Ασχολούμενη με το περιβάλλον, τα παιδιά και τον συνδυασμό τους μέσα από ένα αξιοπρόσεκτο έργο συγγραφής και δράσεων, η Ελένη Ανδρεάδη έχει βαρύνουσα άποψη για όλα όσα άπτονται με τα παραπάνω. Λόγοι που έκαναν το TNB να συνομιλήσει μαζί της εφ’ όλης της ύλης.
Βιογραφικά στοιχεία
Η Ελένη Ανδρεάδη γεννήθηκε στο Λονδίνο. Ταξίδεψε και εργάστηκε σε διάφορες χώρες -Αγγλία, Γερμανία και Αμερική- και ειδικεύτηκε στην Περιβαλλοντική Πολιτική και Μ.Μ.Ε. στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Εκεί πήρε ένα μάθημα στη δημιουργική γραφή και έγραψε ένα μυθιστόρημα που έκρυψε στο συρτάρι της. Όταν γύρισε στην Ελλάδα το 2009, ίδρυσε τη μη κερδοσκοπική περιβαλλοντική οργάνωση «Πράκτορες του πλανήτη», η οποία προσκαλεί τα παιδιά να σώσουν τον πλανήτη μέσα από μυστικές αποστολές. Τα βιωματικά περιβαλλοντικά προγράμματα της οργάνωσης υλοποιούνται σε δημοτικά σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα και έχουν βραβευτεί για την καινοτομία τους από το υπουργείο Παιδείας. Το πρώτο βιβλίο της («Γίνε πράκτορας του πλανήτη») απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Βιβλίου στην κατηγορία βιβλίου γνώσεων 2015, ενώ το δεύτερο της σειράς βρέθηκε στις βραχείες λίστες. Τα βιβλία της μεταφράζονται και κυκλοφορούν σε χώρες όπως η Αμερική, η Κίνα, η Κορέα, η Τουρκία και η Αίγυπτος.
Βιβλία
Η Ελένη Ανδρεάδη συνδυάζει δύο μεγάλες έννοιες στο έργο της: Το περιβαλλοντικό μήνυμα, με τα βιβλία της να θέτουν θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση, η βιοποικιλότητα, καθώς και τη δραστήρια συμμετοχή παιδιών, αφού μέσα από τη δράση της οργάνωσης «Πράκτορες του πλανήτη» τα παιδιά γίνονται οι «ήρωες» της αλλαγής και όχι απλώς αναγνώστες.
Τα βιβλία της προσελκύουν διεθνές ενδιαφέρον, έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορήσει και εκτός Ελλάδας και είναι τα ακόλουθα:
- «Γίνε Πράκτορας του Πλανήτη»
- «Πράκτορες του Πλανήτη : Η εκδίκηση του Πουφ»
- «Πράκτορες του Πλανήτη : Τα τέρατα των ωκεανών»
- «Πράκτορες του Πλανήτη : Πιράνχας στη στεριά»
- «Πράκτορες του Πλανήτη : Η απαγωγή της Δ»
- «Ο Τζάστιν Γκρέι και οι Φύλακες της Γης»
- «Οι Μαχητές του Ντάο 1: Υπόθεση Ηλιακό Τσάι»
- «Γιατί σβήσαμε το γράμμα Β»
- «Ένα σύννεφο για τα γενέθλιά μου».
Οι «Πράκτορες του πλανήτη»
Είναι μια μη κερδοσκοπική περιβαλλοντική οργάνωση που ιδρύθηκε το 2009, με στόχο τη δημιουργία ενός αειφόρου μέλλοντος μέσα από την εκπαίδευση και δράση των παιδιών. Με πρωτοποριακό εκπαιδευτικό υλικό και δραστηριότητες, στοχεύει να δώσει στα παιδιά τα κατάλληλα εφόδια ώστε να εξελιχθούν σε ευσυνείδητους πολίτες που μπορούν να πάρουν πρωτοβουλίες, αποφάσεις και να λάβουν δράση για να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο συλλογικό μέλλον. Δραστηριοποιείται σε σχολεία και σε εκδηλώσεις σε όλη τη χώρα, καλώντας τα παιδιά να γίνουν «Πράκτορες του πλανήτη» και να φέρουν σε πέρας άκρως απόρρητες αποστολές με στόχο την προστασία του πλανήτη.
