Η προστασία και η ανάδειξη της βιοποικιλότητας σε αρχαιολογικούς χώρους της χώρας σε άμεση συνάρτηση με την πολιτιστική κληρονομιά τους, αποτελεί το αντικείμενο της νέας προγραμματικής σύμβασης πολιτισμικής ανάπτυξης «Βιοποικιλότητα στους αρχαιολογικούς χώρους – ΒΙΑΣ ΙΙ» που υπεγράφη από τους υπουργούς Πολιτισμού και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, τον πρύτανη του Ε.Κ.Π.Α. τον διευθυντή του Ε.Ι.Ε., τον αντιπρύτανη Έρευνας και Καινοτομίας του ΕΚΠΑ και πρόεδρο της Επιτροπής Ερευνών και τον διευθύνοντα σύμβουλο του ΟΦυΠεΚΑ.
Το έργο συνολικού προϋπολογισμού 1.090.120 ευρώ, αποτελεί τη συνέχεια του ιδιαίτερα επιτυχημένου «ΒΙΑΣ Ι». Στο πρώτο πρόγραμμα καταγράφηκαν, περισσότερα από 10.460 είδη χλωρίδας και πανίδας σε είκοσι εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους -μεταξύ των οποίων η Ακρόπολη, η Ολυμπία, οι Δελφοί και η Δήλος- αποδεικνύοντας ότι οι αρχαιολογικοί χώροι λειτουργούν και ως ζώνες προστασίας βιοποικιλότητας, πέραν της πολιτιστικής τους σημασίας. Το «ΒΙΑΣ Ι» αναγνωρίστηκε διεθνώς ως καινοτόμο παράδειγμα ολοκληρωμένης προστασίας φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος. Η μοναδική γεωγραφική θέση της Ελλάδας, στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων και η πλούσια παλαιογεωγραφική της ιστορία εξηγούν τη σπουδαία βιοποικιλότητά της: Εκτιμάται ότι στην Ελλάδα διαβιούν περίπου 5.900 είδη φυτών και 35.000 είδη ζώων, πολλά εκ των οποίων είναι ενδημικά. Οι αρχαιολογικοί χώροι αποτελούν όχι μόνο «μουσεία της ιστορίας», αλλά και «νησίδες ζωής», όπου το φυσικό και το πολιτιστικό περιβάλλον συνυπάρχουν σε ένα οργανικό σύνολο.
Η προγραμματική σύμβαση περιλαμβάνει δύο υποέργα. Το πρώτο («Καταγραφή χλωρίδας και πανίδας στους αρχαιολογικούς χώρους») θα υλοποιηθεί από το τμήμα Βιολογίας του Ε.Κ.Π.Α. και αφορά στην καταγραφή και την βιβλιογραφική ανασκόπηση των ειδών φυτών και ζώων σε κάθε χώρο. Το δεύτερο («Βιοποικιλότητα στους αρχαιολογικούς χώρους») θα υλοποιηθεί από το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Ε.Ι.Ε. και περιλαμβάνει τη μελέτη στοιχείων για τη χλωρίδα και πανίδα από την αρχαιότητα ως τον 18ο αιώνα σε 35 επιλεγμένους χώρους, μέσω γραμματειακών, επιγραφικών, αρχαιοβοτανικών και ζωοαρχαιολογικών πηγών, σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού.
Με το «ΒΙΑΣ ΙΙ» η έρευνα επεκτείνεται σε ακόμη περισσότερους αρχαιολογικούς χώρους σε όλη την Ελλάδα, με στόχο να αναδειχθεί η αλληλεπίδραση ανθρώπου, ιστορίας και φυσικού περιβάλλοντος. Ενδεικτικά, το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί σε χώρους όπως
- οι Μυκήνες στην Αργολίδα
- η Κνωσός και η Γόρτυνα στην Κρήτη
- η Βεργίνα στην Ημαθία
- η Αμφίπολη στις Σέρρες
- η Μονεμβασιά και το Κάστρο Γερακίου στη Λακωνία
- οι πηγές Αγγίτη στη Δράμα
- το Δίον στην Πιερία
- το Καστελόριζο
- το Αγαθονήσι
- η Νέα Μονή Χίου
- το Ηραίο Σάμου.
