Όταν τον περασμένο Νοέμβριο στο Μπελέμ της Βραζιλίας οι ηγέτες του κόσμου συγκεντρώθηκαν για τη διεθνή διάσκεψη για το κλίμα, η ατζέντα έμοιαζε πλήρης. Συζητήθηκαν οι ρύποι της βαριάς βιομηχανίας, το ενεργειακό αποτύπωμα της κτηνοτροφίας και οι εκπομπές των αερομεταφορών. Ωστόσο, στην αίθουσα πλανιόταν ένας «ελέφαντας» που κανείς δεν τόλμησε να κατονομάσει: η στρατιωτική μηχανή και οι ενεργές πολεμικές συγκρούσεις. Ενώ ο κόσμος πασχίζει για κάθε κλάσμα του βαθμού Κελσίου, ο πόλεμος παραμένει ο μοναδικός παγκόσμιος παίκτης που απολαμβάνει μια άτυπη ασυλία, εκλύοντας τόνους διοξειδίου του άνθρακα χωρίς καμία θεσμική λογοδοσία.
Η γεωγραφία του άνθρακα πάνω στα πεδία των μαχών
Η κλίμακα της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης από τα μέτωπα της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής δεν είναι απλώς ανησυχητική, είναι αποκαρδιωτική. Οι αριθμοί δείχνουν ότι η εισβολή στην Ουκρανία έχει ήδη «κάψει» το κλιματικό μέλλον ολόκληρων κρατών, με εκπομπές που ξεπερνούν το άθροισμα τεσσάρων ευρωπαϊκών οικονομιών. Την ίδια στιγμή, οι βομβαρδισμοί στη Γάζα και η πρόσφατη ανάφλεξη στο Ιράν προσθέτουν εκατομμύρια τόνους ρύπων σε μια ατμόσφαιρα που βρίσκεται ήδη σε οριακό σημείο. Το παράδοξο είναι ότι ενώ μια μικρή επιχείρηση υποχρεούται να μετρά το αποτύπωμά της, οι στρατοί των υπερδυνάμεων —από τους μεγαλύτερους ρυπαντές του πλανήτη— συνεχίζουν να λειτουργούν κάτω από ένα καθεστώς «κλιματικής συσκότισης», εκμεταλλευόμενοι εξαιρέσεις που κρατούν από τη δεκαετία του ’90.
Η ειρωνεία της ανακατασκευής: Γκρεμίζοντας το κλίμα δύο φορές
Ίσως η πιο σκληρή διαπίστωση των πρόσφατων μελετών είναι ότι ο πόλεμος δεν ρυπαίνει μόνο την ώρα της μάχης. Η πραγματική κλιματική βόμβα κρύβεται στην «επόμενη μέρα». Στη Γάζα, για παράδειγμα, οι άμεσες εκπομπές από τα πυρομαχικά και τα καύσιμα των τανκς είναι ένα ελάχιστο κλάσμα μπροστά στον άνθρακα που θα απαιτηθεί για την ανοικοδόμηση. Το τσιμέντο και ο χάλυβας που θα χρειαστούν για να ξαναχτιστούν εκατοντάδες χιλιάδες σπίτια, νοσοκομεία και δρόμοι, αποτελούν την απόλυτη πράξη περιβαλλοντικής επιθετικότητας. Στην ουσία, ο πόλεμος καταστρέφει το παρόν και «υποθηκεύει» το μέλλον, αναγκάζοντας την ανθρωπότητα να καταναλώσει τεράστιους πόρους απλώς και μόνο για να επιστρέψει στο μηδέν.
Φλεγόμενα δάση και τοξικές διαρροές
Πέρα από τα νούμερα του διοξειδίου του άνθρακα, οι συγκρούσεις απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα «δηλητήρια» που η παγκόσμια νομοθεσία πασχίζει να περιορίσει. Οι επιθέσεις σε ενεργειακά δίκτυα στην Ουκρανία έχουν απελευθερώσει αέρια με ισχύ πολύ μεγαλύτερη από του CO2. Παράλληλα, οι χιλιάδες πυρκαγιές σε παρθένα δάση -συχνά αποτέλεσμα σκόπιμων τακτικών- μετατρέπουν τους φυσικούς «πνεύμονες» του πλανήτη σε πηγές ρύπανσης. Ο πόλεμος δεν σκοτώνει μόνο ανθρώπους, εξουδετερώνει τα ίδια τα αμυντικά συστήματα της φύσης απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Η ανάγκη για μια «πράσινη» διπλωματία
Είναι πλέον σαφές ότι η κλιματική πολιτική δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική όσο ο στρατιωτικός τομέας παραμένει στο απυρόβλητο. Η υποκρισία των διεθνών διασκέψεων που αγνοούν τις εκπομπές των συγκρούσεων υπονομεύει τη συλλογική προσπάθεια για τη σωτηρία του πλανήτη. Αν δεν υπάρξει ένας επίσημος μηχανισμός καταγραφής και μια αυστηρή λογοδοσία για το περιβαλλοντικό κόστος κάθε βόμβας και κάθε ανοικοδόμησης, ο στόχος για τη συγκράτηση της θερμοκρασίας θα παραμείνει ένα κενό γράμμα. Η ειρήνη, πέρα από ανθρωπιστική επιταγή, αναδεικνύεται επίσης και ως η πιο επείγουσα περιβαλλοντική αναγκαιότητα της εποχής μας.