Η δράση της οργάνωσης «Πράκτορες του πλανήτη» έχει «αγγίξει» πάνω από 100.000 παιδιά σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα. Εδώ η ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα της.
Παραθέτουμε αυτούσια τη συνομιλία μας με την Ελένη Ανδρεάδη:
«Να βγουν τα παιδιά έξω, να βιώσουν τη φύση»
-Τι ήταν αυτό που σας παρακίνησε να ασχοληθείτε με το περιβάλλον και –κυρίως– να μιλήσετε γι’ αυτό στα παιδιά;
–Από μικρή αγαπούσα βαθιά τα ζώα και τη φύση. Ήμουν τυχερή γιατί μεγάλωσα σε μια περιοχή με πολύ πράσινο, έξω από το κέντρο της Θεσσαλονίκης, και θυμάμαι τον εαυτό μου να χάνεται για ώρες σε εξερευνήσεις μέσα σε αυτό το τοπίο. Τότε ήταν αυτονόητο. Σήμερα συνειδητοποιώ ότι αποτελεί πολυτέλεια. Αυτή η βιωματική σχέση με τη φύση με διαμόρφωσε και με έκανε να την αισθάνομαι ως κάτι ζωντανό και οικείο, μέρος μου, όπως και είναι όλων μας και ας ξεχνάμε ότι και εμείς οι ίδιοι είμαστε φύση. Αργότερα, η ενασχόλησή μου με ένα ντοκιμαντέρ στο Λονδίνο που εστίαζε στα παιδιά, υπήρξε καταλυτική. Εκεί αντιλήφθηκα ξεκάθαρα τη σημασία αλλά και τη δύναμη που έχουν τα παιδιά να κατανοούν, να νοιάζονται και -επίσης- να δρουν. Δεν τα βλέπω ως παθητικούς αποδέκτες γνώσης, αλλά ως ενεργούς συμμέτοχους. Αυτός ήταν και ο λόγος που ένιωσα την ανάγκη να τους μιλήσω άμεσα, με ειλικρίνεια και σεβασμό, ως συμμέτοχους στην λύση.
-Πολυταξιδεμένη γαρ, πώς βλέπετε την περιβαλλοντική εκπαίδευση και συνείδηση στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες;
–Τα ταξίδια μού έχουν δείξει πόσο διαφορετικά μπορεί να προσεγγιστεί η περιβαλλοντική εκπαίδευση. Σε χώρες όπως η Γερμανία και η Ελβετία, τα παιδιά πηγαίνουν εβδομαδιαία εκδρομές στη φύση ή κάνουν ορειβασία ως μέρος της σχολικής τους εμπειρίας. Στη Σκανδιναβία, μετά από κάθε διάλειμμα στο δημοτικό, τα παιδιά βγαίνουν υποχρεωτικά έξω στη φύση, με τεκμηριωμένα οφέλη τόσο για τη σωματική και ψυχική υγεία, όσο και για τις ακαδημαϊκές τους επιδόσεις. Η επαφή με τη φύση μάς μαθαίνει να την αγαπάμε. Και αυτό είναι κάτι που, δυστυχώς, δεν το έχουμε σε επαρκή βαθμό στη χώρα μας στο εκπαιδευτικό σύστημα (και εκτός, αλλά αυτό το αφήνω και εστιάζω στην εκπαίδευση εντός σχολικού προγράμματος). Στην Ελλάδα έχουν γίνει βήματα και υπάρχουν φωτισμένοι εκπαιδευτικοί που κάνουν σπουδαία δουλειά, συχνά με δική τους πρωτοβουλία. Όμως το βασικό ζητούμενο παραμένει να βγουν τα παιδιά έξω, να βιώσουν τη φύση, να τη νιώσουν μέρος τους και δικό τους πλούτο. Τώρα περισσότερο από ποτέ, σε μια εποχή όπου είναι κολλημένα στις οθόνες, αποξενωμένα συχνά το ένα από το άλλο, από τον ίδιο τους εαυτό, αυτή η ανάγκη είναι επιτακτική.
