Τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τη δημογραφική πορεία της χώρας δεν αφήνουν περιθώρια για παρερμηνείες. Η Ελλάδα μικραίνει, γερνάει και πλέον διολισθαίνει σε μια πρωτοφανή δημογραφική ύφεση. Η μείωση των γεννήσεων κατά 4,2% μέσα σε έναν χρόνο, με σχεδόν τρεις χιλιάδες λιγότερα παιδιά να έρχονται στον κόσμο, αποτελεί μια ζοφερή πραγματικότητα. Όταν οι γεννήσεις υποχωρούν στις 65.594, τη στιγμή που στο παρελθόν το φράγμα των 80.000 φάνταζε ως το έσχατο όριο ασφαλείας, το ζήτημα παύει να είναι στατιστικό και μετατρέπεται σε κρίση κοινωνικής επιβίωσης.
Η γεωγραφία της ύφεσης και η ανατροπή των ηλικιών
Η ακτινογραφία των δεδομένων αποκαλύπτει ότι το φαινόμενο έχει πλέον καθολικό χαρακτήρα, πλήττοντας σχεδόν το σύνολο της επικράτειας. Οι μεγαλύτερες απώλειες εντοπίζονται στα μεγάλα αστικά και επαρχιακά κέντρα, με την Αττική, την Κεντρική Μακεδονία και την Πελοπόννησο να ηγούνται της πτώσης. Μέσα σε αυτό το γκρίζο τοπίο, η Περιφέρεια Κρήτης αποτελεί τη μοναδική φωτεινή εξαίρεση, καταγράφοντας μια μικρή αλλά αξιοσημείωτη άνοδο.
Την ίδια στιγμή, η σύγκριση με τις προηγούμενες δεκαετίες σοκάρει. Στις παραδοσιακά πιο γόνιμες ηλικιακές ομάδες, από τα 25 έως τα 34 έτη, οι μειώσεις των γεννήσεων μετριούνται σε χιλιάδες. Αντίθετα, οι μόνες κατηγορίες που παρουσιάζουν αύξηση είναι οι άνω των 40 και 45 ετών. Η ελληνική οικογένεια δεν άλλαξε απλώς συνήθειες, αλλά αναγκάστηκε να μεταθέσει τη μητρότητα για το τέλος της γονικότητας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται ιατρικά και κοινωνικά.
Το στεγαστικό αδιέξοδο ως ανασταλτικός παράγοντας
Η αιτία πίσω από αυτή τη δημογραφική καθίζηση δεν βρίσκεται σε κάποια πολιτισμική στροφή, αλλά στην καθαρή οικονομική επιβίωση. Η δημιουργία οικογένειας έχει μετατραπεί σε ένα δυσβάσταχτο οικονομικό ρίσκο, με βασικό υπεύθυνο μεταξύ άλλων τη στεγαστική κρίση. Σύμφωνα με την ανάλυση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι ζητούμενες τιμές των κατοικιών στην Ελλάδα έχουν εκτιναχθεί κατά 85% την τελευταία δεκαετία, την ώρα που το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών σημείωσε άνοδο μόλις κατά 47%.
Αυτό το τεράστιο άνοιγμα της ψαλίδας δημιουργεί μια απαγορευτική πραγματικότητα. Με το μέσο ενοίκιο στην Αττική να προσεγγίζει τα 800 ευρώ, δύο στα πέντε ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν πλέον πάνω από το 40% του εισοδήματός τους αποκλειστικά για έξοδα στέγασης. Όταν ο μισθός εξανεμίζεται στους τοίχους ενός νοικιασμένου διαμερίσματος, η σκέψη για ένα παιδικό δωμάτιο μοιάζει με άπιαστο όνειρο.
Η κατάσταση επιβαρύνεται από την εκρηκτική άνοδο των βραχυχρόνιων μισθώσεων, οι οποίες έχουν αφαιρέσει χιλιάδες ακίνητα από την παραδοσιακή αγορά, οδηγώντας σε τεχνητή έλλειψη. Επιπλέον, η αγορά χαρακτηρίζεται από ποιοτική αναντιστοιχία, καθώς η κοινωνική ανάγκη στρέφεται προς μικρότερα και οικονομικά προσιτά σπίτια, αλλά η προσφορά κυριαρχείται από μεγάλα, ακριβά ακίνητα, απρόσιτα για τη μεγάλη πλειονότητα των νέων ζευγαριών.
Η διπλή μέγγενη της ακρίβειας και του κόστους διαβίωσης
Σαν να μην έφτανε το κόστος των ακινήτων, τα ελληνικά νοικοκυριά βρίσκονται εγκλωβισμένα σε ένα γενικότερο κύμα ακρίβειας. Ο πληθωρισμός στη χώρα μας κινείται αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, με τις τιμές στην ενέργεια, τα τρόφιμα και τις υπηρεσίες να τραβούν σταθερά την ανηφόρα.
Στην εξίσωση αυτή προστίθεται και η ενεργειακή αναποτελεσματικότητα του κτιριακού αποθέματος της χώρας. Οι ελληνικές κατοικίες καταναλώνουν σημαντικά περισσότερη ενέργεια ανά τετραγωνικό μέτρο σε σύγκριση με άλλες μεσογειακές χώρες, γεγονός που μεταφράζεται σε φουσκωμένους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τον ήδη εξαντλημένο προϋπολογισμό των νέων ανθρώπων.
Η ανάγκη για ριζική επαναπροσέγγιση
Το δημογραφικό πρόβλημα δεν λύνεται με ευχολόγια ούτε με αποσπασματικά επιδόματα. Η υπογεννητικότητα στην Ελλάδα είναι το άμεσο σύμπτωμα μιας κοινωνίας όπου η στέγαση και η αξιοπρεπής διαβίωση μετατράπηκαν από βασικά δικαιώματα σε προνόμια για λίγους. Αν δεν υπάρξει μια τολμηρή, δομική παρέμβαση στην αγορά ακινήτων, με γενναία κίνητρα για τη μακροχρόνια μίσθωση και ουσιαστική ανάσχεση της καθημερινής ακρίβειας, οι κούνιες στη χώρα θα παραμείνουν άδειες και το μέλλον της κοινωνικής συνοχής ακόμα πιο αβέβαιο.
