Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής μετατρέπεται για άλλη μια φορά σε πηγή παγκόσμιας οικονομικής αβεβαιότητας, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τις αντοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόσφατη ανάλυση του Ινστιτούτου Ενεργειακών Μελετών της Οξφόρδης (OIES) δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού: μια παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ, την κρισιμότερη αρτηρία της παγκόσμιας ενέργειας, απειλεί να πυροδοτήσει ένα νέο κύμα ακρίβειας, ικανό να εκτινάξει τις τιμές του φυσικού αερίου έως και κατά 200%.
Σε μια περίοδο που η Ευρώπη πασχίζει να εδραιώσει τη μετάβασή της σε καθαρότερες μορφές ενέργειας, η ωμή πραγματικότητα των αριθμών υπενθυμίζει ότι η στρατηγική αυτονομία παραμένει ζητούμενο. Με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά να παρουσιάζει εικόνα παράλυσης —με τις διελεύσεις δεξαμενόπλοιων LNG να έχουν καταρρεύσει από τις 53 στις μόλις 2 ημερησίως— η αγορά εισέρχεται σε μια φάση ασφυξίας που δοκιμάζει την οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα της ηπείρου.
Τα τρία σενάρια της αβεβαιότητας
Η μελέτη χαρτογραφεί την κρίση μέσα από τρία πιθανά μονοπάτια, ανάλογα με τη διάρκειά της. Στο ευνοϊκότερο σενάριο μιας τρίμηνης διαταραχής, η αγορά επιδεικνύει σχετική ανθεκτικότητα (resilience), με τις τιμές να συγκρατούνται σε επίπεδα διαχειρίσιμα, παρά την αναγκαστική μείωση της κατανάλωσης στην Ευρώπη.
Ωστόσο, αν η κρίση παραταθεί έως το φθινόπωρο, η εικόνα σκοτεινιάζει. Οι τιμές εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καθιστώντας την αναπλήρωση των αποθεμάτων για τον επόμενο χειμώνα μια εξαιρετικά δαπανηρή και αβέβαιη διαδικασία. Το εφιαλτικό σενάριο, όμως, αφορά μια διακοπή διάρκειας ενός έτους. Εκεί, οι τιμές του φυσικού αερίου προβλέπεται να εκτοξευθούν πάνω από τα 100 ευρώ, θυμίζοντας τις σκοτεινές ημέρες του 2022. Σε μια τέτοια περίπτωση, η βιομηχανική παραγωγή θα βρεθεί αντιμέτωπη με το φάσμα της αναστολής λειτουργίας και τα νοικοκυριά με μια νέα ενεργειακή φτώχεια.
Κοινωνική βιωσιμότητα και οικονομικό κόστος
Η κρίση δεν περιορίζεται στους αριθμούς των χρηματιστηρίων ενέργειας. Η εκτίμηση για το πετρέλαιο, που στο ακραίο σενάριο αγγίζει τα 150 δολάρια το βαρέλι, μεταφράζεται σε άμεση αύξηση του κόστους μεταφοράς και παραγωγής τροφίμων. Εδώ τίθεται το ζήτημα της κοινωνικής βιωσιμότητας: πόση πίεση μπορεί να αντέξει ο κοινωνικός ιστός πριν οι πληθωριστικές πιέσεις οδηγήσουν σε γενικευμένη ύφεση;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Επιτρόπου Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν, προειδοποιεί ότι η προετοιμασία για μια μακρά διαταραχή είναι πλέον μονόδρομος. Η θωράκιση των υποδομών και η διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας αποτελούν τη μοναδική απάντηση στην ανάγκη για ανθεκτικότητα, διασφαλίζοντας ότι η ευρωπαϊκή οικονομία δεν θα καταρρεύσει υπό το βάρος των γεωπολιτικών τριγμών.
Η αγωνία του Guido Crosetto και η Ατλαντική εγγύηση
Την ωμή, ανθρώπινη διάσταση αυτής της κρίσης περιέγραψε με αφοπλιστική ειλικρίνεια ο Ιταλός Υπουργός Άμυνας, Γκουίντο Κροσέτο. Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Repubblica, ο Κροσέτο εξομολογήθηκε ότι οι πιθανές συνέπειες ενός πολέμου στο Ιράν τον «στερούν από τον ύπνο». Η ανησυχία του δεν αφορά μόνο τους στρατιωτικούς χάρτες, αλλά τις άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών και την οικονομική σταθερότητα της Δύσης τις επόμενες εβδομάδες.
Παρά την αγωνία, ο Ιταλός υπουργός παραμένει σταθερός στην ανάγκη για αρραγές μέτωπο εντός της Ατλαντικής Συμμαχίας. Χαρακτήρισε τη σχέση με τις ΗΠΑ ως την απόλυτη «εγγύηση ελευθερίας», διαχωρίζοντας τη στρατηγική σημασία της Ουάσιγκτον από τα πρόσωπα της εκάστοτε πολιτικής συγκυρίας. Η προειδοποίησή του είναι σαφής: χωρίς τη στήριξη των ΗΠΑ, η Ευρώπη μοιάζει με ένα «εύθραυστο πήλινο αγγείο» ανάμεσα σε σιδερένιες δυνάμεις.
Η μελέτη της Οξφόρδης και οι δηλώσεις των Ευρωπαίων αξιωματούχων συγκλίνουν σε μια κοινή παραδοχή: η εποχή της φθηνής και δεδομένης ενέργειας έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Η ικανότητα της Ευρώπης να επιδείξει ανθεκτικότητα και να προστατεύσει την κοινωνική της βιωσιμότητα θα κριθεί από την ταχύτητα με την οποία θα θωρακιστεί απέναντι σε μια κρίση που, αν και συμβαίνει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, χτυπά ήδη την πόρτα της κάθε ευρωπαϊκού νοικοκυριού.
