Ο ουρανός κιτρινίζει, η ατμόσφαιρα βαραίνει, τα αυτοκίνητα βάφονται με ένα λεπτό στρώμα λάσπης. Είναι ένα όλο και συχνότερο φαινόμενο που ξεκινά χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και καταλήγει να επηρεάζει την καθημερινότητα, την υγεία και την οικονομία στη χώρα μας.
Πώς φτάνει η σκόνη μέχρι την Ελλάδα
Ισχυροί άνεμοι στη βόρεια Αφρική σηκώνουν τεράστιες ποσότητες λεπτόκοκκης άμμου και σωματιδίων, κυρίως από τη Σαχάρα. Με τη βοήθεια νοτιάδων και βαρομετρικών χαμηλών, οι αέριες μάζες μεταφέρονται πάνω από τη Μεσόγειο και φτάνουν στη χώρα μας.
Τα φαινόμενα αυτά παρακολουθούνται συστηματικά από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και από την ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus Atmosphere Monitoring Service που παρέχει δορυφορικά δεδομένα και προβλέψεις για τη συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων. Στην πράξη, η μεταφορά σκόνης εκδηλώνεται με:
- Υψηλές τιμές PM10 και PM2.5
- Μειωμένη ορατότητα
- Θολό, κιτρινωπό ουρανό
- Λασποβροχές.
Δεν πρόκειται για «ρύπανση» με τη στενή έννοια, αλλά για φυσικό φαινόμενο. Το πρόβλημα αρχίζει όταν συνδυάζεται με αστική ατμοσφαιρική επιβάρυνση.
Τι σημαίνει για την υγεία
Η αφρικανική σκόνη αποτελείται από πολύ μικρά σωματίδια που μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα. Οι βασικές επιπτώσεις:
- Επιδείνωση άσθματος και Χ.Α.Π.
- Αυξημένος κίνδυνος καρδιοαναπνευστικών επιπλοκών
- Ερεθισμός ματιών και λαιμού
- Δυσφορία σε ηλικιωμένους, παιδιά και άτομα με υποκείμενα νοσήματα
Η αφρικανική σκόνη δεν είναι τοξική. Ωστόσο, η υψηλή συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων επιβαρύνει τον οργανισμό, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με ρύπους από κυκλοφορία και βιομηχανία. Υπάρχουν μελέτες που εντοπίζουν μεταφορά μικροοργανισμών μέσω της σκόνης, αυτό όμως δεν μεταφράζεται σε επιδημιολογική απειλή.
Περιβάλλον και οικονομία: οι λιγότερο ορατές επιπτώσεις
Η αφρικανική σκόνη δεν είναι μόνο αρνητική. Μεταφέρει θρεπτικά στοιχεία όπως σίδηρο και φώσφορο, τα οποία λειτουργούν ως φυσικό «λίπασμα» για θαλάσσια οικοσυστήματα. Ταυτόχρονα όμως:
- Επιβαρύνει καλλιέργειες
- Δημιουργεί φθορές σε μηχανήματα και οχήματα
- Μειώνει την απόδοση φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων
- Επηρεάζει τον τουρισμό σε περιόδους έντονων επεισοδίων.
Το οικονομικό αποτύπωμα δεν είναι αμελητέο, ιδιαίτερα σε περιοχές με παρατεταμένα επεισόδια.
Κλιματική αλλαγή: Επιδεινώνεται το φαινόμενο;
Η αφρικανική σκόνη δεν είναι νέο φαινόμενο, καθώς καταγράφεται εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, η κλιματική μεταβλητότητα και η ερημοποίηση ενδέχεται να επηρεάζουν τη συχνότητα και την ένταση ορισμένων επεισοδίων. Οι επιστήμονες είναι προσεκτικοί και δεν μιλούν για «καινούργιο πρόβλημα», αλλά για πιθανές μεταβολές στη δυναμική του. Πρόκειται για μια συζήτηση που χρειάζεται δεδομένα κι όχι εύκολους τίτλους.
Τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες
- Περιορίστε έντονη άσκηση σε εξωτερικούς χώρους
- Κρατήστε κλειστά παράθυρα σε ώρες αιχμής
- Ευπαθείς ομάδες καλό είναι να χρησιμοποιούν μάσκα υψηλής προστασίας (FFP2)
- Καθαρίζετε επιφάνειες με υγρό πανί, όχι ξεσκόνισμα
- Παρακολουθείτε επίσημες μετρήσεις ποιότητας αέρα.
Μύθοι και αλήθειες
- Μύθος: «Η αφρικανική σκόνη είναι δηλητήριο». Αλήθεια: Πρόκειται για φυσικό φαινόμενο. Η επιβάρυνση προκύπτει από τη συγκέντρωση σωματιδίων
- Μύθος: «Φέρνει επικίνδυνες ασθένειες». Αλήθεια: Έχουν εντοπιστεί μικροοργανισμοί, αλλά δεν τεκμηριώνεται επιδημιολογικός κίνδυνος
- Μύθος: «Είναι αποτέλεσμα αποκλειστικά της κλιματικής κρίσης». Αλήθεια: Υπήρχε πάντα. Η κλιματική αλλαγή ίσως επηρεάζει την ένταση, αλλά δεν το δημιούργησε.
Η αφρικανική σκόνη είναι ένα φυσικό φαινόμενο με πραγματικές αλλά διαχειρίσιμες επιπτώσεις. Το πρόβλημα δεν είναι ο κιτρινισμένος ουρανός. Είναι η έλλειψη ψύχραιμης πληροφόρησης. Σε μια εποχή όπου κάθε καιρικό επεισόδιο γίνεται αφορμή για κραυγές, η ουσία βρίσκεται στα δεδομένα, στη σωστή προφύλαξη και στην αποφυγή υπερβολών. Ο ουρανός θα καθαρίσει. Το ζητούμενο είναι να καθαρίσει και ο δημόσιος λόγος.
