Η εφημερίδα δεν ήταν ποτέ απλά ένα προϊόν, αλλά ένα παράθυρο στον κόσμο μέσα από μια ολόκληρη τελετουργία. Ένα μικρό σύμπαν που ξεκινούσε από το περίπτερο της γειτονιάς για να φτάσει στα χέρια εκατομμυρίων ανθρώπων.
Υπήρχε κάτι σχεδόν σωματικό σε αυτή τη σχέση. Το βάρος της κυριακάτικης έκδοσης, η αγκαλιά που τύλιγε μία ή περισσότερες εφημερίδες, η μυρωδιά του μελανιού, το ξεφύλλισμα, το πολύωρο χάδι του βλέμματος. Ένα σταμάτημα σε τίτλους, ένα γύρισμα πίσω σε μια παράγραφο, το δίπλωμα της σελίδας για να επανέλθουμε αργότερα.
Από την άλλη, το περίπτερο λειτουργούσε σαν μικρός δημόσιος χώρος, ως σημείο συνάντησης της καθημερινότητας με την επικαιρότητα. Ένα βλέμμα στα πρωτοσέλιδα, μια κουβέντα στα όρθια, μια επιλογή που ήταν δήλωση στάσης. Το ποια εφημερίδα έπαιρνες σε χαρακτήριζε κι έλεγε κάτι για το πώς βλέπεις τον κόσμο.
Το πέρασμα στον «θαυμαστό νέο κόσμο»
Μετά ήρθε η οθόνη, με εκείνο το ακαταμάχητο επιχείρημα του πλήθους και της ταχύτητας. Η είδηση έγινε αδιάκοπη ροή και κάπου εκεί χάθηκε, μαζί με κάτι που δεν μετριέται εύκολα σε αριθμούς: Την αίσθηση της ολοκληρωμένης ανάγνωσης. Το γεγονός ότι η εφημερίδα σε «έπαιρνε μαζί της» από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα, ακόμα κι αν διαφωνούσες. Σήμερα η πληροφορία έρχεται αποσπασματικά, κομμένη και ραμμένη πάνω στις συνήθειες του καθενός, πιο άνετα, πιο γρήγορα, αλλά και πιο στενά.
Η μετάβαση ήταν αναπόφευκτη και το ερώτημα δεν είναι αν χάσαμε το χαρτί, αλλά τι χάσαμε μαζί του. Ίσως χάσαμε τον χρόνο που αφιέρωνε καθένας μας χωρίς περισπασμούς, ίσως χάσαμε τη σειρά και την ιεράρχηση των ειδήσεων όπως την όριζε ένας συντάκτης κι όχι ένας αλγόριθμος. Ίσως τελικά χάσαμε ένα κομμάτι συγκέντρωσης που σήμερα μοιάζει σχεδόν πολυτέλεια.
Η εφημερίδα δεν πέθανε απότομα, άρχισε να χάνει έδαφος μέσα στα χρόνια και τελικά -μετά από μια ολοκληρωτική κατάρρευση της τάξης του 90% σε τρεις δεκαετίες!- έφτασε στους αριθμούς που παραθέτουμε.
Τα δεδομένα της συρρίκνωσης
Στη μακρινή δεκαετία του ’80 και παρά την ύπαρξη της τηλεόρασης, οι μεγάλες εφημερίδες πουλούσαν 50-150 χιλιάδες φύλλα ημερησίως και τις Κυριακές μπορούσαν σχετικά συχνά να ξεπεράσουν και τις διακόσιες χιλιάδες, φτάνοντας και τις τετρακόσιες χιλιάδες! Μόνο στην Αθήνα, η αγορά των ημερήσιων εφημερίδων ξεπερνούσε τις 700.000 και άγγιζε και το ένα εκατομμύριο φύλλα!
Πού βρισκόμαστε σήμερα; Σύμφωνα με την ΕλΣτατ, οι εφημερίδες απώλεσαν 2.894.569 επιπλέον φύλλα σε σχέση με το 2024 (μείωση 11,7%). Στο σύνολο των πολιτικών εφημερίδων καταγράφεται μείωση 11,2%, στις οικονομικές 5,3%, στις αθλητικές 13,7% και στις λοιπές 23,1%. Σημειώνεται ότι και κατά τη σύγκριση του 2024 με το 2023, καταγραφόταν μείωση κατά 12,4% στις συνολικές πωλήσεις των εφημερίδων.
