Ο δεκαπενταύγουστος είναι μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή που σε κάθε γωνιά της Ελλάδας έχει συνδεθεί με διαφορετικά έθιμα, πανηγύρια, τελετουργίες και παραδόσεις που περνούν από γενιά σε γενιά.
Κάποια είναι χαρούμενα, κάποια συγκινητικά και κάποια μοιάζουν παράξενα σε όσους τα βλέπουν για πρώτη φορά:
- Οι επιτάφιοι της Παναγίας. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, όπως γίνεται και τη Μεγάλη Παρασκευή, πραγματοποιείται περιφορά του επιταφίου της Παναγίας. Ιδιαίτερα γνωστό είναι το έθιμο στην Πάτμο, όπου η γιορτή έχει ξεχωριστή κατανυκτική ατμόσφαιρα
- Οι «δρακοφωλιές» της Παναγίας. Στη Σιάτιστα υπάρχει το γνωστό έθιμο με τους καβαλάρηδες. Άλογα, παραδοσιακές φορεσιές και λιτανείες, δημιουργούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά θεάματα του δεκαπενταύγουστου
- Οι Παναγίες των Κυκλάδων. Σε νησιά όπως η Τήνος, η γιορτή της Παναγίας αποτελεί κορυφαίο γεγονός. Χιλιάδες προσκυνητές φτάνουν κάθε χρόνο για το μεγάλο προσκύνημα
- Το έθιμο με τα καράβια και τη θάλασσα: Σε νησιωτικές περιοχές, η γιορτή συνδέεται με τη θάλασσα με λιτανείες σε παραθαλάσσιες εκκλησίες, στολισμένα καΐκια και ευχές για προστασία των ναυτικών
- Η Παναγία Σουμελά στον Πόντο και στην Ελλάδα. Η παράδοση των Ποντίων έχει ιδιαίτερη θέση στη γιορτή. Το προσκύνημα στη Παναγία Σουμελά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά γεγονότα της ημέρας
- Τα πανηγύρια της Ικαρίας. Η Ικαρία είναι γνωστή για τα μεγάλα πανηγύρια της. Ο χορός, η μουσική και η συμμετοχή ολόκληρης της κοινότητας, αποτελούν βασικό στοιχείο
- Οι «λαζαρίνες» και άλλα τοπικά έθιμα που συνδέονται με την Παναγία. Σε διάφορες περιοχές επιβιώνουν παλαιότερα λαϊκά στοιχεία που μπλέκουν τη χριστιανική γιορτή με αρχαιότερες αγροτικές παραδόσεις
- Τα «πανηγύρια χωρίς τέλος». Σε πολλά χωριά στήνονται μεγάλα τραπέζια, ψήνονται κρέατα, παίζουν παραδοσιακές ορχήστρες, οι κάτοικοι και οι επισκέπτες γίνονται μια παρέα. Ο δεκαπενταύγουστος λειτουργεί συχνά σαν επιστροφή στο χωριό
- Τα τραπέζια του δεκαπενταύγουστου. Σε πολλές περιοχές η γιορτή συνοδεύεται από φαγητά όπως κρέας, πίτες, τοπικά γλυκά, κρασί και τοπικά προϊόντα. Η παράδοση θέλει το κοινό τραπέζι να είναι εξίσου σημαντικό με την τελετή
- Το «τάμα» και το προσκύνημα. Για πολλούς ανθρώπους ο δεκαπενταύγουστος είναι ημέρα προσωπικής υπόσχεσης, ευγνωμοσύνης και οικογενειακής μνήμης. Ένα στοιχείο που εξηγεί γιατί η γιορτή παραμένει τόσο ισχυρή.
