Κάποτε τις λέγαμε «υπερβολές του Hollywood», τις αγνοήσαμε μαζί με τις επιστημονικές προειδοποιήσεις, αλλά τελικά αποδεικνύεται ότι οι «προφητείες» (και) του κινηματογράφου για όσα συμβαίνουν σήμερα ήταν απόλυτα δικαιολογημένες.
Καμένα δάση, πλημμυρισμένες πόλεις, θερμοκρασίες που σπάνε ρεκόρ, γεωργικές περιοχές που ερημοποιούνται, ένας πλανήτης σε ορατή παρακμή (και όχι μόνο περιβαλλοντική). Η κλιματική κρίση δεν είναι πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά καθημερινό δελτίο ειδήσεων.
Σύμφωνα με την I.P.C.C. η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει ήδη φτάσει περίπου στον 1,1°C και το περιθώριο δράσης για την αποφυγή των χειρότερων σεναρίων στενεύει δραματικά. Η N.A.S.A. και η N.O.A.A. καταγράφουν συνεχόμενα ρεκόρ θερμοκρασίας και επιτάχυνση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Κι όμως ο κινηματογράφος τα είχε δείξει όλα αυτά από παλιά.
Μερικές από τις «προφητικές» ταινίες
- «Silent running» (1972) – Τα δάση έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Σήμερα και σύμφωνα με τον F.A.O., περίπου δέκα εκατομμύρια εκτάρια δασών χάνονται κάθε χρόνο με ανυπολόγιστες συνέπειες στη βιοποικιλότητα
- «Soylent green» (1973) – Ένας πλανήτης χωρίς τροφή και χωρίς πόρους. Η πραγματικότητα είναι πλέον ότι η κλιματική αλλαγή ήδη μειώνει αποδόσεις καλλιεργειών, ενώ η ζήτηση τροφίμων αναμένεται να αυξηθεί ως 60% μέχρι το 2050
- «Princess Mononoke» (1997) – Η σύγκρουση ανθρώπου και φύσης ως μόνιμη πληγή. Οι επιστήμονες πλέον μιλούν για «έκτη μαζική εξαφάνιση ειδών», με ρυθμούς εξαφάνισης πολύ υψηλότερους από το φυσικό υπόβαθρο
- «The day after tomorrow» (2004) – Κλιματική κατάρρευση και ακραία καιρικά φαινόμενα. Το σενάριο είναι δραματοποιημένο, όμως το I.P.C.C. επιβεβαιώνει ότι οι καύσωνες, οι πλημμύρες και οι πυρκαγιές αυξάνονται σε ένταση και συχνότητα
- «Wall·E» (2008) – Ένας εγκαταλελειμμένος πλανήτης καλυμμένος από σκουπίδια. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, σήμερα η ανθρωπότητα παράγει περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια τόνους απορριμμάτων τον χρόνο, ενώ η πλαστική ρύπανση έχει διεισδύσει σε ωκεανούς, τρόφιμα και στον ανθρώπινο οργανισμό
- «Avatar¨» (2009) – Εξόρυξη χωρίς όρια και καταστροφή οικοσυστημάτων. Η εξόρυξη φυσικών πόρων συνδέεται με το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων εκπομπών και της απώλειας βιοποικιλότητας
- «Snowpiercer» (2013) – Η ανθρώπινη παρέμβαση στο κλίμα οδηγεί σε καταστροφή. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι τεχνητές κλιματικές παρεμβάσεις (geoengineering) ενέχουν σοβαρούς κινδύνους απρόβλεπτων επιπτώσεων
- «Interstellar» (2014) – Κατάρρευση γεωργίας και ερημοποίηση. Ο Ο.Η.Ε. εκτιμά ότι περίπου το 40% της γης επηρεάζεται ήδη από ερημοποίηση και υποβάθμιση εδάφους
- «Don’t look up» (2021) – Η κοινωνία βλέπει την καταστροφή αλλά δεν αντιδρά. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη γνώσης. Είναι η πολιτική αδράνεια, η παραπληροφόρηση και η κόπωση του κοινού.
Και μερικές από την Ελλάδα
Η Ελλάδα καταγράφει όλο και πιο συχνούς και έντονους καύσωνες. Τα καλοκαίρια του 2023 και του 2024 συνοδεύτηκαν από εκτεταμένες πυρκαγιές σε Αττική, Ρόδο και Έβρο. Η κακοκαιρία «Daniel» (2023) προκάλεσε ιστορικές πλημμύρες στη Θεσσαλία, με καταστροφές σε υποδομές και αγροτική παραγωγή που δεν είχαν προηγούμενο. Παράκτιες περιοχές -ειδικά σε Αττική και νησιά- αντιμετωπίζουν αυξημένη διάβρωση και πίεση από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την τουριστική υπερδόμηση.
- «Αγέλαστος πέτρα» (2000) – Φίλιππος Κουτσαφτής. Ένα πορτρέτο του Θριασίου πεδίου και της ανθρώπινης επέμβασης στη γη, με έντονη οικολογική διάσταση
- «Αγριότοποι της Ελλάδας» (σειρά ντοκιμαντέρ) – Ε.Ρ.Τ. Αποτυπώνει τη βιοποικιλότητα και την πίεση που δέχονται τα ελληνικά οικοσυστήματα.
- «Η Μεσόγειος που αλλάζει» – περιβαλλοντικά ντοκιμαντέρ ευρωπαϊκής παραγωγής με ελληνικό ενδιαφέρον. Εστιάζουν στην υπερθέρμανση της Μεσογείου, μια από τις πιο ευάλωτες περιοχές παγκοσμίως.
Οι ταινίες δεν προέβλεψαν αλλά αποκάλυψαν το μέλλον
Οι περισσότερες από αυτές τις ταινίες δεν έκαναν προφητείες, αλλά κάτι πιο άβολο: Πήραν υπάρχουσες επιστημονικές προειδοποιήσεις και τις έσπρωξαν μέχρι το τέλος τους. Σήμερα, το τέλος αυτό δεν είναι θεωρητικό, αλλά ήδη ορατό σε καμένα δάση, σε θερμοκρασιακά ρεκόρ, σε πλημμυρισμένα παράλια και σε αγροτικές περιοχές που χάνουν σταδιακά τη γονιμότητά τους.
Ο κινηματογράφος δεν ήταν μάντης, αλλά κοινωνικός καθρέφτης. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν τα είπε σωστά, αλλά γιατί ενώ τα είδαμε τόσο καθαρά, συνεχίσαμε σαν να μην τα είδαμε ποτέ…