«Τα παιδιά βιώνουν ανησυχία αλλά δεν μένουν εκεί»
-Λίγα λόγια για τη σημερινή περιβαλλοντική κατάσταση. Οι ευθύνες των προηγούμενων γενεών και τι καλούνται να κάνουν σήμερα τα παιδιά απέναντι στο μέλλον τους.
–Η περιβαλλοντική κρίση είναι εδώ και δεν μπορούμε πλέον, σε όποια γωνιά του πλανήτη και να ζούμε, να την αγνοήσουμε. Οι προηγούμενες γενιές φέρουν τεράστιο μέρος της ευθύνης, κυρίως λόγω ενός γραμμικού μοντέλου σκέψης που βασίστηκε στην υπερκατανάλωση και στην ψευδαίσθηση της αέναης ανάπτυξης, που συνεχίζει μέχρι σήμερα με προσπάθειες αλλαγών που όμως δεν έρχονται αρκετά γρήγορα.
Τα παιδιά σήμερα καλούνται πρώτα απ’ όλα να μάθουν να προσαρμόζονται, η κλιματική αλλαγή είναι εξάλλου ήδη παρούσα. Παράλληλα όμως, έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώσουν μια νέα αντίληψη: Να ξεφύγουν από το γραμμικό μοντέλο και να στραφούν σε ένα κυκλικό τρόπο σκέψης που βασίζεται στη φροντίδα, στην επαναχρησιμοποίηση και στη συλλογική ευθύνη. Ένα πιο σοφό τρόπο ζωής, πιο υγιή για εμάς σωματικά και ψυχικά, που θα μας κάνει πιο ευτυχείς. Τα παιδιά καταλαβαίνουν αβίαστα ότι ένας βιώσιμος κόσμος θα είναι πιο ευτυχισμένος. Η γνώση, η δημιουργική σκέψη, η αισιοδοξία, η επιμονή και η κοινή δράση, είναι τα πιο δυνατά τους εργαλεία για να τον κάνουν πραγματικότητα.
-Πώς αντιμετωπίζουν τα παιδιά τη σκέψη ενός πλανήτη σε περιβαλλοντική παρακμή;
–Τα παιδιά βιώνουν ανησυχία, αλλά αυτό που με εντυπωσιάζει είναι ότι δεν μένουν εκεί. Η δράση, ιδίως σε τοπικό επίπεδο, είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο: Καθαρισμοί περιοχών, μικρές καμπάνιες, πρωτοβουλίες μέσα στη γειτονιά ή στο σχολείο. Μέσα από αυτές, μετατρέπουν τον φόβο σε ενέργεια. Τα παιδιά πιστεύουν βαθιά ότι οι πράξεις τους έχουν νόημα, κάτι που οι ενήλικες ξεχνούν ή υποβαθμίζουν.
-Ας δούμε ποιας αποδοχής τυγχάνουν τα βιβλία σας, σχόλια και αντιδράσεις παιδιών αλλά και μεγάλων.
–Η πιο ουσιαστική αποδοχή έρχεται μέσα από τα ίδια τα παιδιά, όταν μου λένε ότι αγάπησαν τους ήρωες ή έμαθαν κάτι ή ακόμα ότι θέλουν να κάνουν κάτι μετά την ανάγνωση. Αντίστοιχα με αγγίζουν πολύ τα σχόλια των ενηλίκων, αναγνωστών, γονιών και εκπαιδευτικών, που βλέπουν τα βιβλία ως αφορμή για ουσιαστικό διάλογο. Για μένα, αυτό είναι το ζητούμενο: Να ανοίγει μια συζήτηση και να γεννιέται η επιθυμία για δράση.
