Η πεποίθηση ότι η επαγγελματική ανέλιξη, η συγκέντρωση πλούτου και η κοινωνική αναγνώριση αποτελούν το χρυσό εισιτήριο για την ευτυχία αμφισβητείται πλέον ευθέως από την επιστήμη της Ψυχολογίας. Παρότι είναι ευρέως γνωστό ότι η ύπαρξη ενός γενικού στόχου στη ζωή θωρακίζει τη σωματική και ψυχική υγεία, μια νέα πρωτοποριακή μελέτη έρχεται να αποδείξει ότι δεν έχουν όλοι οι σκοποί την ίδια αξία. Τα ευρήματα της έρευνας, η οποία βασίστηκε σε δείγμα εκατοντάδων συμμετεχόντων, αποκαλύπτουν μια ανατρεπτική αλήθεια: η αδηφάγος διάθεση για υλικά αγαθά και κοινωνική προβολή συνδέεται τελικά με χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή, ενώ η εσωτερική εξέλιξη και η προσφορά προσφέρουν την ουσιαστική ψυχική πληρότητα.
Οι επτά μορφές σκοπού και η επίδραση στην ψυχοσύνθεση
Η ερευνητική ομάδα κατάφερε να χαρτογραφήσει για πρώτη φορά τις ανθρώπινες επιδιώξεις, κατατάσσοντας τις σε επτά διακριτές κατηγορίες αντί να τις αντιμετωπίζει ως ένα μονοδιάστατο μέγεθος. Στο ένα άκρο βρίσκεται η παντελής έλλειψη προσανατολισμού και ο αγώνας της απλής επιβίωσης. Στο άλλο άκρο τοποθετούνται η θρησκευτική πίστη, η αλτρουιστική προσφορά προς το κοινωνικό σύνολο, η τάση για προσωπική καλλιέργεια και δημιουργικότητα, καθώς και μια βαθύτερη, υπερβατική αίσθηση σύνδεσης με κάτι ευρύτερο από τον ίδιο τον εαυτό.
Τα στοιχεία της μελέτης έδειξαν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι οργανώνουν τη καθημερινότητά τους γύρω από έναν κυρίαρχο άξονα. Στον γενικό πληθυσμό, οι πιο συχνοί προσανατολισμοί αποδείχθηκαν η διάθεση για εσωτερική εξέλιξη και η αλτρουιστική προσφορά. Αντίθετα, η αποκλειστική εστίαση στη συσσώρευση πλούτου και επιτυχιών εμφανίστηκε ως μια τελείως ξεχωριστή κατηγορία, η οποία μάλιστα αποσυνδέεται από τις υπόλοιπες μορφές προσωπικής ανάπτυξης.
Η εξέλιξη με την ηλικία και η διαφορά των φύλων
Τα αποτελέσματα της έρευνας αποκάλυψαν επίσης εντυπωσιακές διακυμάνσεις ανάλογα με την ηλικία και το φύλο των συμμετεχόντων. Οι νεότερες ηλικίες, και ιδιαίτερα οι νέοι από 18 έως 24 ετών, εμφανίζουν σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό απουσία κατεύθυνσης ή εμμονή με την υλική και επαγγελματική ανέλιξη. Ωστόσο, καθώς τα χρόνια περνούν, η ανάγκη για συσσώρευση αγαθών υποχωρεί αισθητά. Στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, και κυρίως μεταξύ 65 και 74 ετών, κορυφώνονται η διάθεση για κοινωνική προσφορά και η αναζήτηση μιας βαθύτερης, πνευματικής σύνδεσης με τον κόσμο.
Παράλληλα, παρατηρήθηκαν ουσιαστικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα φύλα. Οι γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα κατέγραψαν υψηλότερα ποσοστά προσανατολισμού προς την προσωπική ανάπτυξη αλλά και προς την πνευματική διάσταση της ζωής. Το εύρημα αυτό ευθυγραμμίζεται με παλαιότερες επιστημονικές παρατηρήσεις, οι οποίες δείχνουν ότι το γυναικείο φύλο επιδεικνύει μεγαλύτερη δεκτικότητα στην πνευματικότητα και στην αναζήτηση εσωτερικού νοήματος.
Το παράδοξο της ευτυχίας και η αλλαγή στάσης ζωής
Το πλέον αποκαλυπτικό εύρημα της μελέτης αφορά τη σύνδεση αυτών των τάσεων με την αίσθηση της ευτυχίας. Όσοι δήλωσαν ότι ζουν χωρίς κανέναν σκοπό ή βρίσκονται σε διαρκή αγώνα επιβίωσης κατέγραψαν τα χαμηλότερα επίπεδα ψυχικής ευημερίας. Το μεγάλο παράδοξο όμως εντοπίζεται σε όσους έχουν ως μοναδικό οδηγό την απόκτηση πλούτου, κύρους και επιτυχιών, καθώς και αυτοί ανέφεραν αισθητά χαμηλότερα επίπεδα ευτυχίας. Αντίθετα, η εσωτερική εξέλιξη, η βοήθεια προς τους άλλους και η αίσθηση ότι η ζωή καθοδηγείται από μια ευρύτερη, υπερβατική δύναμη αποδείχθηκαν οι ισχυρότεροι πυλώνες της ανθρώπινης ευδαιμονίας.
Τα συμπεράσματα αυτά ανατρέπουν το κυρίαρχο κοινωνικό πρότυπο που ταυτίζει την επιτυχία με την ευτυχία. Η έρευνα αποδεικνύει ότι το κλειδί δεν βρίσκεται στο απλό ερώτημα αν έχει κάποιος σκοπό στη ζωή του, αλλά στο ποιος είναι αυτός ο σκοπός. Η ουσιαστική πληρότητα δεν κατακτάται με την εμμονική επιδίωξη στόχων και τη συσσώρευση αγαθών, αλλά με την απελευθέρωση από τον εγωκεντρισμό, την καλλιέργεια του εαυτού και την εμπιστοσύνη στη φυσική ροή της ζωής.
