Είναι από αυτά τα θέματα που θα έπρεπε να μας ξεσηκώνουν, να μας κρατούν άυπνους, να αποτελούν την πρώτη είδηση σε κάθε δελτίο ειδήσεων. Διότι δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη περιβαλλοντική αυθαιρεσία, αλλά για μια ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της δημόσιας υγείας. Οι συλλήψεις την προηγούμενη εβδομάδα για το βυτιοφόρο που άδειαζε ανεμπόδιστα τοξικά και βιομηχανικά απόβλητα σε φρεάτιο ομβρίων υδάτων που κατέληγε απευθείας στον Κηφισό, δεν αποκαλύπτουν απλώς ένα μεμονωμένο έγκλημα. Αποκαλύπτουν το ζοφερό παρασκήνιο μιας συστηματικής, πολυετούς ασυδοσίας που εκτυλίσσεται κάτω από τα πόδια μας, με την ανοχή ή την ανικανότητα ενός ολόκληρου διοικητικού μηχανισμού.
Η είδηση της αυτόφωρης σύλληψης των δραστών σε πρατήριο υγρών καυσίμων στο Αιγάλεω είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Οι αποκαλύψεις για τουλάχιστον τέσσερις επιβεβαιωμένες απορρίψεις τις τελευταίες είκοσι ημέρες —και με πληροφορίες για δράση που κρατά τουλάχιστον έναν χρόνο— συνθέτουν το πορτρέτο μιας οργανωμένης εγκληματικής πρακτικής. Ρυπογόνα απόβλητα, διοχετεύονταν στο δίκτυο ομβρίων υδάτων της πρωτεύουσας, για να καταλήξουν μέσω του Κηφισού απευθείας στον Σαρωνικό.
Η οδύσσεια της ανευθυνότητας και το μπαλάκι των ευθυνών
Όπως συμβαίνει πάντα σε αυτή τη χώρα μόλις σκάσει μια υγειονομική βόμβα, η πρώτη αντίδραση του κρατικού μηχανισμού είναι ο χορός της ανευθυνότητας. Η γνωστή βιομηχανία μπισκότων, τα απόβλητα της οποίας μετέφερε το επίμαχο βυτιοφόρο, έσπευσε να δηλώσει ότι το όχημα δεν ανήκει στον δικό της στόλο αλλά σε τρίτο εργολάβο, ο οποίος είχε συμβατική υποχρέωση να τα μεταφέρει στο Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων Μεταμόρφωσης. Την ίδια στιγμή, οι πληροφορίες που θέλουν στο ίδιο δίκτυο να έχουν διοχετευθεί ακόμη και νοσοκομειακά απόβλητα προκαλούν σοκ.
Η Περιφέρεια Αττικής δηλώνει αναρμόδια, το Υπουργείο Περιβάλλοντος σιωπά, και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί αποδεικνύονται για άλλη μια φορά θεατές σε ένα προδιαγεγραμμένο έγκλημα. Το γεγονός ότι ο ιδιοκτήτης των βυτιοφόρων είχε απασχολήσει και στο παρελθόν τις αρχές για παρόμοιες παράνομες απορρίψεις σε χωράφια και ποτάμια, γεννά το αμείλικτο ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν υπότροποι του περιβαλλοντικού εγκλήματος να συνεχίζουν ανενόχλητοι τη δραστηριότητά τους, παίζοντας κορώνα-γράμματα την υγεία εκατομμυρίων πολιτών;
Η γεωγραφία του εγκλήματος και η υποβάθμιση του Σαρωνικού
Ο Κηφισός, ένας υδάτινος δρόμος 14,1 χιλιομέτρων που διασχίζει την πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή της χώρας, έχει μετατραπεί σε έναν τεράστιο, ακάλυπτο υπόνομο. Η πολυδαίδαλη υδρολογική του ταυτότητα, με τα αμέτρητα φρεάτια να πλαισιώνουν το οδικό δίκτυο, προσφέρει την τέλεια «καβάτζα» για τους επιτήδειους. Η μέθοδος είναι γνωστή: οι δράστες εκμεταλλεύονται τις ώρες αιχμής, τα ξημερώματα ή τις μέρες έντονης κακοκαιρίας, όταν ο όγκος της βροχής παρασύρει και εξαφανίζει τα τοξικά φορτία, καθιστώντας τον εντοπισμό τους σχεδόν αδύνατο.
Οι επιστήμονες του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών προειδοποιούν εδώ και χρόνια για τη συνεχή επιδείνωση της ποιότητας του νερού, ιδιαίτερα στο τμήμα από τη Λεωφόρο Κύμης έως τον Κόκκινο Μύλο. Η υπόγεια κοίτη του ποταμού είναι γεμάτη παράνομους αγωγούς και εκροές ανεπεξέργαστων αστικών και βιομηχανικών λυμάτων. Αυτό το τοξικό κοκτέιλ δεν μένει στον Κηφισό, μεταφέρεται αυτούσιο στις ακτές του Σαρωνικού, υπονομεύοντας το θαλάσσιο οικοσύστημα και τη δημόσια υγεία.
Η πρακτική σημασία της υπόθεσης για την καθημερινότητα
Για να γίνει σαφές τι σημαίνει αυτή η υπόθεση για τον κάθε πολίτη, αξίζει να αναλογιστούμε τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις που κρύβονται πίσω από τους γραφειοκρατικούς όρους.
Πρώτον, τα επικίνδυνα υγρά απόβλητα υψηλής οξύτητας δεν είναι απλά δυσόσμητα υγρά. Περιέχουν χημικές ενώσεις και βαρέα μέταλλα που, όταν διοχετεύονται σε ανοιχτούς αγωγούς, αναδίδουν τοξικές αναθυμιάσεις. Αυτές οι αναθυμιάσεις διαχέονται στις γύρω πυκνοκατοικημένες περιοχές, επιβαρύνοντας το αναπνευστικό σύστημα των κατοίκων του Αιγάλεω, των Αχαρνών, της Κηφισιάς και όλων των όμορων δήμων.
Δεύτερον, η κατάληξη αυτών των αποβλήτων στον Σαρωνικό σημαίνει τη σταδιακή συσσώρευση τοξικών ουσιών στη θαλάσσια τροφική αλυσίδα. Τα ψάρια και οι οργανισμοί επιβαρύνονται με χημικά φορτία, τα οποία αργά ή γρήγορα επιστρέφουν στο πιάτο του καταναλωτή.
Τρίτον, η κάλυψη των παρανομούντων πίσω από ένα σύμπλεγμα υπεργολαβιών αναδεικνύει μια μαύρη τρύπα στην εφοδιαστική αλυσίδα των επιχειρήσεων. Όταν μια εταιρεία αναθέτει τη διαχείριση των επικίνδυνων αποβλήτων της σε τρίτους, η ευθύνη δεν μπορεί να σταματά στην υπογραφή μιας σύμβασης. Χωρίς αυστηρούς μηχανισμούς ιχνηλασιμότητας από την παραγωγή έως την τελική επεξεργασία, το περιβαλλοντικό κόστος μετακυλίεται πάντα στους πολίτες, ενώ τα κέρδη παραμένουν ιδιωτικά.
