Η ανησυχητική εικόνα της εποχής μας
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια έντονη και δυσάρεστη στροφή στη συμπεριφορά των εφήβων, αλλά και ακόμη μικρότερων παιδιών. Τα περιστατικά βίας, οι επιθέσεις και οι καταστροφές περιουσιών δεν είναι πλέον μεμονωμένα γεγονότα, αλλά μια τάση που τρομάζει τις τοπικές κοινωνίες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι όλο και περισσότεροι νέοι εμπλέκονται σε σοβαρές παρανομίες, ενώ συχνά στρατολογούνται από μεγαλύτερους για να φέρουν σε πέρας επικίνδυνες αποστολές, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι ο νόμος τους αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη επιείκεια λόγω ηλικίας. Αυτή η κατάσταση μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε: τι είναι αυτό που οδηγεί ένα παιδί να διαλέξει τον δρόμο της βίας;
Η έλλειψη ορίων και ο ρόλος της εκπαίδευσης
Μία από τις βασικές αιτίες φαίνεται να βρίσκεται στον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά σήμερα. Η σύγχρονη τάση στην ανατροφή δίνει τεράστια έμφαση στην ελευθερία και την αυτοπεποίθηση, κάτι που είναι θετικό, αλλά συχνά γίνεται χωρίς την ύπαρξη ξεκάθαρων ορίων. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει χωρίς κανόνες ή χωρίς να μαθαίνει ότι οι πράξεις του έχουν συνέπειες, δυσκολεύεται να αναπτύξει ηθικές αξίες και να σεβαστεί τους κοινωνικούς κανόνες. Παράλληλα, το εκπαιδευτικό σύστημα έχει μετατοπίσει το βάρος του από τη διαμόρφωση του χαρακτήρα στην απλή μετάδοση γνώσεων, αφήνοντας ένα κενό στη συναισθηματική θωράκιση των μαθητών.
Η δυσκολία στην έκφραση των συναισθημάτων
Πολλοί νέοι σήμερα διαθέτουν ένα πολύ φτωχό «λεξιλόγιο» για να περιγράψουν αυτό που νιώθουν. Όταν ένας έφηβος αισθάνεται θυμό, απογοήτευση ή αδικία, αλλά δεν ξέρει πώς να το πει με λόγια, καταλήγει να το εκφράζει με τις πράξεις του. Η βία γίνεται τότε μια μορφή επικοινωνίας, ένα ξέσπασμα για συναισθήματα που δεν βρήκαν άλλη διέξοδο. Αν σε αυτό προσθέσουμε την ασταμάτητη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που συχνά προωθούν την παρορμητικότητα και την επιφανειακή επικοινωνία, βλέπουμε ότι οι νέοι χάνουν την ικανότητα να λύνουν τις διαφορές τους με διάλογο.
Η υποχώρηση των παραδοσιακών στηριγμάτων
Στο παρελθόν, καλώς ή κακώς, κάποιες κοινωνικές νόρμες πρόσφεραν ένα δίχτυ ασφαλείας και ένα σύνολο αξιών που καθοδηγούσαν τους νέους. Σήμερα, αυτές οι δομές έχουν εξασθενήσει, αφήνοντας πολλούς εφήβους χωρίς την αίσθηση ότι ανήκουν κάπου ή ότι υπηρετούν έναν σκοπό. Την ίδια στιγμή, πολλοί γονείς, πνιγμένοι από το άγχος της καθημερινότητας, δυσκολεύονται να πάρουν τον έλεγχο και να καθοδηγήσουν σωστά τα παιδιά τους, αφήνοντας το μεγάλωμά τους στην τύχη ή στην επιρροή του διαδικτύου.
Η ανάγκη για μια νέα προσέγγιση
Για να αλλάξει αυτή η πορεία, δεν αρκεί η αστυνόμευση ή η τιμωρία. Χρειάζεται μια συνολική προσπάθεια από την οικογένεια και το σχολείο για να μάθουν στα παιδιά πώς να σκέφτονται κριτικά και πώς να συζητούν με σεβασμό. Η βία, όπως έχει ειπωθεί εύστοχα, είναι το τελευταίο καταφύγιο εκείνων που δεν έχουν άλλα εργαλεία για να λύσουν τα προβλήματά τους. Είναι δική μας ευθύνη να δώσουμε στους νέους τα σωστά εργαλεία —τον λόγο, τη λογική και την ενσυναίσθηση— ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες της ζωής ειρηνικά και με αξιοπρέπεια.
