Η συζήτηση γύρω από το μέλλον της τεχνολογίας και των έξυπνων ψηφιακών συστημάτων επικεντρώνεται συνήθως στις τεχνικές τους δυνατότητες, την ταχύτητα και την υπολογιστική τους ισχύ. Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση των επόμενων ετών δεν είναι τεχνολογική, αλλά βαθιά ανθρώπινη. Τα συστήματα αυτά δεν διαθέτουν δική τους κρίση, μαθαίνουν από τα ανθρώπινα πρότυπα, προβλέπουν συμπεριφορές και πολλαπλασιάζουν τις εντολές που τους δίνουμε. Αν συνεχίσουμε να τα σχεδιάζουμε με μοναδικό γνώμονα το γρήγορο κέρδος και την ψυχρή παραγωγικότητα, το μόνο που θα καταφέρουμε θα είναι να μεγεθύνουμε τις υπάρχουσες κοινωνικές ανισότητες και ελλείψεις.
Για δεκαετίες, η σύγχρονη οικονομία έχει εκπαιδεύσει το ανθρώπινο μυαλό να δίνει σημασία μόνο σε ό,τι μετριέται εύκολα: αριθμοί, στατιστικές, βραχυπρόθεσμα κέρδη και ταχύτητα. Όταν όμως αυτοί οι δείκτες γίνονται η μοναδική αξία μιας κοινωνίας, οι ίδιοι οι άνθρωποι μετατρέπονται σε απλά νούμερα. Ηθικές αξίες όπως η εμπιστοσύνη, η αξιοπρέπεια και η αλληλεγγύη δεν είναι πολυτέλεια για την οικονομία, αλλά τα θεμέλια στα οποία στηρίζεται. Η πραγματική πρόοδος απαιτεί τη μετάβαση σε μια οικονομία της φροντίδας, όπου η ανθρώπινη ζωή κοστίζει περισσότερο από το υλικό της αποτέλεσμα, και όπου η τεχνολογία σχεδιάζεται σκόπιμα για να αναδεικνύει τον καλύτερο εαυτό του ανθρώπου και του πλανήτη.
Η παγίδα των αριθμών και η αόρατη προσφορά
Κάθε κοινωνία μαθαίνει στα μέλη της τι να προσέχουν και τι να αγνοούν. Σε ένα οικονομικό περιβάλλον που κυνηγά τα γρήγορα αποτελέσματα, οι διοικήσεις αναρωτιούνται πόσα κέρδη είχαν, πριν σκεφτούν τι κατάφεραν να ενισχύσουν. Με τον καιρό, αυτή η νοοτροπία γίνεται συνήθεια και διαμορφώνει τον πολιτισμό μας. Αντί να μετράμε αυτά που θεωρούμε πολύτιμα, καταλήγουμε να θεωρούμε πολύτιμα μόνο όσα μπορούν να μετρηθούν με ακρίβεια.
Το πρόβλημα γίνεται ολοφάνερο στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την προσφορά και τη φροντίδα. Η ανατροφή των παιδιών, η στήριξη των ηλικιωμένων, η ψυχολογική βοήθεια σε έναν συνάδελφο και η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής είναι οι δραστηριότητες που κρατούν όρθια μια κοινωνία και κάνουν όλα τα υπόλοιπα δυνατά. Κι όμως, αυτή η τεράστια προσφορά σπάνια αποτυπώνεται στους επίσημους οικονομικούς ισολογισμούς.
Η φροντίδα ως ανώτερη μορφή ευφυΐας
Η φροντίδα συχνά παρερμηνεύεται ως μια απλή συναισθηματική γενναιοδωρία. Στην πραγματικότητα, αποτελεί μια σύνθετη μορφή ευφυΐας. Για να φροντίσεις σωστά κάποιον απαιτείται προσοχή, ενσυναίσθηση, σωστός συγχρονισμός, μνήμη και κρίση. Μια νοσηλεύτρια καταλαβαίνει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα σωματικό σύμπτωμα και έναν κρυφό φόβο, ένας σωστός διευθυντής αντιλαμβάνεται πότε η υψηλή απόδοση ενός υπαλλήλου κρύβει βαθιά εξάντληση. Αυτή η ικανότητα δεν μπορεί να κλειστεί μέσα σε ένα ψηφιακό γράφημα.
Τα νέα τεχνολογικά εργαλεία μπορούν να γίνουν πολύτιμοι βοηθοί μας, μειώνοντας τη γραφειοκρατία, μεταφράζοντας περίπλοκα δεδομένα και βοηθώντας τους θεσμούς να δουν πού συσσωρεύεται η πίεση και πού λείπει η υποστήριξη. Ωστόσο, η τεχνολογία απλώς μεγεθύνει την ανθρώπινη πρόθεση. Το ίδιο ψηφιακό εργαλείο που εντοπίζει την εργασιακή εξάντληση μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε για να βοηθηθεί ο εργαζόμενος είτε για να κατηγορηθεί. Για τον λόγο αυτό, η δική μας νοοτροπία είναι η πραγματική υποδομή του μέλλοντος.
Τέσσερα βήματα για τη διαμόρφωση του μέλλοντος
Η αλλαγή πορείας ξεκινά από τον τρόπο που κατευθύνουμε την προσοχή μας ως κοινωνία. Μια υπεύθυνη προσέγγιση απαιτεί τέσσερα βασικά βήματα. Πρώτον, την επίγνωση των αξιών που ήδη καθοδηγούν τις επιλογές μας, εξετάζοντας τι επιβραβεύουν και τι αγνοούν τα συστήματά μας. Δεύτερον, την αναγνώριση των αξιών που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά, όπως η σημασία των ανθρώπινων σχέσεων και της προσωπικής βούλησης.
Τρίτον, την αποδοχή των ορίων των αριθμών, καθώς καμία στατιστική δεν μπορεί να αποτυπώσει πλήρως το νόημα μιας ανθρώπινης ζωής ή ενός πλανήτη. Και τέταρτον, την ανάληψη της ευθύνης, ώστε τα ψηφιακά εργαλεία να ευθυγραμμιστούν με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας. Το επόμενο μεγάλο σύνορο της τεχνολογίας βρίσκεται μέσα μας. Οφείλουμε να εκπαιδεύσουμε ξανά την προσοχή μας, να μετράμε όσα πραγματικά έχουν σημασία και να προστατεύουμε όλα εκείνα που πρέπει πρώτα να παρατηρήσουμε για να μπορέσουμε να τα εκτιμήσουμε.
