Όταν κοιτάζουμε έναν άνθρωπο στα μάτια, το βλέμμα μας τείνει να επικεντρώνεται σε λεπτομέρειες που συχνά δεν συνειδητοποιούμε. Μία από αυτές είναι το λεπτό, σκούρο στεφάνι που περιβάλλει το χρωματιστό μέρος του ματιού, την ίριδα. Εδώ και χρόνια, οι ψυχολόγοι έχουν παρατηρήσει ότι οι άνθρωποι που διαθέτουν αυτόν τον χαρακτηριστικό σκούρο δακτύλιο θεωρούνται πιο ελκυστικοί, υγιείς και νέοι. Ωστόσο, η επιστήμη προσπαθεί ακόμα να καταλάβει αν αυτό το χαρακτηριστικό είναι πράγματι το «κλειδί» για την ομορφιά ή αν πρόκειται για μια πλάνη της αντίληψής μας.
Η κυρίαρχη θεωρία μέχρι σήμερα υποστήριζε ότι αυτός ο δακτύλιος λειτουργεί ως σημάδι νεότητας. Επειδή το σκούρο αυτό στεφάνι τείνει να εξασθενεί καθώς μεγαλώνουμε, ο εγκέφαλός μας το συνδέει ασυναίσθητα με την αναπαραγωγική ικανότητα και την καλή υγεία. Μια άλλη εξήγηση, εξίσου βάσιμη, είναι ότι το σκούρο περίγραμμα κάνει το λευκό του ματιού να φαίνεται πιο φωτεινό και καθαρό, δημιουργώντας μια οπτική αντίθεση. Είναι η ίδια ακριβώς αρχή που εφαρμόζουν οι γυναίκες χρησιμοποιώντας μολύβι ματιών για να τονίσουν το βλέμμα τους.
Η έρευνα που ανατρέπει τα δεδομένα
Πρόσφατα, ο ερευνητής Ματ Χάουαρντ από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Αλαμπάμα θέλησε να βάλει αυτές τις θεωρίες στο μικροσκόπιο. Χρησιμοποιώντας ειδικό λογισμικό επεξεργασίας φωτογραφιών, δημιούργησε εικόνες προσώπων όπου προσέθεσε ή αφαίρεσε ψηφιακά τον σκούρο δακτύλιο γύρω από την ίριδα, αλλάζοντας ταυτόχρονα και τη φωτεινότητα στο λευκό του ματιού. Το ερώτημα ήταν απλό: θα βαθμολογούσαν οι εθελοντές αυτά τα πρόσωπα ως πιο ελκυστικά ανάλογα με την ύπαρξη του δακτυλίου;
Τα αποτελέσματα της μελέτης προκάλεσαν έκπληξη. Σε αντίθεση με όσα πιστεύαμε, οι συμμετέχοντες δεν φάνηκε να επηρεάζονται σημαντικά από την παρουσία ή την απουσία του σκούρου περιγράμματος, ούτε από τη φωτεινότητα στο λευκό του ματιού, όταν κλήθηκαν να κρίνουν την ελκυστικότητα ή την υγεία των προσώπων. Μόνο όταν οι ερευνητές συνδύασαν τον δακτύλιο με το έντονα φωτεινό λευκό του ματιού εμφανίστηκε μια μικρή διαφορά στην αντίληψη της υγείας. Το συμπέρασμα του Χάουαρντ ήταν ότι ίσως ο δακτύλιος να μην είναι αυτός που καθορίζει την ομορφιά, αλλά η οπτική απάτη ότι το μάτι δείχνει πιο καθαρό.
Γιατί η ομορφιά παραμένει μυστήριο
Η υπόθεση του ερευνητή ωστόσο δεν έχει πείσει όλη την επιστημονική κοινότητα. Ένα από τα βασικά προβλήματα με τέτοιου είδους πειράματα είναι ότι τα μάτια σε μια φωτογραφία, όταν απομονωθούν από το υπόλοιπο πρόσωπο, μοιάζουν συχνά αφύσικα ή ακόμα και τρομακτικά. Η αντίληψη της ομορφιάς είναι μια διαδικασία ολιστική: ο εγκέφαλος αξιολογεί το μάτι σε συνάρτηση με το δέρμα, τα μαλλιά και τη γενικότερη έκφραση του προσώπου. Όταν αφαιρούμε αυτά τα στοιχεία, η εικόνα που προκύπτει δεν αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με τους ανθρώπους στην καθημερινή μας ζωή.
Επιπλέον, υπάρχει έντονη διαφωνία για το ποιες φωτογραφίες πρέπει να χρησιμοποιούνται στις έρευνες αυτές. Παλαιότερες μελέτες χρησιμοποιούσαν πρόσωπα που θεωρούνταν ήδη αρκετά όμορφα, ενώ η νέα έρευνα εστίασε σε πρόσωπα «μέσου όρου». Αυτή η διαφορά στη μεθοδολογία υποδηλώνει ότι ο δακτύλιος μπορεί να λειτουργεί ως ενισχυτικό της ομορφιάς μόνο σε πρόσωπα που είναι ήδη ιδιαίτερα ελκυστικά, ενώ σε άλλα μπορεί να μην έχει καμία απολύτως επίδραση. Μέχρι να υπάρξουν πιο οριστικές αποδείξεις, το «σκούρο στεφάνι» του ματιού παραμένει ένα γοητευτικό, αλλά αναπόδεικτο μυστικό της ανθρώπινης εμφάνισης.
