Το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου κάνει πρεμιέρα το έργο του Brian Friel «Χορεύοντας στη Λούνασα», η προαναγγελθείσα (εδώ) νέα και εξόχως ενδιαφέρουσα παράσταση του θεάτρου «Κάτω απ’ τη γέφυρα».
Μιλώντας με τον Νίκο Δαφνή, σκηνοθέτη, ηθοποιό και ιδρυτή του θεάτρου, μαθαίνουμε ότι πρόκειται για ένα στοίχημα που μπήκε πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν το είδε στο «Old Vic Theatre», ένα έργο που «πάντα ήταν στα σχέδιά μας, αλλά έπρεπε να βρεθούν οι κατάλληλες συνθήκες» όπως λέει, εξηγώντας: «Οι απαιτήσεις στη “Λούνασα” είναι τέτοιες που έπρεπε πολλά πράγματα να συγκλίνουν. Και πρώτο απ’ όλα, ένας θίασος που να αποτελείται από ηθοποιούς, όχι μόνο καλούς, αλλά και να λειτουργούν σαν ομάδα. Τα περισσότερα από τα παιδιά που παίζουν στην παράσταση είναι στενοί συνεργάτες της “Γέφυρας” και αυτό διευκόλυνε τα πράγματα. Κάναμε μια πρόταση για επιχορήγηση στο υπουργείο Πολιτισμού, η πρόταση επιλέχθηκε, αλλά -δυστυχώς- η επιχορήγηση ήταν μικρότερη από το 20% του (κανονικού και υπολογισμένου με απόλυτη ακρίβεια) κόστους της παραγωγής. Προς στιγμή, σκεφτήκαμε να την ακυρώσουμε. Εκεί “μίλησε” η ομάδα. Η συνέχεια είναι γνωστή».
«Πυρήνας του έργου το εύθραυστο πέρασμα ανάμεσα στην καταπίεση και την ελευθερία»
Παραθέτοντας την ιστορία του έργου, ο Νίκος Δαφνής σημειώνει: «Το έργο είναι μια αφήγηση. Ο Μάικλ, κοντά στα σαράντα πια, νοσταλγεί τα παιδικά του χρόνια που ζούσε μαζί με την μητέρα και τις τέσσερις αδελφές της σ’ ένα χωριό, κάπου στην Ιρλανδία το 1936. Γυναίκες βαθιά θρησκευόμενες, στερημένες από τον έρωτα και τις χαρές της ζωής για λόγους όχι μόνο οικονομικούς. Η εποχή πολιτιστικά άνυδρη. Το επαρχιώτικο περιβάλλον βαθιά συντηρητικό και θρησκόληπτο. Και παράλληλα η βιομηχανική επανάσταση που “εισβάλλει”, διαλύοντας την τάξη των μικροεπαγγελματιών που προσπαθούν να επιβιώσουν από την προσωπική τους εργασία. Υπάρχει και ο πατέρας Τζακ, ο μεγαλύτερος αδελφός της οικογένειας. Έκπτωτος ιερωμένος, απόβλητος από την εκκλησία, εξ’ αιτίας των ερωτικών του “ιδιαιτεροτήτων”. Και –τέλος- ο Τζέρι, ο πατέρας του Μάικλ, ένας νέος άντρας, γοητευτικός αλλά απίστευτα επιπόλαιος».
Απαντώντας σε ερώτημα για τα μηνύματα του έργου και την αναγωγή του στη σημερινή εποχή, ο συνομιλητής μας λέει: «Ομολογώ πως στη “Γέφυρα” δεν ψάχνουμε “ψύλλους στα άχυρα”. Ούτε κρυμμένους “σκελετούς”… μέσα στη ντουλάπα. Οι παραστάσεις μας έχουν τη δική τους δυναμική, που αγγίζουν τον θεατή ανάλογα με τις κοινωνικές του απόψεις και τις προσωπικές του αναζητήσεις. Η “Λούνασα” προφανώς, είναι ένα έργο βαθιά πολιτικό. Αλλά οι πολιτικές του πτυχές λειτουργούν υποδόρια και καθόλου συνθηματολογικά. Δεν προσπαθεί να αλλάξει τον κόσμο. Τον καταγράφει. Το κοινό μας στη “Γέφυρα” είναι εξαιρετικά ώριμο και δεν περιμένει υποδείξεις. Ξέρει τι θέλει. Αν μπορεί ή δεν μπορεί να το κάνει, είναι άλλο θέμα. Και δεν είναι δική μας δουλειά να το σχολιάσουμε. Πόσω μάλλον να το κρίνουμε».
