Με αφορμή πρόσφατο άρθρο της Wall Street Journal, το οποίο περιγράφει πώς η μεσαία τάξη στις Ηνωμένες Πολιτείες εξαντλείται μετά από σχεδόν πέντε χρόνια επίμονης ακρίβειας και αυξημένου κόστους διαβίωσης, βλέπουμε πως και στην Ελλάδα ο κοινός παρονομαστής είναι ο ίδιος: μια κοινωνική ομάδα που νιώθει πως ζει σε μια μόνιμη, ακριβή πραγματικότητα από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει.
Η κόπωση της μεσαίας τάξης στην Αμερική
Στις ΗΠΑ, η καθημερινότητα έχει γίνει αισθητά πιο δύσκολη για εκατομμύρια πολίτες. Με τις τιμές πολλών αγαθών και υπηρεσιών περίπου 25% υψηλότερες σε σχέση με το 2020, αρκετοί εργαζόμενοι πίστευαν πως η κατάσταση θα είχε πλέον εξομαλυνθεί. Παρότι ο επίσημος ρυθμός πληθωρισμού έχει υποχωρήσει από το ιστορικό υψηλό του 2022, βασικές ανάγκες όπως ο καφές, το κρέας ή οι επισκευές αυτοκινήτου συνεχίζουν να ανεβαίνουν, δημιουργώντας την αίσθηση ότι τα πάντα ακριβαίνουν, λίγο λίγο, αλλά σταθερά.
Αυτό το αίσθημα της «παρατεταμένης ακρίβειας» έχει διαβρώσει την καταναλωτική εμπιστοσύνη. Οι Αμερικανοί παρατηρούν πως ενώ εργάζονται περισσότερο και πολλές φορές αμείβονται καλύτερα, το χρήμα τελικά «δεν φτάνει» όπως θα περίμεναν. Η σύγκρουση ανάμεσα στους μισθούς και τις καθημερινές ανάγκες έχει γίνει μέρος της αμερικανικής πραγματικότητας.
Η ελληνική πραγματικότητα: ίδιο έργο, διαφορετικό σκηνικό
Παρότι οι οικονομικές δομές των δύο χωρών διαφέρουν τρομακτικά, η εικόνα της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα μοιάζει να πάσχει από το ίδιο σύνδρομο. Η ακρίβεια έχει γίνει βασικό θέμα συζήτησης σε κάθε οικογένεια, σε κάθε εργασιακό περιβάλλον, σε κάθε κοινωνικό κύκλο. Οι τιμές στα τρόφιμα και στα βασικά καταναλωτικά αγαθά αυξάνονται με ρυθμούς που ξεπερνούν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Η επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ μετατρέπεται συχνά σε άσκηση προσαρμογής και συμβιβασμού, ενώ ολοένα και περισσότεροι καταναλωτές στρέφονται σε φθηνότερα προϊόντα και μόνιμο «κυνήγι προσφορών».
Το ζήτημα της στέγασης, με τα ενοίκια και τις τιμές ακινήτων να παραμένουν υψηλά, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την καθημερινότητα της μεσαίας τάξης, η οποία αισθάνεται ότι δουλεύει αδιάκοπα χωρίς να καταφέρνει να βελτιώσει ουσιαστικά το βιοτικό της επίπεδο.
Η ψυχολογία της ακρίβειας
Πέρα από τους αριθμούς και τους οικονομικούς δείκτες, υπάρχει ένας παράγοντας που συνδέει σε βάθος την αμερικανική και την ελληνική εμπειρία: η ψυχολογία της ακρίβειας. Είναι η αίσθηση ότι όσο κι αν προσπαθεί κανείς, κάτι πάντα «σπρώχνει» το κόστος ζωής προς τα πάνω. Η αίσθηση ότι η καθημερινότητα γίνεται διαρκώς πιο απαιτητική. Ότι η οικονομική σταθερότητα δεν είναι δεδομένη αλλά κάτι εύθραυστο, που μπορεί εύκολα να διαταραχθεί.
Αυτό το συναίσθημα επηρεάζει άμεσα τη συμπεριφορά των νοικοκυριών. Περιορίζουν τις αγορές. Αποφεύγουν μεγάλα ανοίγματα. Αναβάλλουν δαπάνες. Και τελικά αναπτύσσουν μια αμυντική στάση απέναντι στην οικονομία, η οποία σε δεύτερο χρόνο επηρεάζει και την ίδια την αγορά.
Μια κοινή εποχή: η ακριβή κανονικότητα
Το άρθρο της Wall Street Journal περιγράφει μια Αμερική που έχει κουραστεί από την ακρίβεια. Η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς στην ίδια ψυχολογική και οικονομική τροχιά. Ζούμε σε μια εποχή όπου η ακρίβεια δεν είναι πλέον «κύμα» ή «πρόσκαιρη αναστάτωση», αλλά μια νέα κανονικότητα που επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε τη ζωή, τις δαπάνες και το μέλλον μας.
