Η ερώτηση επανέρχεται με αξιοσημείωτη επιμονή σε συζητήσεις, σε παρέες, στα κοινωνικά δίκτυα. Μπορούν τελικά ένας άντρας και μια γυναίκα να είναι φίλοι, χωρίς η σχέση τους να περιλαμβάνει ή να οδηγεί αναπόφευκτα σε ερωτική ή σεξουαλική έλξη;
Η επιστήμη έχει ασχοληθεί σοβαρά με το ζήτημα και τα συμπεράσματα είναι πιο σύνθετα από τα στερεότυπα. Η σύντομη απάντηση είναι ότι μπορούν, όχι όμως πάντα εύκολα και όχι με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Έρευνες στην κοινωνική και εξελικτική ψυχολογία δείχνουν ότι οι φιλίες μεταξύ αντρών και γυναικών (οι λεγόμενες cross-sex friendships) είναι πλέον συχνές και κοινωνικά αποδεκτές, ιδιαίτερα στις δυτικές κοινωνίες. Σε μεγάλες έρευνες κοινής γνώμης, η πλειονότητα των συμμετεχόντων δηλώνει ότι θεωρεί απολύτως εφικτή τη φιλία μεταξύ των δύο φύλων. Αυτό από μόνο του αποτελεί ιστορική αλλαγή. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, άντρες και γυναίκες σπάνια συνυπήρχαν ως ίσοι στους ίδιους κοινωνικούς χώρους (εκπαίδευση, εργασία, δημόσια ζωή). Η αύξηση της καθημερινής επαφής άλλαξε και τις μορφές των ανθρώπινων σχέσεων.
Ωστόσο, υπάρχει πάντα ο παράγοντας που περιπλέκει τα πάντα: Η έλξη. Εδώ η επιστήμη γίνεται λιγότερο «ρομαντική» και περισσότερο ειλικρινής. Πολλές μελέτες καταγράφουν ότι σε ένα σημαντικό ποσοστό τέτοιων φιλιών εμφανίζεται κάποια μορφή σεξουαλικής ή ρομαντικής έλξης, συχνά μονόπλευρη. Μία από τις πιο γνωστές διαπιστώσεις είναι ότι οι άντρες τείνουν συχνότερα να δηλώνουν ερωτική ή σεξουαλική έλξη προς τις γυναίκες φίλες τους και ταυτόχρονα τείνουν να υπερεκτιμούν το ενδιαφέρον που πιστεύουν ότι δείχνουν εκείνες. Αντίθετα, οι γυναίκες συχνά δηλώνουν ότι βλέπουν τη φιλία πιο πλατωνικά και υποεκτιμούν το ενδεχόμενο ερωτικής πρόθεσης από την πλευρά των αντρών φίλων τους. Αυτή η ασυμμετρία δεν ακυρώνει τη φιλία, αλλά μπορεί να τη δοκιμάσει.
Παρά τα παραπάνω, η έρευνα δείχνει ότι πολλές φιλίες άντρα–γυναίκας είναι σταθερές και μακροχρόνιες. Τι τις βοηθά να αντέξουν; Καθοριστικό ρόλο παίζουν
- σαφή όρια και αμοιβαία κατανόηση
- η απουσία ρομαντικής διαθεσιμότητας (π.χ. όταν και οι δύο βρίσκονται σε άλλες σχέσεις)
- κοινά ενδιαφέροντα και αξίες που υπερβαίνουν τη σωματική έλξη.
Επιπλέον, οι φιλίες αυτές συχνά προσφέρουν συγκεκριμένα οφέλη: Καλύτερη κατανόηση του άλλου φύλου, συναισθηματική υποστήριξη, διαφορετικές οπτικές στα προσωπικά και αυξημένη κοινωνική ευελιξία.
Η ιδέα ότι «δεν γίνεται ποτέ» είναι μύθος. Η ιδέα ότι «είναι πάντα απλό» είναι επίσης μύθος. Η επιστημονική εικόνα δείχνει ότι η φιλία μεταξύ άντρα και γυναίκας είναι απολύτως δυνατή, αλλά λειτουργεί μέσα σε ένα πεδίο ανθρώπινων ενστίκτων, κοινωνικών κανόνων και προσωπικών επιλογών. Με άλλα λόγια, δεν αποτυγχάνει επειδή υπάρχει έλξη. Αποτυγχάνει όταν η έλξη δεν αναγνωρίζεται, δεν διαχειρίζεται ή δεν γίνεται σεβαστή.
Σε ένα κόσμο όπου οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται όλο και πιο σύνθετες, η φιλία ανάμεσα στα φύλα δεν είναι εξαίρεση. Είναι απλώς ένα ακόμη παράδειγμα του πόσο περίπλοκοι -και ενδιαφέροντες- είμαστε.
