Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει το σχέδιο «Defence Readiness Roadmap 2030», που στοχεύει στην πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα της ΕΕ απέναντι σε ενδεχόμενο πόλεμο με τη Ρωσία έως το 2030. Πρόκειται για μια προληπτική στρατηγική, σχεδιασμένη σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αβεβαιότητας και αυξημένων εντάσεων. Το σενάριο δεν φαίνεται να αποτελεί πρόβλεψη πολέμου, αλλά ένα εργαλείο που θέλει να διασφαλίσει ότι η Ευρώπη θα είναι έτοιμη, αν ποτέ χρειαστεί.
Παρά τη γεωπολιτική ένταση, η πιθανότητα ενός μεγάλου πολέμου στην Ευρώπη παραμένει χαμηλή, χάρη στη στρατηγική αποτροπής, τις αμοιβαίες εξαρτήσεις και τους διεθνείς δεσμούς. Όμως η ετοιμότητα δεν αφορά μόνο τα όπλα: η κοινωνική ανθεκτικότητα είναι εξίσου καθοριστική. Μια κοινωνία που διαθέτει ισχυρά θεσμικά δίκτυα, οικονομική σταθερότητα και κοινωνική συνοχή είναι πιο ικανή να αντιμετωπίσει κρίσεις, είτε αυτές προέρχονται από γεωπολιτικές απειλές είτε από οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις που σχετίζονται με την άμυνα.
Η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η χώρα αναλογικά ξοδεύει πολύ περισσότερα σε αμυντικούς εξοπλισμούς σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, λόγω των ιδιαίτερων συνόρων και ιστορικών εντάσεων. Αυτές οι δαπάνες έχουν άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνία και την οικονομία: πόροι που θα μπορούσαν να επενδυθούν σε υποδομές, ανανεώσιμη ενέργεια ή κοινωνικές πολιτικές κατευθύνονται σε στρατιωτικές ανάγκες. Έτσι, η Ελλάδα καλείται να διατηρεί ισχυρή στρατιωτική ετοιμότητα, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να διασφαλίζει ότι η κοινωνική ανθεκτικότητα δεν υπονομεύεται.
Η στρατηγική της ΕΕ μπορεί να μετριάσει αυτή την ανισορροπία; Μέσα από συντονισμένες ευρωπαϊκές αμυντικές προμήθειες, τεχνολογίες αιχμής όπως η τεχνητή νοημοσύνη, drones και αντι-drone συστήματα, και κοινές επενδύσεις, χώρες όπως η Ελλάδα μπορούν να μειώσουν το δυσανάλογο κόστος και να ενισχύσουν την κοινωνική τους ανθεκτικότητα. Η ισχυρή Ευρώπη δεν μετριέται μόνο με τα όπλα της αλλά και με την ικανότητά της να διασφαλίζει κοινωνική και οικονομική σταθερότητα για τους πολίτες της.
Η ανθεκτικότητα, άλλωστε, δεν είναι μόνο οικονομική. Περιλαμβάνει τη διατήρηση θεσμικής εμπιστοσύνης, την κοινωνική συνοχή, την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών και την ικανότητα να αντιμετωπίζονται πιέσεις χωρίς να καταρρέουν οι κοινωνικοί μηχανισμοί. Σε ένα περιβάλλον όπου τα κράτη μέλη διαφέρουν στην οικονομική δύναμη και τις γεωπολιτικές συνθήκες, η Ευρώπη θα έπρεπε να λειτουργεί συντονισμένα ώστε να προστατεύει όχι μόνο τα σύνορά της αλλά και την κοινωνική ανθεκτικότητα των πολιτών της.
Το εθνικό επίπεδο παραμένει όμως σύνθετο. Η Ελλάδα αναγκάζεται να εξοπλίζεται δυσανάλογα λόγω παραγόντων που συνδέονται με τις γεωπολιτικές εντάσεις στην περιοχή, κυρίως με την Τουρκία και τις στρατηγικές επιλογές που αυτή αντιπροσωπεύει. Η θέση και η συμπεριφορά τέτοιων τρίτων χωρών θα επηρεάσουν τόσο τις αποφάσεις της ΕΕ όσο και τη στρατηγική του ΝΑΤΟ. Η ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή άμυνα δεν μπορεί να εξεταστεί αποσπασματικά, αλλά πρέπει να ενσωματώνει την κοινωνική ανθεκτικότητα, ώστε οι αμυντικές ανάγκες να μην υπονομεύουν την οικονομική και κοινωνική σταθερότητα.
Η στρατηγική του 2030 δεν αφορά μόνο την αποτροπή ή την προετοιμασία για μελλοντικές απειλές. Αφορά την ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και την κοινωνική ανθεκτικότητα, το πώς η Ευρώπη κατανέμει δίκαια το βάρος της άμυνας και την ικανότητα των κρατών-μελών να προστατεύουν τους πολίτες τους, τους θεσμούς και την οικονομία τους ακόμα και υπό πίεση. Για την Ελλάδα, εφόσον παραμένει μέλος ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών, η επιτυχία εξαρτάται από τη διαχείριση των γεωπολιτικών παραγόντων που καθιστούν τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη, χωρίς να θυσιάζεται η κοινωνική ανθεκτικότητα.
