Η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν αλλάζει απλώς τον καιρό, αλλά επηρεάζει βαθιά και το ίδιο το έδαφος κάτω από τα πόδια μας. Η πρόσφατη τραγωδία με τις φονικές πλημμύρες στο Νεπάλ και το Θιβέτ έδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο ότι όταν οι πάγοι λιώνουν, η ίδια η γη αποσταθεροποιείται. Από τις ψηλές κορυφές των Ιμαλαΐων μέχρι την Αρκτική, η σταδιακή εξαφάνιση του πάγου πυροδοτεί μια σειρά από επικίνδυνα φαινόμενα που απειλούν άμεσα ανθρώπους και υποδομές.
Δορυφορικές εικόνες που κατέγραψαν την περιοχή πριν και μετά την καταστροφή από το Planet Labs, τις οποίες ήλεγξε το Ρόιτερς, δείχνουν την καταπράσινη, πλούσια σε βλάστηση βουνοπλαγιά να είναι πλέον θαμμένη κάτω από συντρίμμια και πέτρες.
«Επιβεβαιώνεται ότι ένα σημαντικό τμήμα του κατώτερου μετώπου του παγετώνα κατέρρευσε, προκαλώντας το φαινόμενο — πιθανότατα παρασύροντας ή συμπεριλαμβάνοντας σημαντική ποσότητα βράχων και ιζημάτων», δήλωσε ο Βίκραμ Γκούπτα, ειδικός στην τεχνική γεωλογία και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Sikkim στην Ινδία.
Ο γεωλόγος Νταν Σούγκαρ, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι, σημείωσε πως οι εικόνες φαίνεται να δείχνουν ότι ένας μεγάλος όγκος χιονιού έλιωσε το διάστημα των 24 ωρών πριν από την καταστροφή.
«Ορισμένοι από τους παγετώνες στην κοιλάδα ήταν καλυμμένοι από χιόνι χθες και σήμερα είναι ως επί το πλείστον γυμνοί πάγοι. Με άλλα λόγια, και χωρίς να έχω δει ακόμη τα δεδομένα από κάποιον μετεωρολογικό σταθμό, πιθανότατα επικρατούσαν υψηλές θερμοκρασίες», δήλωσε.
Τα χιονισμένα βουνά του Νεπάλ έχουν χάσει σχεδόν το ένα τρίτο των πάγων τους μέσα σε 30 χρόνια, λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ανέφεραν τα Ηνωμένα Έθνη το 2023. Ο οργανισμός πρόσθεσε την ίδια χρονιά ότι οι παγετώνες στο Νεπάλ, το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στην Ινδία και την Κίνα –δύο χώρες που έχουν από τις μεγαλύτερες εκπομπές άνθρακα– έλιωσαν με 65% ταχύτερο ρυθμό την τελευταία δεκαετία σε σύγκριση με την προηγούμενη.
«Αυτό που μπορώ να δω στις πρωινές δορυφορικές εικόνες από το Planet Labs, το χαμηλότερο τμήμα του παγετώνα αποσπάστηκε σε υψόμετρο περίπου 5.200 μέτρων και έπεσε πάνω στον πυθμένα της κοιλάδας, 1.200 μέτρα πιο κάτω», εξήγησε ο Σούγκαρ.
Το λιώσιμο των πάγων και το παράδειγμα της Γροιλανδίας
Όταν οι παγετώνες λιώνουν, το έδαφος χάνει τη σταθερότητά του. Ο πάγος που κρατούσε συμπαγείς τις πλαγιές των βουνών εξαφανίζεται, με αποτέλεσμα να προκαλούνται τεράστιες κατολισθήσεις. Την ίδια στιγμή, το νερό από το λιώσιμο μαζεύεται και σχηματίζει μεγάλες λίμνες ψηλά στα βουνά, οι οποίες συχνά σπάνε τα φυσικά τους φράγματα και πνίγουν τα χωριά που βρίσκονται χαμηλότερα.
Η κατάσταση αυτή αποτυπώνεται καθαρά στη Γροιλανδία, όπου οι επιστήμονες κατέγραψαν πρόσφατα ένα εντυπωσιακό αλλά και ανησυχητικό γεγονός. Ένα τεράστιο παγόβουνο, με έκταση 76 τετραγωνικών χιλιομέτρων —δηλαδή σχεδόν όσο το μέγεθος του Μανχάταν— αποκολλήθηκε από τον παγετώνα Πέτερμαν. Ευρωπαϊκοί δορυφόροι κατέγραψαν τις ρωγμές να μεγαλώνουν με γρήγορους ρυθμούς μέχρι τη στιγμή που το γιγαντιαίο κομμάτι πάγου αποσπάστηκε πλήρως και άρχισε να πλέει στον Αρκτικό Ωκεανό. Μάλιστα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι εξαιτίας των ρωγμών που συνεχίζουν να ανοίγουν, αναμένεται να αποκολληθούν σύντομα κι άλλα παρόμοια τμήματα.
Σεισμοί και ηφαίστεια
Το λιώσιμο των πάγων προκαλεί όμως και άλλες, βαθύτερες γεωλογικές αλλαγές. Οι παγετώνες ζυγίζουν εκατομμύρια τόνους. Όταν αυτό το τεράστιο βάρος εξαφανίζεται, η πίεση που ασκείται στη γη υποχωρεί. Αυτή η ξαφνική ελάφρυνση επιτρέπει στα τεκτονικά ρήγματα να μετακινηθούν πιο εύκολα, αυξάνοντας την πιθανότητα για σεισμούς σε περιοχές όπως η Αλάσκα, τα Ιμαλάια αλλά και η Γροιλανδία, όπου ο πάγος ήταν πολύ παχύς για χιλιάδες χρόνια.
Παράλληλα, σε περιοχές όπως η Ισλανδία, η μείωση του βάρους πάνω από το έδαφος μπορεί να «ξυπνήσει» ηφαίστεια που βρίσκονται κρυμμένα κάτω από τους παγετώνες. Μια πιθανή έκρηξη τέτοιων ηφαιστείων δεν δημιουργεί μόνο τοπικά προβλήματα, αλλά μπορεί να προκαλέσει τεράστια αναστατόωση στις αεροπορικές μεταφορές ολόκληρης της Ευρώπης, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν.
Μια αλυσίδα γεγονότων που μας αφορά όλους
Η υποχώρηση των πάγων δείχνει ότι η κλιματική κρίση δεν περιορίζεται μόνο στην άνοδο της θερμοκρασίας, αλλά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται ο ίδιος ο πλανήτης. Είτε πρόκειται για πλημμύρες στα ορεινά χωριά της Ασίας, είτε για τεράστια παγόβουνα που λιώνουν στην Αρκτική, τα σημάδια είναι καθαρά. Η κατανόηση αυτών των φαινομένων είναι απαραίτητη ώστε οι κοινωνίες να προετοιμαστούν καλύτερα για τις φυσικές καταστροφές που θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε τα επόμενα χρόνια.
