνονται σε ενήλικο κοινό, είναι δικές της δημιουργίες.
Έχει εκδώσει δύο βιβλία (εκδόσεις «Πηγή»): «Της μύγας το παραμύθι σε χρόνους σκοτεινούς» και «Μυθοσκορπίσματα κι άλλες δεισιδαιμονίες», βασισμένο σε μαρτυρίες ανθρώπων της ελληνικής υπαίθρου που μοιράστηκαν μαζί της δοξασίες, μύθους και παραδόσεις κατά τη διάρκεια των ταξιδιών της. Διηγήματά της έχουν διακριθεί σε πανελλήνιους διαγωνισμούς και έχουν συμπεριληφθεί σε συλλογές διηγημάτων. Επίσης, είναι η σεναριογράφος της ταινίας μικρού μήκους «Το σφύριγμα», ενώ γράφει και τραγούδια, όπως το «Θα σου πω ένα παραμύθι».
Από το 2017 μοιράζεται την εμπειρία, τις γνώσεις και την αγάπη της για την τέχνη της αφήγησης, μέσω σεμιναρίων και workshops.