«Η καταπίεση δεν έρχεται πάντα απ’ έξω»
Περνώντας σε όλα αυτά που εμπεριέχονται στο έργο και στα μηνύματά του, στη μνήμη, στην καταπίεση, στην ενοχή, στη χριστιανική ηθική και στον χορό ως εξέγερση, ο Νίκος Δαφνής λέει ότι «το “Χορεύοντας στη Λούνασα” είναι βαθιά συνδεδεμένο με τη μνήμη, όχι τη μνήμη ως ανάμνηση, αλλά ως βάρος» και προσθέτει: «Οι ήρωες κουβαλούν όσα δεν ειπώθηκαν, όσα καταπιέστηκαν από μια αυστηρή κοινωνία και μια χριστιανική ηθική που συχνά ταυτίζει την επιθυμία με την ενοχή. Η καταπίεση δεν έρχεται πάντα απ’ έξω, γίνεται εσωτερική, σχεδόν σωματική. Και εκεί ακριβώς εμφανίζεται ο χορός. Όχι ως διασκέδαση, αλλά ως πράξη εξέγερσης, ως μια ρωγμή ελευθερίας όπου το σώμα λέει αλήθειες που οι λέξεις δεν τολμούν. Ο χορός γίνεται μια στιγμιαία λύτρωση, μια αντίσταση απέναντι στην ενοχή και στον φόβο, πριν η πραγματικότητα επιστρέψει. Αυτό το εύθραυστο πέρασμα ανάμεσα στην καταπίεση και στην ελευθερία είναι για μένα ο πυρήνας του έργου».
Ιστορία και μέλλον του θεάτρου «Κάτω απ’ τη γέφυρα»
Κλείσαμε τη συνομιλία μας φεύγοντας από τα του νέου έργου και εστιάζοντας στην ιστορία αυτού του σπουδαίου χώρου πολιτισμού «κάτω απ’ τη γέφυρα» ενός κομβικού σημείου του Νέου Φαλήρου, τόσο για την κυκλοφορία όσο και… για τον πολιτισμό. Με το Νίκο Δαφνή να λέει: «Το θέατρο ιδρύθηκε στο τέλος του 1996. Η πρώτη πρεμιέρα έγινε στις 9 Φλεβάρη του 1997. Σχεδόν τριάντα χρόνια αγώνα και αγωνίας. Τα πρώτα “πέτρινα” χρόνια η επιβίωση ήταν το κυρίαρχο πρόβλημα που έπρεπε να λύσουμε. Οι συνθήκες αντίξοες. Περιθωριακοί, άστεγοι έξω απ’ την πόρτα μας, πρεζέμποροι… Καθημερινοί βανδαλισμοί, δυο τρεις ληστείες και πολλές απόπειρες ληστείας. Αποκορύφωμα η 7η Ιουνίου του 2007, όπου άνθρωποι της νύχτας έβαλαν φωτιά στο θέατρο, καθώς είχα αρνηθεί να φύγω για να το κάνουν σκυλάδικο».
Όσο για τους στόχους, «τώρα τα πράγματα είναι καλύτερα. Αλλά οι στόχοι πιο σύνθετοι» λέει ο συνομιλητής μας. «Πρέπει:
- Να συντηρήσουμε την αυξητική τάση του κοινού που μας εμπιστεύεται
- Να διατηρήσουμε την εργασιακή φερεγγυότητα και αξιοπιστία μας στον “χώρο”
- Να συνεργαστούμε με αξιόπιστες ομάδες σε επίπεδο συμπαραγωγών
- Να φιλοξενήσουμε (με σχεδόν χαριστικούς όρους) άστεγες θεατρικές ομάδες
- Να καλλιεργήσουμε τις συνεργασίες μας με φορείς του εξωτερικού
- Και το πιο σημαντικό, να ετοιμαστούμε για την “μετά Δαφνή” εποχή».
(σ.σ. Οι φωτογραφίες είναι του Σπύρου Περδίου)
