Τρεις δεκαετίες μετά τη θρυλική νομική νίκη της απέναντι σε μια πανίσχυρη εταιρεία ενέργειας στην Καλιφόρνια, η οποία της χάρισε παγκόσμια φήμη και μια κινηματογραφική ταινία με την Τζούλια Ρόμπερτς, η Έριν Μπρόκοβιτς επιστρέφει. Αυτή τη φορά, ο αντίπαλος δεν είναι μια μεμονωμένη βιομηχανία, αλλά η ίδια η ραχοκοκαλιά της νέας ψηφιακής εποχής. Όπως αποκαλύπτει σε μια εκτενή συνέντευξή της στον Guardian, η διάσημη ακτιβίστρα έχει βάλει στο στόχαστρο τα γιγαντιαία κέντρα δεδομένων που χτίζονται ανεξέλεγκτα σε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον κόσμο, προκειμένου να στηρίξουν τις λειτουργίες της τεχνητής νοημοσύνης.
Η ιστορία ξεκίνησε την περασμένη άνοιξη, όταν η Μπρόκοβιτς ξύπνησε ένα πρωί και βρήκε δεκάδες μηνύματα από απελπισμένους κατοίκους της ίδιας περιοχής. Κάνοντας ένα δημόσιο κάλεσμα, ζήτησε από όποιον ανησυχεί για την ανέγερση τέτοιων εγκαταστάσεων κοντά στο σπίτι του να επικοινωνήσει μαζί της. Μέσα σε ένα μήνα, έλαβε σχεδόν τέσσερις χιλιάδες απαντήσεις. Το ζήτημα, όπως εξηγεί η ίδια, δεν είναι η ίδια η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης, την οποία θεωρεί ένα χρήσιμο εργαλείο που ήρθε για να μείνει. Το πρόβλημα έγκειται στα τεράστια κτίρια, τα οποία καταλαμβάνουν εκτάσεις εκατοντάδων στρεμμάτων, καταβροχθίζοντας τους φυσικούς πόρους των τοπικών κοινωνιών.
Η αόρατη εξάντληση των φυσικών πόρων
Για έναν απλό πολίτη, ένα κέντρο δεδομένων ίσως ακούγεται σαν μια αποθήκη με υπολογιστές. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για βιομηχανικές εγκαταστάσεις τεράστιας κλίμακας που απαιτούν ασύλληπτες ποσότητες ενέργειας και, κυρίως, νερού για να μην υπερθερμαίνονται τα συστήματά τους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, οι μεγαλύτερες από αυτές τις εγκαταστάσεις καταναλώνουν εκατομμύρια λίτρα νερού καθημερινά, ποσότητα που θα έφτανε για να καλύψει τις ανάγκες μιας πόλης πενήντα χιλιάδων κατοίκων. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι πολλά από αυτά τα κέντρα κατασκευάζονται σε περιοχές που ήδη μαστίζονται από ξηρασία. Οι πολίτες που επικοινωνούν με την Μπρόκοβιτς καταγγέλλουν ότι οι λογαριασμοί του νερού τους εκτοξεύτηκαν ξαφνικά σε δυσθεώρητα ύψη, ενώ παρατηρούν την άγρια ζωή να εξαφανίζεται από τον τόπο τους. Παράλληλα, ο ασταμάτητος θόρυβος από τις γεννήτριες και τα συστήματα ψύξης υποβαθμίζει δραματικά την ποιότητα ζωής τους.
Η παράκαμψη των τοπικών κοινωνιών
Αυτό που εξοργίζει περισσότερο την εξηνταεξάχρονη ακτιβίστρα είναι η μυστικότητα με την οποία δρουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις, οι εταιρείες υπογράφουν ρήτρες εχεμύθειας με τους τοπικούς άρχοντες. Έτσι, τεράστια έργα εγκρίνονται στο σκοτάδι, χωρίς καμία απολύτως μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων και χωρίς να ερωτηθούν οι πολίτες. Οι κάτοικοι ξυπνούν μια μέρα και βλέπουν τα τεράστια εργοτάξια να στήνονται δίπλα στα σπίτια τους.
Ακόμα και όταν οι τοπικές αρχές προσπαθούν να αντιδράσουν, βρίσκονται δεμένες χειροπόδαρα. Σε μια χαρακτηριστική περίπτωση στο Τέξας, όταν το τοπικό συμβούλιο αποφάσισε να παγώσει την κατασκευή ενός τέτοιου έργου για ένα χρόνο λόγω των έντονων αντιδράσεων της κοινωνίας, η εταιρεία τούς έκανε μήνυση ζητώντας αποζημίωση εκατό εκατομμυρίων δολαρίων. Υπό το βάρος αυτής της απειλής, ο δήμος αναγκάστηκε να υποχωρήσει, αποδεικνύοντας ότι οι κολοσσοί της τεχνολογίας έχουν τη δύναμη να παρακάμπτουν τις δημοκρατικές διαδικασίες.
Ο δρόμος προς τη νομική δικαίωση
Η Έριν Μπρόκοβιτς αρνείται να δεχτεί αυτή την εξέλιξη ως αναπόφευκτη. Ήδη έχει δημιουργήσει έναν δημόσιο χάρτη όπου καταγράφει όλα τα εν λειτουργία, τα υπό κατασκευή και τα σχεδιαζόμενα κέντρα δεδομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες, συνδυάζοντάς τα με τις αναφορές των πολιτών. Η βασική της απαίτηση είναι η άμεση παύση των αδειοδοτήσεων ώστε να εξεταστεί η κάθε περίπτωση ξεχωριστά, με διαφανείς όρους και δημόσιες διαβουλεύσεις.
Η στρατηγική της δεν βασίζεται στην αλλαγή της κεντρικής πολιτικής, η οποία συχνά καθυστερεί ή ακυρώνεται ανάλογα με το ποιος κυβερνά, αλλά στην οργάνωση των ίδιων των πολιτών σε τοπικό επίπεδο. Όπως έμαθε από την πρώτη της μεγάλη νίκη τη δεκαετία του ’90, μια μεγάλη εταιρεία μπορεί να αγνοήσει έναν ή δύο διαμαρτυρόμενους, αλλά δεν μπορεί να σταθεί απέναντι σε εκατοντάδες οργανωμένους πολίτες που κινούνται νομικά.
Το πρόβλημα έχει ήδη ξεπεράσει τα σύνορα της Αμερικής. Πολίτες από την Ιρλανδία, τη Σκωτία, την Αυστραλία και την Ινδία επικοινωνούν ήδη μαζί της, αναζητώντας καθοδήγηση. Όπως τονίζει η ίδια στη συνέντευξή της, “αντιμετωπίζουμε δυνάμεις που διαθέτουν όλο το χρήμα και την επιρροή του κόσμου”. Όμως, όπως λέει η ίδια δεν σκοπεύει να κάνει πίσω αν δεν διασφαλίσει ότι το νερό, η γη και η φωνή των απλών ανθρώπων θα προστατευτούν.
