Η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει φτάσει σε μια πρωτοφανή καμπή: σύμφωνα με επιστήμονες που εργάζονται σε ευρωπαϊκούς οργανισμούς, ο παγκόσμιος μέσος όρος θερμοκρασίας στην επιφάνεια της Γης έχει ξεπεράσει το κρίσιμο όριο των 1,5 °C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα για τουλάχιστον τρία συνεχόμενα χρόνια — το μεγαλύτερο διάστημα που έχει καταγραφεί ποτέ. Αυτή η υπέρβαση θεωρείται ορόσημο στην κλιματική αλλαγή, καθώς το όριο των 1,5 °C είχε τεθεί ως ο πιο φιλόδοξος στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού για την αποφυγή των σοβαρότερων επιπτώσεων της υπερθέρμανσης.
Οι επίσημες μετρήσεις δείχνουν ότι οι μέσες θερμοκρασίες για τα έτη 2023 έως 2025 παρέμειναν πάνω από αυτό το όριο σε σύγκριση με την προβιομηχανική περίοδο 1850–1900. Σε παλαιότερες δεκαετίες, μια ετήσια υπέρβαση του ορίου είχε θεωρηθεί πιθανή για σύντομα χρονικά διαστήματα, αλλά η συνεχής τριετής υπέρβαση αποτελεί νέα κατάσταση στην ιστορία των κλιματικών δεδομένων.
Η ανησυχία των επιστημόνων δεν περιορίζεται απλώς στη στατιστική υπέρβαση. Η παρατεταμένη χρονική διάρκεια πάνω από το όριο των 1,5 °C υποδηλώνει ότι οι διαδικασίες που προκαλούν την υπερθέρμανση — ιδίως οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από την καύση ορυκτών καυσίμων — συνεχίζονται χωρίς ουσιαστική αντιστροφή, με αποτέλεσμα να καθιστούν την προσωρινή υπέρβαση μια νέα «κανονικότητα».
Τι σημαίνει το όριο των 1,5 °C
Το όριο των 1,5 °C δεν επιλέχθηκε τυχαία. Για χρόνια κλιματολόγοι και πολιτικοί διαπραγματευτές το χαρακτήρισαν ως το στόχο που θα μείωνε τις πιο καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Υπέρβαση πάνω από αυτό το όριο συνδέεται με σημαντική αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων, των καύσωνων, της ξηρασίας και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας σε παγκόσμια κλίμακα. Οι επιπτώσεις αυτές είναι ήδη ορατές σε πολλές περιοχές, με σοβαρές συνέπειες για τα οικοσυστήματα, τη γεωργία και την ανθρώπινη υγεία.
Δεν είναι μόνο η στιγμιαία θερμοκρασία που τρομάζει τους επιστήμονες. Η επιτάχυνση του ρυθμού υπερθέρμανσης που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια δείχνει ότι οι προσπάθειες μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν επαρκούν για να αλλάξουν την παγκόσμια τροχιά της θερμοκρασίας. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός και άλλοι φορείς έχουν εκτιμήσει ότι οι θερμοκρασίες θα συνεχίσουν να αυξάνονται, με μεγάλη πιθανότητα να βιώσουμε θερμοκρασίες πάνω από το όριο των 1,5 °C και στο μέλλον, αν δεν υπάρξει άμεση και ουσιαστική μείωση των εκπομπών.
Παγκόσμια τάση και συνέπειες
Τα στοιχεία από ανεξάρτητες αναλύσεις, όπως αυτή του αμερικανικού ινστιτούτου Berkeley Earth, επιβεβαιώνουν ότι τα τελευταία χρόνια ήταν από τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ. Η εκτίμηση των κλιματολόγων είναι ότι η υπερθέρμανση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ανθρωπογενείς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων του θερμοκηπίου, που παγιδεύουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα και εντείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Η αύξηση των θερμοκρασιών σχετίζεται άμεσα με την αύξηση της συχνότητας και της έντασης ακραίων καιρικών φαινομένων. Πυρκαγιές, παρατεταμένοι καύσωνες, πλημμύρες και ισχυρές καταιγίδες, που έως πρόσφατα θεωρούνταν σπάνια, εμφανίζονται όλο και πιο συχνά σε παγκόσμιο επίπεδο, προκαλώντας τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές ζημιές.
Το μέλλον της Συμφωνίας του Παρισιού
Η Συμφωνία του Παρισιού είχε θέσει ως στόχο τη μείωση των εκπομπών ώστε να διατηρηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας «κατά πολύ κάτω από τους 2 °C» και να επιδιωχθεί ο περιορισμός της στο 1,5 °C. Αν και η συμφωνία αυτή αποτέλεσε σημαντικό βήμα στην παγκόσμια κινητοποίηση κατά της κλιματικής αλλαγής, τα πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η εκπλήρωση του στόχου είναι πλέον εξαιρετικά δύσκολη — τουλάχιστον στην τρέχουσα πορεία εκπομπών.
Επιστήμονες και περιβαλλοντικοί οργανισμοί τονίζουν ότι η παρατεταμένη υπέρβαση του ορίου του 1,5 °C πρέπει να ληφθεί ως καμπανάκι για άμεση δράση. Χωρίς αποφασιστική μείωση των εκπομπών και στροφή προς καθαρότερες μορφές ενέργειας, οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης θα γίνουν ολοένα και πιο έντονες, επηρεάζοντας κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος.
