Υπάρχει μια ιδιότυπη, σχεδόν προκλητική αποσύνδεση ανάμεσα στην πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες στους δρόμους των ευρωπαϊκών μητροπόλεων και στην παράλληλη πραγματικότητα των γραφείων στις Βρυξέλλες. Η Ευρώπη δεν διέρχεται απλώς μια κρίση, βράζει στο καζάνι μιας συστημικής απαξίωσης. Το κοινωνικό της υπόστρωμα τρίζει επικίνδυνα κάτω από το συνδυασμένο βάρος μιας ανεξέλεγκτης ακρίβειας, μιας στεγαστικής ασφυξίας που πετάει ανθρώπους στον δρόμο και μιας ενεργειακής επισφάλειας που μετέτρεψε τη θέρμανση και το ηλεκτρικό ρεύμα σε είδη πολυτελείας.
Η υπόσχεση για ευημερία και σταθερότητα, το αφήγημα πάνω στο οποίο χτίστηκε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, καταρρέει. Και ενώ οι κοινωνίες πασχίζουν να επιβιώσουν απενεργοποιώντας τους θερμοστάτες και βλέποντας το εισόδημά τους να εξαφανίζεται τις πρώτες δέκα ημέρες του μήνα, η πολιτική ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δείχνει να λειτουργεί ως παρατηρητής μιας καταστροφής την οποία η ίδια συντονίζει.
Οι ενεργειακές εξαρτήσεις
Η ενεργειακή στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία χρόνια θα μπορούσε να διδάσκεται σε σεμινάρια γεωπολιτικής αυτοχειρίας. Στην βιαστική και ιδεολογικά φορτισμένη προσπάθειά της να απεμπλακεί από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, η Ευρώπη δεν πέτυχε την ενεργειακή της ανεξαρτησία. Το μόνο που κατάφερε ήταν να αλλάξει δεσμά, αντικαθιστώντας έναν προμηθευτή με άλλους, ακόμη πιο ακριβούς και εξίσου απαιτητικούς.
Η εξάρτηση μετατοπίστηκε, το κόστος εκτινάχθηκε στις πλάτες των καταναλωτών και η Ευρώπη παρέμεινε αιχμάλωτη. Την ίδια στιγμή που οι ηγέτες της G7 εξαγγέλλουν με τυμπανοκρουσίες την αποδέσμευση εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα για να συγκρατήσουν πρόσκαιρα τις τιμές των καυσίμων, αποδεικνύουν την αδυναμία τους να προσφέρουν μια βιώσιμη, μακροπρόθεσμη λύση. Πρόκειται για ασπιρίνες σε έναν ασθενή που υποφέρει από καλπάζουσα σηψαιμία. Η Ευρώπη πληρώνει το τίμημα μιας επιφανειακής πολιτικής που αρνείται να κοιτάξει κατάματα τις δομικές της εξαρτήσεις.
Οι προτεραιότητες
Οι προτεραιότητες πλέον είναι ξεκάθαρες, βρισκόμαστε σε πόλεμο και δεν το παραδεχόμαστε δημοσίως. Αυτό αποτυπώνεται με τον πιο σαφή τρόπο στις πρόσφατες αποφάσεις των Βρυξελλών. Την ώρα που οι βασικές κοινωνικές δομές καταρρέουν και τα κράτη μέλη επικαλούνται δημοσιονομική στενότητα για να μην ενισχύσουν τους πολίτες τους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε χωρίς δεύτερη σκέψη νέο πακέτο μαμούθ ύψους 6,1 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ενίσχυση της άμυνας της Ουκρανίας.
Τα ποσά αυτά, που προστίθενται στα δεκάδες δισεκατομμύρια που έχουν ήδη εκταμιευθεί για εξοπλισμούς, πυραύλους και αμυντικά συστήματα, επιβεβαιώνουν αυτό που διστάζουν να ομολογήσουν οι ηγέτες της Ε.Ε., ότι βρισκόμαστε σε μια πολεμική σύρραξη η οποία αφαιμάζει την οικονομία της Ευρώπης και προοιωνίζει, βάσει των εξοπλιστικών σχεδιασμών, κάτι ακόμα πιο εκτεταμένο.