«Να είμαστε παρόντες, ειλικρινείς και πρόθυμοι»
Κλείσαμε τη συνομιλία με κάποιες σκέψεις της Ελένης Ανδρέαδη για την οικογένεια και το wellness όλων με παιδιά, ίσως τον ακρογωνιαίο λίθο μεταξύ όσων ειπώθηκαν:
–Η γονεϊκότητα σήμερα μοιάζει συχνά με έναν διαρκή αγώνα ισορροπίας. Θέλουμε να είμαστε παρόντες, ήρεμοι, διαθέσιμοι, την ίδια στιγμή που ο ρυθμός της καθημερινότητας είναι εξαντλητικός. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η φύση δεν είναι απλώς ένα όμορφο σκηνικό για τα παιδιά, αλλά είναι ένα πολύτιμο εργαλείο ευεξίας για όλη την οικογένεια. Όταν βγαίνουμε έξω μαζί με τα παιδιά, έστω για έναν απλό περίπατο, ένα παιχνίδι στο χώμα, μια παρατήρηση των δέντρων ή του ουρανού, κάτι αλλάζει. Οι ρυθμοί πέφτουν, οι εντάσεις μαλακώνουν, η επικοινωνία γίνεται πιο ουσιαστική. Δεν χρειάζονται οργανωμένες δραστηριότητες ή «τέλειες» στιγμές. Χρειάζεται χρόνος χωρίς οθόνες, χωρίς πρόγραμμα, χωρίς στόχο. Αυτές οι στιγμές λειτουργούν σχεδόν θεραπευτικά, τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς.
Τα οφέλη της επαφής με τη φύση για τα παιδιά είναι πλέον σαφή και επιστημονικά τεκμηριωμένα: Για να αναφέρω λίγα παραδείγματα, περισσότερος χρόνος στο φυσικό φως συνδέεται με λιγότερη παιδική μυωπία, ενώ -παράλληλα- σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η επαφή με τη φύση και τη βιοποικιλότητα φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά για το ανοσοποιητικό σύστημα, ιδιαίτερα σε σύγχρονες αστικοποιημένες κοινωνίες όπου παρατηρούνται συχνότερα ορισμένα παιδικά νοσήματα. Μελέτες δείχνουν καλύτερη ψυχική υγεία, ενισχυμένη αυτοπεποίθηση και ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, ιδιαίτερα μέσα από το ελεύθερο παιχνίδι. Παράλληλα, η επαφή με φυσικά περιβάλλοντα συμβάλλει έμμεσα και στη μάθηση, μέσα από καλύτερη συγκέντρωση, μνήμη και εκτελεστικές λειτουργίες.
Κι όμως, ακόμη κι αν αφήσουμε όλα αυτά στην άκρη, υπάρχει κάτι που δεν μετριέται εύκολα σε έρευνες: Η σύνδεση της οικογένειας. Στη φύση δεν υπάρχει βιασύνη, υπάρχουν κοινός χρόνος και παρουσία. Δείχνοντας στα παιδιά ότι και εμείς έχουμε ανάγκη από παύση, από φύση, από ανάσα, τους μαθαίνουμε πώς να φροντίζουν τον εαυτό τους και τον κόσμο γύρω τους. Σε μια εποχή που τα παιδιά μεγαλώνουν μπροστά σε οθόνες και οι γονείς μέσα σε ενοχές, η επιστροφή στο απλό, στο περπάτημα, στο ελεύθερο παιχνίδι έξω, στην κοινή εμπειρία, είναι πράξη φροντίδας.
Αν κάτι θα ήθελα να κρατήσουμε από αυτή τη συνομιλία, είναι ότι δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι γονείς για να μεγαλώσουμε παιδιά με συνείδηση. Πιστεύω ότι θα κερδίσουμε πολλά, απλά με το να είμαστε παρόντες, ειλικρινείς και πρόθυμοι να ξαναβρούμε μαζί τους τη χαμένη μας σύνδεση με τη φύση, εκεί όπου η φροντίδα ξεκινά πάντα από μέσα μας.
