Η εικόνα της ελληνικής υπαίθρου, με ηλιακούς συλλέκτες, έμοιαζε μέχρι πρόσφατα με μια υπόσχεση για φθηνή και οικολογική ενέργεια. Ωστόσο, οι αριθμοί του τελευταίου διαστήματος αποκαλύπτουν μια εντελώς διαφορετική και ζοφερή πραγματικότητα για τους χιλιάδες μικρούς και μεσαίους παραγωγούς. Η δραματική μείωση των εσόδων τους, που αγγίζει σε ορισμένες περιπτώσεις το 75% , δεν οφείλεται στην έλλειψη ηλιοφάνειας, αλλά σε έναν μηχανισμό της αγοράς που φαίνεται να τους τιμωρεί για την υπερπροσφορά ενέργειας.
Τι σημαίνουν οι μηδενικές και οι αρνητικές τιμές
Για να κατανοήσουμε το πρόβλημα, πρέπει να δούμε πώς λειτουργεί το χρηματιστήριο της ενέργειας. Όπως σε κάθε αγορά, η τιμή καθορίζεται από τη ζήτηση και την προσφορά. Τις ώρες της μεγάλης ηλιοφάνειας, τα φωτοβολταϊκά παράγουν τεράστιες ποσότητες ρεύματος. Όταν αυτή η παραγωγή ξεπερνά κατά πολύ τις ανάγκες των καταναλωτών, η αξία του ρεύματος εκείνη τη στιγμή μηδενίζεται.
Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι οι αρνητικές τιμές. Σε αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχει τόσο μεγάλη περίσσεια ενέργειας στο δίκτυο, που οι παραγωγοί αναγκάζονται «στα χαρτιά» να πληρώσουν εκείνους που θα απορροφήσουν το ρεύμα τους, προκειμένου να μην προκληθεί βλάβη στο σύστημα από την υπερφόρτωση. Έτσι, ο μικρός παραγωγός όχι μόνο δεν πληρώνεται για την ενέργεια που προσφέρει, αλλά καταλήγει να ζημιώνεται, ενώ την ίδια στιγμή οι μεγάλοι προμηθευτές αποκτούν αυτό το ρεύμα δωρεάν ή και με επιδότηση.
Το έλλειμμα αποθήκευσης και ο κίνδυνος του αφανισμού
Η ρίζα του κακού βρίσκεται στην έλλειψη υποδομών αποθήκευσης, όπως οι μεγάλες μπαταρίες. Χωρίς αυτές, η ενέργεια που παράγεται το μεσημέρι δεν μπορεί να φυλαχθεί για να χρησιμοποιηθεί το βράδυ. Το αποτέλεσμα είναι να «πετάγεται» πολύτιμη καθαρή ενέργεια, ενώ οι μικροί επενδυτές αδυνατούν να καλύψουν τα δάνεια με τα οποία έστησαν τις μονάδες τους. Ήδη, ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των δανείων παρουσιάζει καθυστερήσεις, ενώ χιλιάδες μικρά πάρκα έχουν ήδη αλλάξει χέρια, περνώντας υπό τον έλεγχο μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων.
Η στρέβλωση στην αγορά και το κόστος για τον καταναλωτή
Το παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι αυτή η αφθονία φθηνού ρεύματος δεν φτάνει ποτέ στον τελικό καταναλωτή. Ενώ οι προμηθευτές αγοράζουν την ενέργεια σε μηδενικές τιμές τις μεσημεριανές ώρες, συνεχίζουν να την πωλούν στους πολίτες σε υψηλές τιμές λιανικής. Αυτή η ψαλίδα δημιουργεί τεράστια υπερκέρδη για τους λίγους και ισχυρούς της αγοράς, την ίδια στιγμή που οι παραγωγοί βρίσκονται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Η πλευρά των παραγωγών ζητά πλέον επιτακτικά την έκτακτη φορολόγηση αυτών των υπερεσόδων, ώστε ένα μέρος τους να επιστρέψει στη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η ανάγκη για δικαιότερη κατανομή και στήριξη
Οι εκπρόσωποι του κλάδου τονίζουν ότι η πολιτεία οφείλει να παρέμβει για να σταματήσει ο οικονομικός στραγγαλισμός των μικρομεσαίων. Τα αιτήματά τους περιλαμβάνουν την αποζημίωση για τις ώρες που η παραγωγή τους κόβεται αναγκαστικά από το δίκτυο, καθώς και την οικονομική ενίσχυση για την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε κάθε μονάδα. Αν δεν υπάρξει μέριμνα, ο στόχος για μια δίκαιη ενεργειακή μετάβαση θα παραμείνει κενός περιεχομένου, με τους μικρούς παίκτες να εξαφανίζονται και την παραγωγή ενέργειας να συγκεντρώνεται σε ελάχιστα χέρια.