Η κοινωνική έκρηξη στη Δυτική Ευρώπη
Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής δεν αποτελούν πλέον θεωρητικές εκτιμήσεις, ξεσπούν βίαια στους δρόμους. Στην Ισπανία, η στεγαστική κρίση έχει λάβει διαστάσεις τραγωδίας. Το κύμα οργής γιγαντώνεται μετά την καταψήφιση στη Βουλή των μέτρων προστασίας για τους ενοικιαστές, ενώ η έξωση μιας γυναίκας 87 ετών από το σπίτι που ζούσε για εφτά δεκαετίες μετατράπηκε στο σύνθημα μιας ολόκληρης γενιάς που βλέπει τη στέγη να μετατρέπεται σε απλησίαστο εμπόρευμα. Χιλιάδες διαδηλωτές κατακλύζουν τη Μαδρίτη, απαιτώντας το αυτονόητο: το δικαίωμα στη διαμονή.
Στη Γαλλία, το σκηνικό είναι ακόμη πιο έκρυθμο, με εκατοντάδες σχολεία να μένουν κλειστά, καθώς οι μαθητικές κινητοποιήσεις για τις ελλείψεις στην παιδεία και την κατάρρευση των υποδομών μετατράπηκαν σε πεδίο μάχης με την αστυνομία, με εκατοντάδες συλλήψεις και τραυματισμούς.
Ο φόβος της ακρίβειας και το δημοκρατικό έλλειμμα
Ακόμη και στην ατμομηχανή της ευρωπαϊκής οικονομίας, τη Γερμανία, το αίσθημα της ασφάλειας έχει εξαφανιστεί. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες έρευνες για τους φόβους των Γερμανών πολιτών, ο μεγαλύτερος εφιάλτης τους δεν είναι ούτε οι διεθνείς συρράξεις ούτε οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Είναι η αύξηση του κόστους ζωής. Το 59% των Γερμανών δηλώνει πλέον ανοιχτά ότι φοβάται πως τα χρήματά του δεν επαρκούν για να καλύψει τις βασικές ανάγκες διαβίωσης.
Όταν ο πολίτης της ισχυρότερης οικονομίας της Ευρώπης βλέπει τις βασικές τιμές στην ενέργεια, τη στέγαση και τα τρόφιμα να εκτινάσσονται, ενώ παράλληλα συνειδητοποιεί ότι τα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά ταμεία βρίσκονται σε δομική κρίση, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς εξανεμίζεται. Η βεβαιότητα ότι οι επόμενες γενιές θα ζήσουν χειρότερα από τις προηγούμενες δεν είναι πλέον υποψία, αλλά εδραιωμένη πεποίθηση.
Η πολιτική διολίσθηση και η ανάγκη για αυτογνωσία
Η συστημική αυτή αποτυχία δεν μένει χωρίς πολιτικό αντίκτυπο. Η θεαματική άνοδος πολιτικών δυνάμεων, όπως η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στη Γερμανική πολιτική σκηνή, δεν είναι αιτία, αλλά το σύμπτωμα. Όταν τα συστημικά κόμματα και οι κεντρικές αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης αγνοούν επιδεικτικά τις καθημερινές αγωνίες των πολιτών, ο πολιτικός χάρτης αναδιοργανώνεται βίαια, συχνά προς επικίνδυνες ατραπούς.
Το διακύβευμα αυτή τη στιγμή δεν είναι απλώς να κρίνουμε αν οι κεντρικές γεωπολιτικές επιλογές των Βρυξελλών είναι ορθές ή λανθασμένες σε ένα προφανώς ασαφές περιβάλλον. Το ζήτημα είναι να αποτιμήσουμε τις καταστροφικές τους επιπτώσεις στο εσωτερικό των κοινωνιών.
Η έγκυρη και χωρίς ωραία προκαλύμματα πληροφόρηση της κοινωνίας για την πραγματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Ευρώπη είναι ο μοναδικός δρόμος. Οι πολίτες δεν χρειάζονται άλλες ψευδαισθήσεις ούτε ανέξοδες υποσχέσεις, την ώρα που κρυώνουν στα σπίτια τους. Μόνο όταν συνειδητοποιήσουμε το μέγεθος της κρίσης και προετοιμαστούμε για τα χειρότερα που επίκεινται, θα μπορέσουμε, σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, να λάβουμε τις σωστές αποφάσεις…
