Με αφορμή το έργο της και την πρόσφατη βράβευσή της με το κρατικό βραβείο βιβλίου γνώσης 2025 από το υπουργείο Πολιτισμού, το ΤΝΒ συνομιλεί με την Αλεξάνδρα Σέλελη.
Γεννήθηκε στην Αθήνα, με πρώτες και βασικές σπουδές στην αρχαιολογία, μεταπτυχιακές σπουδές στην ιστορία της τέχνης και στη μουσειολογία, ενώ ασχολείται με εκπαιδευτικά προγράμματα, εργαστήρια, εκθέσεις και ζωγραφική, δηλώνοντας πως αγαπά τη φύση, τα μουσεία και τα βιβλία, τα χρώματα, τις λέξεις και τις κατασκευές.
«Οι παλαιότερες κοινωνίες ήταν πολύ πιο προσεκτικές στη διαχείριση των υλικών»
Ξεκινώντας τη συνομιλία μας, η Αλεξάνδρα Σέλελη λέει «όλες οι εποχές της ανθρώπινης πορείας μού φαίνονται ενδιαφέρουσες, κάθε μία αποκαλύπτει μια διαφορετική πτυχή, ανάλογα και με τον τρόπο που τη “διαβάζεις”». Και, συνδέοντας τις σχέσεις των ανθρώπων με τη φύση με αφορμή το βιβλίο της «Ιστορίες για εφτάψυχα σκουπίδια», δηλώνει: «Είναι ένα θέμα που με απασχολεί και πέρα από τις σπουδές, ως κάτοικο αυτού του πλανήτη τον οποίο βλέπουμε καθημερινά να υποφέρει. Ασφαλώς η μεγαλύτερη ευθύνη βαραίνει τα κράτη, τους πολιτικούς και τις βιομηχανίες, αλλά και εμείς στην καθημερινή ζωή μας μπορούμε να αλλάξουμε τις συνήθειές μας. Αυτός ήταν ο λόγος που οδήγησε στα “εφτάψυχα σκουπίδια”. Δεν είναι μόνο το θέμα αν, πόσο και πώς ανακυκλώνουμε, αλλά και το πόσο και τι παράγουμε, καταναλώνουμε, θεωρούμε άχρηστο και πετάμε στα σκουπίδια. Γι’ αυτό το βιβλίο ξεκινάει με την ανάμνηση της γιαγιάς Αλεξάνδρας. Οι παλαιότερες κοινωνίες ήταν πολύ πιο προσεκτικές στη διαχείριση των υλικών, λόγω διαφορετικής νοοτροπίας δεν ήταν τόσο καταναλωτικές, δεν τα θεωρούσαν όλο τόσο μα τόσο αναλώσιμα».
«Να δίνεις προσοχή στα αντικείμενα»
Αφήνουμε τη συνομιλήτριά της να εμβαθύνει περισσότερο σ’ αυτό το κρίσιμο ζήτημα: «Η σημερινή κατάσταση γίνεται ακόμα πιο δύσκολη λόγω της κυριαρχίας του πλαστικού, ενός καινούργιου σχετικά υλικού, που ναι μεν είναι εύχρηστο, όμως δεν διαλύεται φυσικά, με αποτέλεσμα η συσσώρευσή του να μας φέρνει ολοένα και εντονότερα αντιμέτωπους με το πρόβλημα της διαχείρισής του», λέει. «Είναι τρομερό το πόσα πολλά σκουπίδια παράγουμε καθημερινά. Και το ότι τα ξεφορτωνόμαστε από το σπίτι μας δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται, μεταθέτουμε το πρόβλημα χωρίς να το λύνουμε. Θέλω να πιστεύω πως υπάρχουν τρόποι διαχείρισης, υπάρχουν παραδείγματα και καλές πρακτικές, που ελπίζω ότι δείχνουν τον δρόμο. Η βιωσιμότητα, η αειφορία, η ορθή διαχείριση των αποβλήτων, η χρήση υλικών περισσότερο φιλικών προς το περιβάλλον, υπάρχουν σήμερα ως στόχοι στη ρητορική κυβερνήσεων και διεθνών οργανισμών και μένει να εισχωρήσουν και στην καθημερινή πολιτική και πρακτική».
