
Πλησιάζουν και φέτος η Black Friday και η cyber Monday που έγιναν… μήνας, αδιαφορώντας προκλητικά για τις ονομασίες τους και για το ημερολόγιο. Στον θαυμαστό κόσμο του σύγχρονου marketing, ακόμη και ο χρόνος είναι ελαστικός αρκεί να χωράει περισσότερες αγορές (δείτε σχετικά και εδώ).
Η Black Friday γεννήθηκε -πού αλλού;- στις Η.Π.Α. Η ονομασία της συνδέθηκε τη δεκαετία του 1950 με το κυκλοφοριακό χάος και τα πλήθη που κατέκλυζαν τη Φιλαδέλφεια την επομένη της Ημέρας των Ευχαριστιών. Αργότερα, η εμπορική βιομηχανία τής έδωσε μια πιο ευχάριστη ερμηνεία, καθώς ήταν η ημέρα κατά την οποία τα καταστήματα περνούσαν από το κόκκινο της ζημίας στο μαύρο του κέρδους. Το 2005 προστέθηκε στο λεξιλόγιο του καταναλωτισμού και η cyber Monday, για να μεταφέρει τη γιορτή των αγορών στο διαδίκτυο.
Κάπως έτσι η μία ημέρα έγινε τριήμερο, το τριήμερο εβδομάδα και η εβδομάδα… ό,τι αποφασίσει το τμήμα marketing. Ίσως σύντομα να γίνει και black November, για να μη χαθεί κανένας επίδοξος αγοραστής που δεν πρόλαβε να ψωνίσει.
Η μετατροπή των σκεπτόμενων σε καταναλωτές
Ωστόσο, πίσω από την επικοινωνιακή υπερπαραγωγή κρύβεται κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από τις κόκκινες ταμπέλες με τα ποσοστά έκπτωσης: Η σχεδόν θρησκευτική προσήλωση στην κατανάλωση, η ανάγκη να αποκτήσουμε κάτι ακόμη κι αν δεν το χρειαζόμαστε, η αγωνία μήπως χάσουμε μια «μοναδική ευκαιρία», ακόμη κι όταν η ίδια ευκαιρία επαναλαμβάνεται κάθε εβδομάδα. Και η ψευδαίσθηση ότι μια χαμηλότερη τιμή μετατρέπει αυτομάτως μια περιττή αγορά σε έξυπνη επιλογή.
Δεν αγοράζουμε πάντα επειδή χρειαζόμαστε, αλλά επειδή μπορούμε, επειδή μας το υπαγορεύει η διαφήμιση, επειδή φοβόμαστε ότι αύριο θα είναι ακριβότερα ή επειδή η ίδια η πράξη της αγοράς έχει μετατραπεί σε μικρή δόση πρόσκαιρης ικανοποίησης.
Ο Καρτέσιος διατύπωσε το περίφημο «cogito ergo sum» (σκέφτομαι άρα υπάρχω). Σήμερα, η σύγχρονη καταναλωτική κοινωνία μοιάζει να έχει υιοθετήσει μια πιο εμπορική εκδοχή του, το «consume ergo sum» (καταναλώνω άρα υπάρχω). Κι αν κάποτε το ζητούμενο ήταν να σκεφτόμαστε περισσότερο, σήμερα φαίνεται πως αρκεί να ψωνίζουμε περισσότερο. Ακόμη κι αν στο τέλος δεν μας περισσεύουν ούτε τα χρήματα ούτε ο χρόνος για να απολαύσουμε όσα αγοράσαμε…
