Λίγα ενδύματα είναι τόσο καθολικά όσο ένα τζιν. Από το 1873, όταν προστέθηκαν χάλκινα πριτσίνια στα παντελόνια εργασίας από τζιν για να ενισχύσουν τις τσέπες, το σχέδιο των blue jeans που κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από τον επιχειρηματία Levi Strauss έχει ξεπεράσει σύνορα, τάξεις και γενιές.
Από αγροκτήματα μέχρι φεστιβάλ και πασαρέλες υψηλής ραπτικής, τα τζιν είναι παντού. Παρά τη συχνά ταπεινή εμφάνισή τους, τα τζιν είναι προϊόν μιας περίπλοκης παγκόσμιας αλυσίδας αξίας. Πίσω από κάθε ένδυμα κρύβεται ένας ιστός εξόρυξης, κατασκευής και μεταφοράς φυσικών πόρων, που εκτείνεται σε ολόκληρο τον πλανήτη, για να μην αναφέρουμε τον σχεδιασμό και το marketing προϊόντων. «Η πολυπλοκότητα του τι χρειάζεται για να φτιαχτεί ένα τζιν είναι εκπληκτική», δήλωσε το super model και Πρέσβειρα Καλής Θέλησης του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (U.N.E.P.) Άμπερ Βαλέτα, σε πρόσφατη επίσκεψη σε ένα εργοστάσιο τζιν στην Τυνησία. «Εκατοντάδες χέρια εργάζονται για να φτιάξουν ένα τζιν. Είναι απίστευτο».
Προς μια προοπτική καθορισμού περιβαλλοντικών ορίων
Μπορεί ένα τόσο απέραντο και πολύπλοκο σύστημα να παραμείνει ευθυγραμμισμένο με τα περιβαλλοντικά όρια; Αυτό είναι ένα ερώτημα που η Βαλέτα προσπάθησε πρόσφατα να απαντήσει σε νέο ντοκιμαντέρ, παραγωγής του U.N.E.P. Περιόδευσε σε εργοστάσια τζιν στην Τυνησία για να δει βιώσιμες πρακτικές παραγωγής στην πράξη και να μιλήσει με όσους ηγούνται της προσπάθειας για πιο φιλικά προς τον πλανήτη τζιν.
Η μόδα και η κλωστοϋφαντουργία συγκαταλέγονται στις πιο ρυπογόνες βιομηχανίες στον κόσμο. Επίσης, τροφοδοτούν την κλιματική αλλαγή και καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες φυσικών πόρων. Και το τζιν είναι ένα από τα προϊόντα της βιομηχανίας που καταναλώνει περισσότερους πόρους. Ένα μόνο τζιν μπορεί να απαιτήσει 3.800 λίτρα νερού για την παραγωγή του, σύμφωνα με τη «Levi’s». Πολλά τζιν χρειάζονται επίσης μεγάλες ποσότητες ενέργειας και χημικών ουσιών για να επιτύχουν ορισμένα χρώματα και ειδικά εφέ.
Ενώ μεγάλο μέρος των τζιν παγκοσμίως παράγεται και κατασκευάζεται στην Ασία, η Τυνησία είναι μεταξύ των κορυφαίων προμηθευτών τελικών ενδυμάτων τζιν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κατέχοντας περίπου το 8% του μεριδίου αγοράς πέρυσι. Η εγγύτητα του βορειοαφρικανικού κράτους με την Ευρώπη επιτρέπει γρήγορους χρόνους παράδοσης, γεγονός που βοηθά τις μάρκες να ανταποκρίνονται στην αγορά και να παραμένουν στην κορυφή των τάσεων. Οι Τυνήσιοι κατασκευαστές ελέγχονται τακτικά ως προς τους κανόνες και τις προσδοκίες της Ε.Ε., οι οποίοι επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο στην ιχνηλασιμότητα, τη διαφάνεια, την ανθεκτικότητα και την περιβαλλοντική απόδοση.
