Η κατάθλιψη είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότεροι από 280 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο ζουν με αυτήν. Δεν μιλάμε για μια απλή «κακή μέρα» ή μια περίοδο λύπης· η κατάθλιψη είναι κάτι πιο βαθύ, πιο επίμονο και πιο απαιτητικό. Είναι μια κατάσταση που ξεπερνά το ατομικό βίωμα και αγγίζει κοινωνίες, οικονομίες, πολιτισμούς.
Κι όμως, πέρα από τους αριθμούς, υπάρχουν οι προσωπικές ιστορίες και οι ερμηνείες που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τι σημαίνει «να είσαι σε κατάθλιψη». Ένας από τους πιο απρόσμενους αλλά και εύγλωττους στοχαστές γύρω από αυτό το ζήτημα είναι ο ηθοποιός Jim Carrey.
Η Σκέψη του Jim Carrey: Από τον «Jim Carrey» στον άνθρωπο πίσω από την κουρτίνα
Σε μια από τις πιο διάσημες του συνεντεύξεις, ο Carrey παραδέχτηκε ότι ο ίδιος ο «Jim Carrey» —αυτό που ξέραμε ως κοινό— ήταν απλώς ένας ρόλος. Όπως ο Joel Barish στο Eternal Sunshine of the Spotless Mind ή ο Ace Ventura, έτσι κι ο «Jim Carrey» υπήρξε ένας χαρακτήρας:
«Ο Jim Carrey ήταν ένας λιγότερο συνειδητός χαρακτήρας, γιατί νόμιζα ότι απλώς έφτιαχνα κάτι που θα άρεσε στον κόσμο. Έπαιζα τον τύπο που ήταν ελεύθερος από ανησυχίες, για να νιώθουν κι οι θεατές ελεύθεροι από ανησυχίες. Αλλά σε κάποιο σημείο, το σώμα σου λέει: “Δεν θέλω πια να κρατάω αυτόν τον χαρακτήρα, είναι πάρα πολύ για μένα.”»
Εδώ αγγίζει κάτι ουσιαστικό: την κατάθλιψη ως σωματική και ψυχική αντίδραση απέναντι στον ρόλο που χτίζουμε για τον κόσμο. Δεν είναι απλά θλίψη —η οποία πηγάζει από συγκεκριμένα γεγονότα ή απώλειες— αλλά μια εσωτερική εξέγερση. Όπως λέει:
«Η διαφορά ανάμεσα στη θλίψη και στην κατάθλιψη είναι ότι η θλίψη προκύπτει από όσα συνέβησαν ή δεν συνέβησαν στη ζωή σου. Η κατάθλιψη, αντίθετα, είναι το σώμα που σου λέει: “Δεν θέλω να είμαι πια αυτός ο χαρακτήρας.”»
«Deep Rest» – Η Κατάθλιψη ως Βαθιά Ανάπαυση
Ο Carrey δανείζεται την ιδέα του πνευματικού δασκάλου Jeff Foster: ότι η λέξη depressed μπορεί να ιδωθεί ως deep rest — βαθιά ανάπαυση.
«Το σώμα χρειάζεται βαθιά ανάπαυση από τον χαρακτήρα που προσπαθείς να παίξεις. Είσαι ο Μεγάλος και Τρομερός Μάγος του Οζ, κι όμως, πίσω από την κουρτίνα, είσαι απλώς ένας ιδρωμένος άνθρωπος. Και κάποια στιγμή, η μάσκα γίνεται υπερβολικά βαριά.»
Η μεταφορά αυτή μάς βοηθά να δούμε την κατάθλιψη όχι μόνο ως ασθένεια, αλλά και ως σήμα. Ένα σήμα ότι ίσως έχουμε κουραστεί να παίζουμε ρόλους που δεν ανήκουν στην αληθινή μας φύση.
Τι λένε οι αριθμοί
Αν βάλουμε την οπτική του Carrey δίπλα στα δεδομένα του WHO, τότε οι αριθμοί αποκτούν άλλο βάθος. Τα 280 εκατομμύρια άτομα με κατάθλιψη δεν είναι απλώς στατιστικές στήλες. Είναι εκατομμύρια άνθρωποι που ίσως χρειάζονται «deep rest», μια επανεκκίνηση από τον ρόλο που τους επιβλήθηκε ή που επέλεξαν να χτίσουν.
Η κοινωνία συχνά εστιάζει στη θεραπεία με φάρμακα ή στην ψυχοθεραπεία — αναγκαία εργαλεία. Όμως η οπτική του Carrey ανοίγει μια συζήτηση για το υπαρξιακό κομμάτι της κατάθλιψης: μήπως είναι η ψυχή που ζητά επιστροφή στην αλήθεια, πέρα από μάσκες και προσωπεία;
Η κατάθλιψη είναι ταυτόχρονα πρόκληση και πρόσκληση. Πρόκληση, γιατί φέρνει μαζί της πόνο, απώλειες και κίνδυνο. Πρόσκληση, γιατί μας καλεί να αναθεωρήσουμε τους ρόλους που παίζουμε και να βρούμε ξανά το αυθεντικό μας κέντρο.
Ίσως, όπως λέει ο Carrey, η κατάθλιψη να μην είναι απλώς πτώση, αλλά μια ανάγκη για «βαθιά ανάπαυση». Και αυτή η σκέψη μάς βοηθά να κοιτάξουμε την ψυχική υγεία με ανθρωπιά, κατανόηση και ειλικρίνεια.
