Η εικόνα των χιονισμένων ελληνικών βουνοκορφών, που παραδοσιακά αποτελούσε το φυσικό αποθεματικό νερού της χώρας, μεταβάλλεται ραγδαία και ανησυχητικά. Σύμφωνα με μια πρωτοποριακή μελέτη του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, η χιονοκάλυψη στην Ελλάδα έχει υποχωρήσει κατά 58% μέσα στις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Η έρευνα αυτή αναδεικνύει την Ελλάδα ως μια από τις πλέον πληττόμενες ορεινές περιοχές της Ευρώπης, με τον ρυθμό απώλειας του χιονιού να επιταχύνεται δραματικά από τις αρχές του 21ου αιώνα.
Η τεχνολογία στην υπηρεσία της κλιματικής έρευνας
Για την εξαγωγή αυτών των συμπερασμάτων, η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Αλεξόπουλο από το Scott Polar Research Institute, επιστράτευσε το «snowMapper». Πρόκειται για ένα εξελιγμένο εργαλείο που συνδυάζει δορυφορικές εικόνες της NASA και της ESA, κλιματικά δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη. Το μοντέλο μηχανικής μάθησης εκπαιδεύτηκε με δεδομένα από τις Άλπεις και τα Πυρηναία, καταφέρνοντας να ξεπεράσει τα εμπόδια της νέφωσης και να παράγει ημερήσιους χάρτες χιονοκάλυψης υψηλής ανάλυσης για τις δέκα υψηλότερες οροσειρές της χώρας, καλύπτοντας την περίοδο από το 1984 έως το 2025. Στη μελέτη εξετάστηκαν βουνά άνω των 2.000 μέτρων, μεταξύ των οποίων ο Όλυμπος, η Βόρεια Πίνδος, ο Χελμός και τα Τζουμέρκα.
Η θερμοκρασία ως ο μοναδικός ένοχος
Το πλέον ανησυχητικό εύρημα της μελέτης είναι ότι η απώλεια του χιονιού δεν οφείλεται σε έλλειψη φαινομένων, αλλά αποκλειστικά στην άνοδο της θερμοκρασίας. Όπως επισημαίνει ο Κώστας Λαγουβάρδος από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, η μέση θερμοκρασία στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά 1,5 βαθμό Κελσίου τα τελευταία 30 χρόνια. Αυτή η θέρμανση της ατμόσφαιρας έχει ως αποτέλεσμα οι κατακρημνίσεις να πέφτουν πλέον ως βροχή αντί για χιόνι, ενώ το χιόνι που καταφέρνει να σχηματιστεί λιώνει πολύ ταχύτερα. Το φαινόμενο αυτό περιορίζει το χιόνι σε ολοένα και μεγαλύτερα υψόμετρα, ενώ ταυτόχρονα συρρικνώνει την περίοδο χιονοκάλυψης, η οποία πλέον ξεκινά αργότερα και τελειώνει νωρίτερα μέσα στο έτος.
Από τις βουνοκορφές στην καθημερινότητα
Η υποχώρηση του χιονιού δεν αποτελεί μόνο μια αισθητική ή περιβαλλοντική μεταβολή, αλλά μια άμεση απειλή για τους υδατικούς πόρους της χώρας. Το χιόνι λειτουργεί ως ένας φυσικός «αργός ταμιευτήρας», ο οποίος αποδεσμεύει σταδιακά νερό κατά τους ξηρούς καλοκαιρινούς μήνες, τροφοδοτώντας ποτάμια, λίμνες και υπόγεια ύδατα. Η αντικατάσταση του χιονιού από τη βροχή, η οποία απορρέει άμεσα, στερεί από το οικοσύστημα αυτή τη ζωτική εφεδρεία. Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές και αναμένεται να επιδεινώσουν τη λειψυδρία, επηρεάζοντας άμεσα τη γεωργική παραγωγή, την υδροδότηση των κοινοτήτων και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
Μια μεθοδολογία με παγκόσμια εμβέλεια
Η σημασία της έρευνας ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα, καθώς η επιτυχής εφαρμογή του snowMapper στην Ελλάδα —παρά την εκπαίδευσή του σε διαφορετικές οροσειρές— αποδεικνύει την αξιοπιστία του για παγκόσμια χρήση. Το εργαλείο αυτό μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο για περιοχές στην Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Το επόμενο βήμα της ερευνητικής ομάδας είναι η πρόβλεψη της διαθεσιμότητας νερού έως το τέλος του αιώνα, προσφέροντας κρίσιμα δεδομένα για την προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες.