«Η βιομηχανία βρίσκεται τώρα υπό ισχυρή πίεση» δήλωσε ο Bilel Ben Miled, διευθυντής βιωσιμότητας στον όμιλο «Gonser» κοντά στην Τύνιδα, δύο εργοστάσια του οποίου παρουσιάστηκαν στο ντοκιμαντέρ. «Μάρκες, πελάτες, τελικοί καταναλωτές, ακόμη και κυβερνήσεις απαιτούν βιώσιμα προϊόντα με χαμηλό αντίκτυπο». Τα ψηφιακά διαβατήρια προϊόντων, τα οποία σύντομα θα απαιτηθούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα αποκαλύπτουν την προέλευση ενός ενδύματος, τι περιέχει και εάν μπορεί να ανακυκλωθεί. Αυτή η πίεση είναι συχνά μια αλυσιδωτή αντίδραση: Οι κυβερνήσεις επιβάλλουν περιβαλλοντικές απαιτήσεις από τις μάρκες και στη συνέχεια οι μάρκες πιέζουν τους προμηθευτές τους να πληρούν αυτά τα πρότυπα, για να μην στραφούν σε κατασκευαστές που μπορούν.
Υιοθέτηση καλών πρακτικών
Στην «Gonser denim revolution» η βιωσιμότητα έχει αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου μέσω μιας σειράς βελτιώσεων. Για παράδειγμα, χημικές ουσίες όπως το υπερμαγγανικό κάλιο και το υποχλωριώδες άλας που χρησιμοποιούνται εδώ και καιρό για τη δημιουργία ορισμένων εφέ τζιν, σταδιακά καταργούνται υπέρ ασφαλέστερων εναλλακτικών λύσεων που μπορούν να προσφέρουν παρόμοια αποτελέσματα με λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Το πιο σημαντικό είναι ότι το νερό που χρησιμοποιείται για το πλύσιμο των τζιν σε διάφορα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, υποβάλλεται σε επεξεργασία και ανακυκλώνεται. Αυτή και άλλες τεχνολογικές βελτιώσεις μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της ποσότητας νερού που χρησιμοποιείται σε ένα μόνο τζιν κατά 75%, δήλωσε ο Μπεν Μίλεντ. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια χώρα που είναι επιρρεπής σε παρατεταμένες ξηρασίες.
Οι κατασκευαστές τζιν στην Τυνησία μειώνουν τις χημικές ουσίες που χρησιμοποιούν κατά την κατασκευή, εν μέσω νέων προτύπων που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Εν τω μεταξύ, ένας άλλος κατασκευαστής, η «DemCo», έχει επίσης αρχίσει να χρησιμοποιεί μηχανήματα που πλένουν τζιν με αέριο όζοντος ή ελάχιστες ποσότητες οζονισμένου νερού για να λευκάνουν ή να ξεθωριάσουν τα τζιν. Μειώνει περίπου το 90% του νερού που χρησιμοποιείται, δήλωσε ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Johnny De Miersman. Η πρόκληση είναι να βρεθούν διαδικασίες που επιτυγχάνουν την ίδια ποιότητα «χωρίς να δημιουργούν προβλήματα για το περιβάλλον ή για το άτομο που θα φορέσει το ένδυμα», εξήγησε.
Εδώ ακριβώς έρχεται να παίξει ρόλο το πρόγραμμα «InTex» του U.N.E.P. Χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την κυβέρνηση της Δανίας και μέρος της Πρωτοβουλίας Κλωστοϋφαντουργίας του U.N.E.P., το «InTex» συνεργάζεται με μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις σε χώρες παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων για να υποστηρίξει τη βιωσιμότητα και την κυκλικότητά τους. Η πρωτοβουλία βοηθά τα εργοστάσια να συλλέγουν και να αναλύουν λειτουργικά δεδομένα για να κατανοήσουν καλύτερα πού συμβαίνουν οι περισσότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και ποιες πρακτικές παρεμβάσεις μπορούν να δημιουργήσουν τις πιο μετρήσιμες βελτιώσεις.
Για τον Ben Miled, οι αξιολογήσεις κύκλου ζωής που υποστηρίζονται από την InTex βοήθησαν να μετατραπεί η βιωσιμότητα από μια ευρεία φιλοδοξία σε ένα σχέδιο δράσης. «Με αυτό, γνωρίζουμε πού μπορούμε να βελτιώσουμε τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, πού μπορούμε να μειώσουμε το αποτύπωμά μας», είπε.