Συνδέοντας όλα τα παραπάνω με το βιβλίο της, η κα Σέλελη λέει ότι «έχει αυτή ακριβώς την κεντρική ιδέα: Στο παρελθόν οι άνθρωποι ανακύκλωναν υλικά, αντικείμενα, ακόμα και κτήρια, γιατί η ζωή τους δεν βασίζονταν στη συνεχή κατανάλωση αλλά σε μια συνετή κατά το δυνατό διαχείριση των υλικών πόρων. Η επανάχρηση και η ανακύκλωση αποτελούσαν μια φυσική διαδικασία οικονομίας, κάποιες φορές και με συμβολικές προεκτάσεις. Πολλά έργα βέβαια καταστράφηκαν ή μάλλον μεταμορφώθηκαν σε κάτι άλλο, άλλα αντίθετα διασώθηκαν χάρη σε αυτή τη διαδικασία». Και επισημαίνοντας ότι «η αρχαιολογία ως επιστήμη σε διδάσκει να δίνεις προσοχή στα αντικείμενα, ακόμα κι αν μοιάζουν μικρά, ευτελή ή φθαρμένα», προσθέτει: «Τα σκουπίδια μιας εποχής μπορεί να είναι θησαυρός ιστοριών και γνώσεων για μια άλλη! Ένα παράδειγμα από τις “Ιστορίες για εφτάψυχα σκουπίδια” είναι οι πεταμένοι πάπυροι με τις μαθητικές ασκήσεις αντιγραφής στην Αίγυπτο, τους οποίους οι ταριχευτές μάζευαν για να χρησιμοποιήσουν στις μούμιες και που σήμερα χάρη στην τεχνολογία, μπορούν να διαβαστούν, διασώζοντας κάποιες φορές και στίχους άγνωστους ως τώρα. Ή οι ψήφοι του οστρακισμού στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., εύρημα για μας εξαιρετικής ιστορικής σημασίας». Όσο για την τέχνη, σημειώνει ότι «από τη δική της πλευρά, μεταφέρει τους προβληματισμούς της εποχής, μιλά για όλα αυτά με τον δικό της τρόπο, άλλοτε ποιητικό, άλλοτε προκλητικό, για να μεταφέρει τον παλμό, να αφυπνίσει, να εμπνεύσει» και κλείνει τα περί το βιβλίο και περί αυτή την ενότητα της συνομιλίας μας, εστιάζοντας στην εικονογράφηση της Πετρούλας Κρίγκου που «πέτυχε να δώσει μορφή και προσωπικότητα στα εφτάψυχα σκουπίδια. Και επίσης, μιας και το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά, οι εικόνες της, ενώ λαμβάνουν υπόψη την ιστορική ακρίβεια, ταυτόχρονα την κάνουν πιστεύω προσιτή στο κοινό, μιλώντας σε μια γλώσσα ζωντανή και οικεία».
Απλά λόγια-γροθιά στην τεχνητή νοημοσύνη
Με πολύ ενδιαφέροντα σχόλια, η συνομιλήτριά μας απαντά σε σχετικό ερώτημα για την τεχνητή νοημοσύνη, τη… χρήσιμη μάστιγα των καιρών που ίσως απειλεί τον άνθρωπο: «Η τεχνητή νοημοσύνη ως δημιουργό δεν με απασχόλησε ποτέ γιατί δεν την χρησιμοποίησα ποτέ. Για μένα είναι ανεξήγητο γιατί οι άνθρωποι να απεμπολούν τις πιο πολύτιμες, τις πιο βαθιά ανθρώπινες ιδιότητες τους: Το συναίσθημα, τη φαντασία, τη δημιουργικότητα. Αλλά και την υποκειμενικότητα, την κρίση, την άποψη που διαμορφώνεται μετά από σοβαρή και ουσιαστική μελέτη. Γιατί γλιτώνεις χρόνο, λένε. Μα είναι ακριβώς αυτός ο χρόνος που αφιερώνουμε στα πράγματα που φτιάχνουμε, που τα κάνει καλύτερα, που κάνει εμάς καλύτερους κάθε φορά, που μας εξελίσσει. Και σε αυτή την πορεία δεν υπάρχει νόημα να “κόβεις δρόμο”, το αποτέλεσμα θα σε προδώσει, μπορεί να έχει μια επίφαση αρτιότητας, όχι όμως βάθος. “Είναι ο χρόνος που ξόδεψες για το τριαντάφυλλό σου που το κάνει τόσο σημαντικό”, λέει η αλεπού στον “Μικρό πρίγκιπα” και βρίσκω αυτή τη συμβουλή πολύ σοφή».
