Αποδεικνύεται ότι μπορείς να προλάβεις τη γνωστική φθορά και παράλληλα να διασκεδάσεις με τον τρόπο σου. Αν έχεις ποτέ προσπαθήσει να χτίσεις μυϊκή δύναμη ή να σπάσεις ένα προσωπικό ρεκόρ στο τρέξιμο, ξέρεις ήδη πόσο σημαντικό είναι να εξερευνάς νέες περιοχές—να ενεργοποιείς τους μυς σου με διαφορετικό τρόπο ή να συνεχίζεις την άσκηση μερικά δευτερόλεπτα παραπάνω από τη στιγμή που θέλεις να σταματήσεις. Το ίδιο ισχύει και για τον εγκέφαλο.
Αυτός είναι και ο λόγος που η Δρ. Λάρα Μάρκουζ, πιστοποιημένη νευρολόγος και συνδιευθύντρια του Προγράμματος Επιληψίας στο Mount Sinai, υιοθέτησε μια συγκεκριμένη συνήθεια: έμαθε να παίζει πιάνο. Ξεκίνησε τυχαία πριν περίπου δέκα χρόνια, στα μέσα της δεκαετίας των σαράντα της, όταν ο γιος της άρχισε μαθήματα, και σύντομα ανακάλυψε ότι αυτή η νέα δραστηριότητα έδινε νέα πνοή στην καθημερινότητά της και ενίσχυε τη γνωστική της λειτουργία.
Η ανάληψη ενός νέου χόμπι αναγκάζει τον εγκέφαλο να γυμνάσει και να ενισχύσει νευρικά μονοπάτια που χρησιμοποιούνται σπάνια, ενώ μπορεί ακόμα και να δημιουργήσει καινούρια. Με τον καιρό, η εκμάθηση νέων πραγμάτων μπορεί να βοηθήσει και στην πάχυνση της μυελίνης, της πρωτεϊνικής επικάλυψης των νευρώνων, που βελτιώνει την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα μετάδοσης και επεξεργασίας των πληροφοριών στον εγκέφαλο. Όσο πιο «γεμάτη» είναι η μυελίνη, τόσο πιο κοφτερός γίνεται ο νους στην εκτέλεση καθημερινών ή απαιτητικών δραστηριοτήτων, μειώνοντας τον κίνδυνο γνωστικής φθοράς και εκδήλωσης άνοιας.
Η ενασχόληση με ένα μουσικό όργανο είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη, γιατί ενεργοποιεί όλες τις πλευρές του εγκεφάλου. Αν έχεις κοιτάξει ποτέ ένα φύλλο μουσικής, ξέρεις ότι είναι σαν μια ξένη γλώσσα. Προσπαθείς να αποκωδικοποιήσεις τη μουσική ενώ χρησιμοποιείς τον ακουστικό φλοιό για να ακούσεις και το κινητικό σου σύστημα για να παράγεις τους σωστούς ήχους με τα χέρια σου. Δεν είναι τυχαίο ότι μια ανασκόπηση ερευνών του 2021 έδειξε ότι η εκμάθηση μουσικής ενισχύει τις συνδέσεις μεταξύ συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου και βελτιώνει την πλαστικότητα του εγκεφάλου, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αλλάζει και να προσαρμόζεται μετά από εξωτερικούς ή εσωτερικούς παράγοντες, όπως ένα εγκεφαλικό ή ένα τραυματικό χτύπημα.
Για να επωφεληθείς από μια νέα δεξιότητα, είναι σημαντικό να επιλέξεις κάτι που σε ενθουσιάζει και ταυτόχρονα είναι προκλητικό. Η δραστηριότητα δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι μουσική· μπορεί να είναι ζωγραφική, ταϊ τσι ή ακόμα και η εκμάθηση χαρτομαντείας. Το μόνο που χρειάζεται είναι να απαιτεί προσπάθεια και ενεργοποίηση του εγκεφάλου. Απλή παρακολούθηση τηλεόρασης δεν έχει τα ίδια αποτελέσματα, γιατί ο εγκέφαλος δεν συμμετέχει ενεργά ούτε επεξεργάζεται νέες πληροφορίες. Μελέτες έχουν δείξει ότι δραστηριότητες που απαιτούν νοητική προσπάθεια, όπως η εκμάθηση φωτογραφίας ή ραπτικής, βελτιώνουν τη μνήμη μέσα σε λίγους μήνες, ενώ πιο παθητικές ασχολίες δεν προσφέρουν τα ίδια οφέλη.
Δεν χρειάζεται να αφιερώνεις πολύ χρόνο καθημερινά. Ακόμα και λίγα λεπτά κάθε μέρα αρκούν για να διατηρηθεί μια ρουτίνα και να ενισχυθεί η γνωστική λειτουργία. Μελέτες έχουν δείξει ότι όσο πιο συχνά ασχολείσαι με το χόμπι σου, ακόμα και σε μικρά κομμάτια, τόσο μειώνεται η γνωστική φθορά και τα συμπτώματα κατάθλιψης σε μεγαλύτερες ηλικίες. Παράλληλα, η τακτική ενασχόληση μειώνει το στρες και αυξάνει την αίσθηση ευεξίας και χαράς.
Ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο είναι να αφήνεις τη δραστηριότητα χωρίς στόχους και μέτρα προόδου. Στην πράξη, ενώ με τον καιρό γίνεσαι καλύτερος, η πίεση να «μετράς» την πρόοδό σου μπορεί να αφαιρέσει τη χαρά από την πρακτική. Η Δρ. Μάρκουζ λέει ότι δεν χρειάζεται να είσαι καλός για να προστατεύεις τον εγκέφαλό σου. Αυτή η καθημερινή συνήθεια, ακόμα και χωρίς την τελειότητα, προσθέτει χρώμα και ελαφρότητα στις μέρες της και ταυτόχρονα φροντίζει το μυαλό της. «Τη χρειάζομαι πολύ στη ζωή μου—η δουλειά μου είναι πολύ απαιτητική. Μου δίνει την αίσθηση ότι ο κόσμος είναι γεμάτος ομορφιά και ελπίδα», λέει χαρακτηριστικά.