Η Ευρώπη επιβάλλει ψηφιακό διαβατήριο
Για πολλά εργοστάσια, η μετάβαση σε καθαρότερη και πιο πράσινη παραγωγή καθοδηγείται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί νέους κανόνες που θα τεθούν σε ισχύ το 2027 και το 2028, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού και των ψηφιακών διαβατηρίων προϊόντων, τα οποία τεκμηριώνουν τη βιωσιμότητα των υλικών που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή ενδυμάτων. Τελικά, αυτό προωθεί τη διαφάνεια, δείχνοντας στους καταναλωτές τι πραγματικά αγοράζουν. Οι μονάδες επεξεργασίας λυμάτων στα εργοστάσια διασφαλίζουν ότι το μεγαλύτερο μέρος του νερού που χρησιμοποιείται στις διαδικασίες τελικής επεξεργασίας ανακυκλώνεται πίσω στο εργοστάσιο.
«Το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντων μάς ωθεί να καταγράφουμε τα πάντα σχετικά με ένα ένδυμα, από την ίνα, τη σύνθεση, το πλύσιμο, ακόμη και την ιχνηλασιμότητα, σχετικά με την ανακύκλωση και όλα όσα ακολουθούν», εξήγησε η καλλιτεχνική διευθύντρια της «DemCo» Alison De Miersman. Σε μια επίδειξη, έδειξε στη Βαλέτα έναν κωδικό QR σε ένα ένδυμα, που αποκάλυπτε την προέλευση του βαμβακιού, των κουμπιών, των πριτσινιών και του νήματος. Στη «DemCo» η βιωσιμότητα δεν αφορά μόνο σε ό,τι συμβαίνει στο εργοστάσιο. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, στον πίνακα σχεδιασμού. Παράλληλα με την εξερεύνηση της χρήσης ανακυκλωμένων ινών, η εταιρεία εξετάζει οικολογικές επιλογές για πράγματα όπως κουμπιά, κλωστές και επενδύσεις τσεπών. Αν και συχνά παραβλέπονται από τους καταναλωτές, αυτές οι επιλογές μπορούν να καθορίσουν αν ένα τζιν διαρκεί περισσότερο, χρησιμοποιεί λιγότερους πόρους, περιέχει ασφαλέστερες χημικές ουσίες και μπορεί να ανακυκλωθεί πιο εύκολα.
Καταναλωτικές απαιτήσεις και κυβερνήσεις
Ενώ οι καταναλωτές μπορούν να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο σε αυτό, απαιτώντας πιο βιώσιμο τζιν, οι κυβερνήσεις και η βιομηχανία πρέπει να ηγηθούν της προσπάθειας προς τη βιωσιμότητα, λένε οι ειδικοί. «Οι κυβερνήσεις πρέπει να θέσουν σαφείς κανόνες για τη βιωσιμότητα. Οι μάρκες πρέπει να σχεδιάζουν με γνώμονα τη βιωσιμότητα και την κυκλικότητα, υποστηρίζοντας παράλληλα τους προμηθευτές καθώς αυτοί εγκαταλείπουν τις επιβλαβείς περιβαλλοντικές πρακτικές. Και οι κατασκευαστές πρέπει να συνεχίσουν να επενδύουν σε καθαρότερες τεχνολογίες και πιο έξυπνες διαδικασίες παραγωγής».
Οι παράγοντες του κλάδου λένε ότι η βιωσιμότητα του τζιν θα διαμορφωθεί τελικά από μια πληθώρα επιλογών σε όλη την αλυσίδα αξίας τα επόμενα χρόνια. Καθώς εξελίσσεται αυτή η διαδικασία, η Βαλέτα είπε ότι είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε ένδυμα έχει ένα περιβαλλοντικό κόστος και ότι ακόμη και το πιο απλό μπλουζάκι δεν πρέπει να θεωρείται μιας χρήσης. «Προήλθε από τη Γη», είπε. «Υπήρχαν πολλά χέρια που συνέβαλαν στην κατασκευή του και πολλές διαφορετικές διαδικασίες. Ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο μόνο και μόνο για να φτάσει σε εσάς και στη ντουλάπα σας».
πηγή: Ο.Η.Ε.
