Το ότι «Η μεγάλη χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση έσπασε το φράγμα του ενός εκατομμυρίου θεάσεων στο ErtFlix μέσα σε λίγες μέρες, δίνει την αφορμή για το σχόλιο που ακολουθεί:
Το βιβλίο
Πρόκειται για ένα από τα καλύτερα έργα του Μ. Καραγάτση (κατά κόσμον Μιχάλη Ροδόπουλου). Ένα βιβλίο που κλείνει μέσα του την Ελλάδα, τη θάλασσα, τα νησιά, την παράδοση, το χρώμα και το φως αυτής της ευλογημένης γης.
Τα πρόσωπα θα μπορούσαν να είναι οι ήρωες μιας αρχαίας τραγωδίας, σ’ αυτή τη σύγκρουση του παλιού με το νέο, των αναζητήσεων με την ανία, της λογικής με τα ένστικτα. Της τραγωδίας όπου σταδιακά το ελληνικό φως μετατρέπεται σε ζόφο που καταπίνει ζωές, έτσι καθώς όλα γύρω “σωριάζονται σε ωραία ερείπια”…
Η επιτυχημένη σειρά
Η επιτυχία της «Μεγάλης χίμαιρας» δεν είναι συγκυριακή. Είναι η απόδειξη ότι όταν η τηλεόραση αντιμετωπίζει τη λογοτεχνία όχι ως «βαρύ υλικό» αλλά ως ζωντανή πρώτη ύλη, μπορεί να γεννήσει έργα που μιλούν ξανά στο παρόν. Και να ξυπνήσει στον θεατή κάτι περισσότερο από την αποχαύνωση που του προσφέρεται αφειδώς…
Στην καρδιά αυτής της επιτυχίας βρίσκεται το σενάριο. Ένα σενάριο που αξιοποιεί το σπουδαίο βιβλίο και μεταφέρει τα υπόγεια πάθη, τις εσωτερικές συγκρούσεις και τις κοινωνικές εντάσεις του έργου του Καραγάτση σε τηλεοπτικό χρόνο.
Οι σκέψεις μας
Αυτή η επιτυχία ξυπνά μνήμες από μια παλιότερη, σχεδόν ξεχασμένη ταυτότητα της δημόσιας τηλεόρασης. Για δεκαετίες η Ε.Ρ.Τ. υπήρξε το μεγάλο εργαστήρι μεταφοράς της ελληνικής λογοτεχνίας στη μικρή οθόνη. Σειρές βασισμένες σε έργα του Παπαδιαμάντη, του Ξενόπουλου, του Αθανασιάδη, του Βιζυηνού, του Θεοτόκη, του Μυριβήλη ή του Καζαντζάκη, δεν αντιμετωπίζονταν μόνο ως «εκπαιδευτικό καθήκον», αλλά ως κανονική και απαιτητική μυθοπλασία. Αυτές οι παλιές σειρές είχαν περιορισμένα μέσα, αλλά διέθεταν κάτι που σήμερα σπανίζει: εμπιστοσύνη στον θεατή. Υπέθεταν ότι το κοινό μπορεί να παρακολουθήσει σύνθετους χαρακτήρες, αργούς ρυθμούς, ηθικά διλήμματα χωρίς εύκολες απαντήσεις. Η λογοτεχνία δεν γινόταν απλώς εικόνα, αλλά δραματουργία, λόγος και σιωπή.
Αλλά γιατί χάθηκε η παράδοση της ελληνικής λογοτεχνίας στην τηλεόραση; Ίσως επειδή οι τηλεοπτικοί παραγωγοί προτίμησαν την εύκολη θεαματικότητα και οι θεατές συνηθίσαμε καλή τη πίστει (κακώς!) σε μια μαζική παραγωγή χωρίς βάθος. Η «Μεγάλη χίμαιρα» δείχνει ότι το παλιό νήμα δεν κόπηκε οριστικά. Και αναδεικνύει ότι υπάρχει και πάλι χώρος για την ελληνική λογοτεχνία, για σενάριο που σέβεται το κείμενο, τη δομή, την ψυχολογία. Ίσως λόγω μιας νοσταλγίας για την αυθεντική αφήγηση, ίσως και επειδή η κοινωνία αναζητά πιο σύνθετες ιστορίες για να καταλάβει τον εαυτό της.
Χαιρόμαστε για την Ε.Ρ.Τ. που είναι κτήμα όλων μας (σε αντιδιαστολή με την ιδιωτική τηλεόραση), χαιρόμαστε γιατί ξαναδιαβάζει την ελληνική λογοτεχνία όχι από υποχρέωση, αλλά από δημιουργική ανάγκη.
