Ένας έντονος άνεμος ανησυχίας πνέει τους τελευταίους μήνες στα γερμανικά πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα της χώρας. Η αιτία βρίσκεται στις πολιτικές εξελίξεις και συγκεκριμένα στις προτάσεις του ακροδεξιού κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία», το οποίο παρουσιάζει εντυπωσιακή άνοδο στις δημοσκοπήσεις ενόψει των επερχόμενων τοπικών και εθνικών εκλογών. Επιστήμονες και πανεπιστημιακοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, προειδοποιώντας ότι αν το συγκεκριμένο κόμμα αναλάβει την εξουσία, η ελευθερία της έρευνας και η αυτονομία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων θα δεχθούν ένα πρωτοφανές πλήγμα.
Στη Γερμανία, η εκπαιδευτική πολιτική δεν καθορίζεται κεντρικά, αλλά βρίσκεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στα χέρια των δεκαέξι κρατιδίων που συνθέτουν τη χώρα. Αυτό σημαίνει ότι μια επικράτηση της ακροδεξιάς σε τοπικό επίπεδο της δίνει αυτόματα το δικαίωμα να επιβάλει ριζικές αλλαγές στα πανεπιστήμια της εκάστοτε περιοχής. Τα προγράμματα που έχουν ήδη δημοσιευθεί περιγράφουν μια βαθιά παρέμβαση στο τι επιτρέπεται να μελετούν οι επιστήμονες, γεγονός που έχει θορυβήσει ακόμα και τους πιο συντηρητικούς θεσμούς της χώρας.
Οι προτεινόμενες αλλαγές και η κατάργηση ολόκληρων επιστημονικών πεδίων
Οι προτάσεις που έχουν κατατεθεί στο επίσημο πρόγραμμα του κόμματος προβλέπουν τη ριζική αναδιάρθρωση των σπουδών. Μεταξύ άλλων, ζητείται η κατάργηση των τμημάτων που ασχολούνται με τις σπουδές φύλου, καθώς και η ίδρυση κρατικών ινστιτούτων με συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση, όπως για παράδειγμα τμήματα που θα ερευνούν τη δημογραφική μείωση του γερμανικού πληθυσμού. Παράλληλα, προτείνεται η επιστροφή στο παλιό γερμανικό σύστημα πτυχίων, καταργώντας τις ευρωπαϊκές δομές του προπτυχιακού και μεταπτυχιακού κύκλου σπουδών που ισχύουν σήμερα, μια κίνηση που οι ειδικοί θεωρούν ότι θα απομονώσει τη χώρα διεθνώς.
Από την πλευρά τους, οι εκπρόσωποι του κόμματος υποστηρίζουν ότι η γερμανική επιστήμη βρίσκεται σε κρίση και ότι οι παρεμβάσεις τους θα αποκαταστήσουν την πραγματική αριστεία. Ωστόσο, οι επικεφαλής των μεγαλύτερων πανεπιστημιακών ενώσεων και των ιδρυμάτων χρηματοδότησης της έρευνας εκφράζουν βαθιά ανησυχία. Τονίζουν ότι η ρητή πρόταση για περιορισμό ή ακόμα και απαγόρευση ερευνών σε συγκεκριμένα πεδία αποτελεί ευθεία απειλή για την ανοιχτή και ανεξάρτητη επιστημονική σκέψη.
Η οχύρωση των πανεπιστημίων και η στρατηγική της επόμενης ημέρας
Παρόλο που η ελευθερία της έρευνας και της διδασκαλίας προστατεύεται από το γερμανικό σύνταγμα, οι πανεπιστημιακοί γνωρίζουν ότι μια εχθρική κυβέρνηση έχει πολλούς τρόπους να επιβάλει τη θέλησή της. Μπορεί, για παράδειγμα, να περικόψει τη χρηματοδότηση σε προγράμματα που δεν εγκρίνει πολιτικά, να καθυστερήσει τον διορισμό καθηγητών ή να μπλοκάρει αποφάσεις σε εθνικές επιστημονικές επιτροπές. Για τον λόγο αυτό, πολλά πανεπιστήμια έχουν ήδη αρχίσει να συγκροτούν ειδικές ομάδες εργασίας προκειμένου να εντοπίσουν νομικά κενά και να λάβουν μέτρα αυτοπροστασίας.
Η γερμανική επιστημονική κοινότητα προσπαθεί να δημιουργήσει δίκτυα αλληλεγγύης και ειδικά ταμεία υποστήριξης για ερευνητές που ενδέχεται να βρεθούν στο στόχαστρο. Επιπλέον, επειδή πολλές εθνικές αποφάσεις για τη χρηματοδότηση της έρευνας απαιτούν την ομόφωνη γνώμη όλων των κρατιδίων, οι επιστημονικοί οργανισμοί αλλάζουν τους κανόνες λειτουργίας τους ώστε να μην μπορεί ένα και μόνο κρατίδιο να παγώσει το έργο ολόκληρης της χώρας. Οι Γερμανοί επιστήμονες τονίζουν ότι η χώρα τους δεν είναι η πρώτη που αντιμετωπίζει αυτό το κύμα πολιτικής πίεσης, αλλά έχει τουλάχιστον το πλεονέκτημα να μελετήσει τις τακτικές που εφαρμόστηκαν αλλού και να προετοιμαστεί έγκαιρα.
