Η συζήτηση γύρω από την κλιματική κρίση και την ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε αποκτά πλέον μια εφιαλτική διάσταση, καθώς νέα επιστημονικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι το καθημερινό «κοκτέιλ» ρύπων στις ευρωπαϊκές πόλεις λειτουργεί ως ένας αόρατος, αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικός δολοφόνος. Σύμφωνα με μια πρωτοποριακή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature Health, η βραχυπρόθεσμη έκθεση σε ένα συνδυασμό ατμοσφαιρικών ρύπων συνδέεται άμεσα με περίπου 146.500 πρόωρους θανάτους ετησίως σε 31 χώρες της Ευρώπης. Η έρευνα αυτή ανατρέπει τα μέχρι τώρα δεδομένα, καθώς είναι η πρώτη που δεν εξετάζει τους ρύπους μεμονωμένα, αλλά αναλύει την ταυτόχρονη, συνδυαστική τους επίδραση.
Η επιστημονική κοινότητα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις άμεσες φυσιολογικές επιπτώσεις που προκαλεί στο ανθρώπινο σώμα ακόμη και η ολιγοήμερη έκθεση σε υψηλά επίπεδα ρύπανσης. Αντίθετα με την κοινή πεποίθηση ότι η ζημιά γίνεται μόνο σε βάθος δεκαετιών, οι ερευνητές εξηγούν ότι τα αιωρούμενα σωματίδια και τα τοξικά αέρια μπορούν να πυροδοτήσουν μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα συστηματική φλεγμονή, αυτόνομη νευρική ανισορροπία και αυξημένη πήξη του αίματος, αυξάνοντας κατακόρυφα τον κίνδυνο εγκεφαλικών επεισοδίων και καρδιακών ανακοπών.
Η μνημειώδης αυτή μελέτη αποτελεί προϊόν συνεργασίας κορυφαίων επιστημονικών ιδρυμάτων της ηπείρου. Σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης (ISGlobal), έναν οργανισμό που υποστηρίζεται από το Ίδρυμα ”la Caixa”, σε στενή συνεργασία με το Υπερυπολογιστικό Κέντρο της Βαρκελώνης (BSC-CNS). Για να καταλήξουν σε αυτά τα συμπεράσματα, οι επιστήμονες άντλησαν δεδομένα από τη νέα βάση δεδομένων θνησιμότητας του προγράμματος EARLY-ADAPT του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC), αναλύοντας σχεδόν 89 εκατομμύρια θανάτους που καταγράφηκαν μεταξύ 2003 και 2019 σε 653 ευρωπαϊκές περιφέρειες. Η χρήση δορυφόρων, μετεωρολογικών σταθμών και επίγειων αισθητήρων επέτρεψε τη χαρτογράφηση της ρύπανσης όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και σε περιαστικές και αγροτικές περιοχές που μέχρι σήμερα παραμελούνταν.
Από την ανατομία του προβλήματος προκύπτει ότι ο πλέον καταστροφικός παράγοντας είναι τα μικροσωματίδια PM2.5, τα οποία ευθύνονται για περίπου 79.000 θανάτους ετησίως, καθώς λόγω του ελάχιστου μεγέθους τους διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και περνούν απευθείας στο κυκλοφορικό σύστημα. Ακολουθεί το διοξείδιο του αζώτου (NO2) με 69.000 θανάτους, το όζον (O3) με 31.000 και τα πιο μεγάλα σωματίδια (PM2.5-10) με 29.000. Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα νούμερα αυτά δεν μπορούν να προστεθούν απλά μεταξύ τους, καθώς οι ρύποι δρουν ταυτόχρονα και τα αποτελέσματά τους επικαλύπτονται, προσφέροντας όμως για πρώτη φορά μια απόλυτα ρεαλιστική εικόνα του κινδύνου.
Το παράδοξο του Φύλου, της ηλικίας και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και απρόσμενα ευρήματα της μελέτης είναι ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν πλήττει τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο, αναδεικνύοντας σοβαρές διαφορές ανάλογα με το φύλο και την ηλικία. Στις νεότερες ηλικιακές ομάδες, οι άνδρες εμφανίζονται πολύ πιο ευάλωτοι από τις γυναίκες, γεγονός που αποδίδεται κυρίως σε εξωτερικές εργασίες, στην έκθεση στο περιβάλλον και σε προϋπάρχουσες παθήσεις. Ωστόσο, η εικόνα αυτή ανατρέπεται δραματικά στις μεγαλύτερες ηλικίες. Από τα 85 έτη και μετά, οι γυναίκες παρουσιάζουν σαφώς μεγαλύτερο κίνδυνο θνησιμότητας από τους ατμοσφαιρικούς ρύπους, με τα σωματίδια να συνδέονται στενότερα με καρδιαγγειακά προβλήματα στον γυναικείο πληθυσμό, ενώ το όζον επηρεάζει περισσότερο τους άνδρες.
Αυτή η διαφοροποίηση καθιστά σαφές ότι οι γενικευμένες πολιτικές προστασίας της δημόσιας υγείας είναι πλέον ξεπερασμένες. Η επιστημονική ομάδα του ISGlobal επισημαίνει ότι τα ευρήματα αυτά πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για τη δημιουργία μιας νέας γενιάς συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Ήδη, με τη χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, αναπτύσσεται η ψηφιακή πλατφόρμα Forecaster Health, η οποία θα εκδίδει εξειδικευμένες ειδοποιήσεις για συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και τα υποκείμενα νοσήματα. Σε μια εποχή όπου η Ευρώπη υιοθετεί αυστηρότερα ημερήσια όρια για την ποιότητα του αέρα, η ανάγκη για στοχευμένη πληροφόρηση και προστασία των πολιτών δεν είναι πλέον θεωρητική επιλογή, αλλά ζήτημα καθημερινής επιβίωσης.
Δείτε τώρα σε πραγματικό χρόνο δείκτη ποιότητα αέρα στην Αθήνα πατώντας εδώ
