Σύμφωνα με την τελευταία ανάλυση της βάσης δεδομένων Carbon Majors, αποτυπώνεται ξεκάθαρα το πού κατευθύνονται σήμερα οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στον κόσμο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μια σχετικά μικρή ομάδα μεγάλων παραγωγών ορυκτών καυσίμων και τσιμέντου εξακολουθεί να ευθύνεται για ένα ανεξέλεγκτο κομμάτι της συνολικής παγκόσμιας ρύπανσης. Σε αυτή την εικόνα, οι εταιρείες με έδρα στην Ασία διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο, συμμετέχοντας σχεδόν στο ένα τρίτο των εκπομπών CO₂ από ορυκτά καύσιμα το 2024, με τον άνθρακα να συνεισφέρει πάνω από το 80 τοις εκατό αυτής της ποσότητας.
Η επικράτηση αυτή δεν είναι τυχαία. Η Ασία, με τις ταχύτατα αναπτυσσόμενες οικονομίες της, βασίζεται ακόμη σε μεγάλο βαθμό σε θερμικά εργοστάσια και άλλες παραδοσιακές μορφές παραγωγής ενέργειας. Παράλληλα με την επέκταση της οικονομικής δραστηριότητας, πολλές από τις μεγαλύτερες εταιρείες άνθρακα και ενέργειας στην περιοχή έχουν αυξήσει τις εκπομπές τους τα τελευταία χρόνια, με πάνω από το 58% των βασικών Ασιατικών παραγωγών να εκπέμπουν περισσότερα το 2024 σε σχέση με το 2023.
Πρωταγωνιστές και κρατική κυριαρχία
Πέρα όμως από τα γεωγραφικά στοιχεία, η ανάλυση δείχνει μια σαφή τάση συγκέντρωσης των εκπομπών σε λίγες, γιγαντιαίες εταιρείες, πολλές εκ των οποίων είναι κρατικού ελέγχου. Μόνο 32 εταιρείες ήταν υπεύθυνες για περισσότερο από το ήμισυ των παγκόσμιων εκπομπών από ορυκτά καύσιμα και τσιμέντο το 2024, και όλες οι δέκα που βρίσκονται στην κορυφή αυτής της λίστας είναι πλήρως ή κατά κύριο μέρος κρατικές. Σε αυτή την πρώτη δεκάδα περιλαμβάνονται παραγωγοί από την Ασία όπως η Coal India και η CHN Energy, οι οποίες εκπέμπουν πάνω από 1,5 δισεκατομμύριο τόνους ισοδυνάμου CO₂ η κάθε μία ετησίως.
Η επικράτηση των κρατικών εταιρειών στις εκπομπές δημιουργεί μια πολύπλοκη πρόκληση για την κλιματική πολιτική. Ενώ οι εταιρείες ιδιωτικής ιδιοκτησίας σε πολλές περιπτώσεις έχουν μειώσει την παραγωγή ρύπων υπό την πίεση επενδυτών και κοινωνικών κινημάτων, οι κρατικοί παραγωγοί συχνά αυξάνουν τις εκπομπές τους, εν μέρει επειδή οι στόχοι ανάπτυξης των χωρών τις οποίες εκπροσωπούν δεν ευθυγραμμίζονται πάντα με τις διεθνείς κλιματικές δεσμεύσεις.
Ο άνθρακας και η συνεχιζόμενη εξάρτηση
Ο άνθρακας παραμένει ο πιο ισχυρός μοχλός στην εικόνα αυτή. Αν και σε κάποιες περιοχές του κόσμου, όπως στην
Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, η αύξηση των εκπομπών είναι συγκριτικά χαμηλότερη, στην Ασία η συνέχιση της εξάρτησης από τον άνθρακα ως βασική πηγή ενέργειας δείχνει να καθυστερεί την αποκλιμάκωση των ρύπων.
Η εικόνα αυτή επιδεικνύει το δύσκολο δρόμο που έχει μπροστά του ο κόσμος: σε μια στιγμή όπου η ανθρωπότητα έχει ήδη ξεπεράσει το όριο αύξησης της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,5°C σε σχέση με τα προ-βιομηχανικά επίπεδα, η αύξηση των εκπομπών από μια μικρή ομάδα κρατικών παραγωγών δείχνει ότι οι «μεγάλες αποφάσεις» λαμβάνονται όχι μόνο στις διεθνείς συζητήσεις για το κλίμα αλλά και στις πολιτικές επιλογές που επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία των ενεργειακών κολοσσών.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Η συγκέντρωση των εκπομπών σε λίγους παίκτες της αγοράς και η συνεχής αύξηση ρύπων από κρατικές εταιρείες καθιστούν ακόμη πιο δύσκολη την επίτευξη των στόχων για περαιτέρω μείωση των αερίων του θερμοκηπίου. Για να είναι αποτελεσματική η απάντηση στην κλιματική κρίση, απαιτείται όχι μόνο τεχνολογική και ενεργειακή μετάβαση, αλλά και πολιτική βούληση από τα κράτη που ελέγχουν τους μεγαλύτερους παραγωγούς. Μόνο έτσι θα μπορέσει να αλλάξει η σημερινή δυναμική και να επιτευχθούν οι διεθνείς δεσμεύσεις για μια βιώσιμη και ουσιαστική μείωση των εκπομπών άνθρακα.