Για το κρατικό βραβείο βιβλίου γνώσης
Το σκεπτικό επιλογής του βιβλίου στα βραβευθέντα έργα, αναφέρει την πρωτότυπη προσέγγιση σε ένα θέμα επίκαιρο. Για ίδιους λόγους επιλέχθηκε από τη Διεθνή Βιβλιοθήκη του Μονάχου, για να συμπεριληφθεί στον κατάλογο «The White Ravens 2025», ο οποίος περιλαμβάνει βιβλία για παιδιά και νέους από όλο τον κόσμο, βιβλία που ξεχώρισαν μέσα στην εκδοτική χρονιά.
«Ασφαλώς οι διακρίσεις αυτές είναι πολύ τιμητικές» λέει η συνομιλήτριά μας. «Δείχνουν ότι τα θέματα για τα οποία μιλούν τα “εφτάψυχα σκουπίδια” απασχολούν την εποχή μας, τουλάχιστον θεωρητικά όπως είπα και πριν. Επιπλέον, για έναν πρωτοεμφανιζόμενο προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία για να συστηθεί στο κοινό σε ένα χώρο δύσκολο να κερδηθεί. Και επειδή ένα βιβλίο είναι ομαδικό έργο, θεωρώ ότι οι επιτυχίες του οφείλονται στη συνέπεια κειμένου, εικονογράφησης και εκδοτικού σχεδιασμού».
Τα παιδιά και η κληρονομιά της κλιματικής αλλαγής
Τα παιδιά θα κληθούν να κληρονομήσουν όλα αυτά που θα τους παραδώσουμε, συνεπώς «είναι πολύ σημαντικό να μιλάμε για όλα αυτά τα θέματα στα παιδιά» όπως λέει η κα Σέλελη, σχολιάζοντας: «Τα παιδιά διαμορφώνουν τις στάσεις, τις απόψεις και τις αξίες τους και πρέπει να βρίσκουμε τρόπους να μοιραζόμαστε τέτοιους προβληματισμούς, Στο κάτω κάτω τους αφορούν ουσιαστικά, αφού θα κληθούν να διαχειριστούν όλα όσα εμείς αφήνουμε πίσω μας. Μια κριτική και συνδυαστική ματιά στην Ιστορία, μια υπεύθυνη στάση για το περιβάλλον, η αγάπη για το βιβλίο, είναι πολύτιμα προσόντα. Κι επιπλέον τα παιδιά μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο το μέλλον, αλλά και το παρόν σε ένα σπίτι, εκπαιδεύοντας τους μεγάλους».
Κλείσαμε τη συνομιλία μας «σκαλώνοντας» στο φλέγον και απρόβλεπτο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής, με την Αλεξάνδρα Σέλελη να λέει: «Ακούγονται πολλά γι’ αυτή. Κάποιοι υποστηρίζουν πως είναι φυσικοί κύκλοι της ζωής του πλανήτη, κάποιοι υπογραμμίζουν τον αρνητικά ρόλο που παίζει ο ανθρώπινος παράγοντας. Δεν είμαι ειδική, ωστόσο στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος -στην όποια εκδοχή της- παίζουμε ασφαλώς ρόλο, μεγάλο ή μικρό. Είμαστε όλοι μέρος του πλανήτη, το μέλλον μας εξαρτάται από το μέλλον της Γης, όσο νωρίτερα το καταλάβουμε, όσο περισσότερα κάνουμε για αυτό, τόσο το καλύτερο για όλους μας».
