Η τρέχουσα κλιμάκωση στην αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν προσλαμβάνει συχνά στα μάτια της κοινής γνώμης τα χαρακτηριστικά μιας νομοτελειακής σύγκρουσης, ενός αναπόφευκτου ιστορικού πεπρωμένου που πηγάζει από δεκαετίες αμοιβαίας εχθρότητας. Εντούτοις, η ψύχραιμη ανάλυση των δεδομένων αποκαλύπτει μια πολυπλοκότερη πραγματικότητα. Η ιστορική αφετηρία της υπαρξιακής απειλής για το κράτος του Ισραήλ εντοπίζεται στην πτώση του Σάχη το 1979, οπότε και το αναδυόμενο θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης επιχείρησε να οικοδομήσει έναν ασφυκτικό κλοιό μέσω πληρεξουσίων (proxies), μετατρέποντας την περιφερειακή ασφάλεια σε ένα διαρκές παίγνιο μηδενικού αθροίσματος. Στην παρούσα συγκυρία, το Ισραήλ φαίνεται να διακρίνει μια ιστορική ευκαιρία για την οριστική εξάρθρωση των εχθρικών θυλάκων, θέτοντας ως στρατηγικό στόχο την αναδιάταξη του ισοζυγίου ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Ο Αμερικανικός παράγοντας και η διπλωματική διαδρομή των πυρηνικών
Καθοριστική μεταβλητή στην εξίσωση παραμένει η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες ήδη από την εποχή της προεδρίας του Τζορτζ Μπους του νεότερου είχαν εντάξει το Ιράν στον διαβόητο «Άξονα του Κακού». Παρά τις χρόνιες κατηγορίες για την ύπαρξη απόκρυφου πυρηνικού προγράμματος, η διεθνής σκηνή βίωσε μια σύντομη περίοδο διπλωματικής άνοιξης. Η εκλογή του μετριοπαθούς Χασάν Ροχανί το 2013 και η ιστορική τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Μπαράκ Ομπάμα άνοιξαν τον δρόμο για την πολυμερή συμφωνία του 2015. Η σύμπραξη των ισχυρών του πλανήτη —ΗΠΑ, Γαλλίας, Ηνωμένου Βασιλείου, Κίνας, Ρωσίας και Γερμανίας— υποσχέθηκε μια μακροπρόθεσμη σταθερότητα, η οποία όμως αποδείχθηκε βραχύβια μπροστά στις νέες γεωπολιτικές προτεραιότητες.
Η σύγκρουση των ηγεμονιών: Ο παράγοντας Κίνα
Το κρίσιμο ερώτημα «γιατί τώρα;» βρίσκει την απάντησή του όχι αποκλειστικά στα εδάφη της Μέσης Ανατολής, αλλά στον ευρύτερο ανταγωνισμό για την παγκόσμια ηγεμονία. Η στρατηγική των ΗΠΑ, όπως εκδηλώθηκε και μέσω των παρεμβάσεων στη Βενεζουέλα, στοχεύει ευθέως στον περιορισμό του «Κόκκινου Δράκου». Η αδιάκοπη προσπάθεια για ενεργειακή κυριαρχία και ο έλεγχος των σπανίων γαιών αποτελούν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο εξελίσσεται η σύγκρουση. Το Ιράν δεν αποτελεί απλώς έναν τοπικό αντίπαλο, αλλά έναν ζωτικό ενεργειακό πνεύμονα για την κινεζική οικονομία. Με τις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου να αγγίζουν το 1,38 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως το 2025, και το 40-50% των συνολικών ενεργειακών αναγκών της Κίνας να διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση της περιοχής πλήττει άμεσα την εφοδιαστική αλυσίδα του Πεκίνου, αυξάνοντας το κόστος και υπονομεύοντας την κινεζική οικονομική επέκταση.
Ιστορικό σημείο καμπής και η ανάγκη για οξυδέρκεια
Βρισκόμαστε ενώπιον ενός ιστορικού σημείου καμπής, όπου η «εποχή Τραμπ» σηματοδοτεί μια έντονη, αν και ενίοτε σπασμωδική, προσπάθεια ανάσχεσης της απώλειας της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας. Οι επιπτώσεις αυτής της μετάβασης είναι βαθύτατες, επηρεάζοντας τον πλανήτη σε κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Η μετατόπιση προς συντηρητικότερες και οπισθοδρομικές κατευθύνσεις, μακριά από τις κατακτήσεις της κοινωνικής προόδου, συνθέτει ένα σκηνικό αβεβαιότητας. Σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον ακραίας ρευστότητας, όπου η παγκόσμια σκακιέρα αναδιατάσσεται βίαια, η μόνη άμυνα του σύγχρονου πολίτη παραμένει η οξυδέρκεια και η ψυχική ανθεκτικότητα απέναντι στις ιστορικές νομοτέλειες που φαίνεται να επαναλαμβάνονται.
